III SA/Kr 1123/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa doświadczenia z funduszu alimentacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata R. R. - Kancelaria Adwokacka ul. [...] - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Zaskarżoną przez R. J. decyzją z dnia 18 czerwca 2010r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2010r. znak [...] odmawiającą R. J. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione tj: D. M. PESEL [...] na okres od 01.10.2009r. do 30.09.2010r. i R. M. PESEL [...] na okres od 01.10.2009r. do 30.09.2010r. Podstawą prawną decyzji był art. 9 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 136, poz. 855) i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: W dniu 12.08.2009r. R. J. wniosła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – synów D. M. i R. M., którzy złożyli R. J. pełnomocnictwa na piśmie do ubiegania się w ich imieniu o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (k. 22 i k. 19). Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o wyegzekwowaniu w roku 2008r. od dłużnika alimentacyjnego E. M. kwoty 2.920,78 zł i zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z daty 13.08.2009r. za dwa miesiące poprzedzające dzień wydania zaświadczenia. Pierwotnie wydana decyzja Prezydenta Miasta z [...] 2009r. znak [...], skierowana do R. J., została uchylona w trybie odwoławczym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2009r. znak [...] ze względu na niewyjaśnienie kwestii dochodu skarżącej, w szczególności utraty dochodu spowodowanej zmniejszeniem wymiaru czasu pracy i utratą zatrudnienia przez syna skarżącej R. M. a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] 2010r. znak [...], skierowaną do R. J., wydaną w następstwie ponownego rozpoznania Prezydent Miasta odmówił na podstawie art. 12, 2 pkt 10, 1, 1a, 2, 9, 10, 11, 15, 18, 20 i 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 3 pkt 1,2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione D. M. i R. M. Uwzględniając wskazówki organu odwoławczego ustalił, że dochód rodziny skarżącej osiągnięty w 2008 r. wyniósł 32.742,72 zł. Obliczając dochód wzięto pod uwagę dochód R. J. uzyskany w 2008 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29.07.2009 r. w wysokości 25.066,42 zł, dochód R. J. uzyskany w 2008 r. zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 11.08.2009 r. w wysokości 4.755,49 r., kwotę wyegzekwowanych alimentów przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym zgodnie z zaświadczeniem z w/w kancelarii z dnia 13.08.2009 r. w wysokości 2.920,78 zł. Na podstawie zaświadczenia wydanego przez firmę "A" z dnia 2.11.2009 r., Pit-u 11 obejmującego okres od 1.08.2008 r. do 10.10.2008 r. oraz Pit-u obejmującego okres od 23.11.2008 r. do 30.12.2008 r. wystawionych przez w/w zakład pracy utracono dochód R. M. osiągnięty w 2008 r. Miesięczna łączna wysokość utraconego dochodu wyniosła 362,81 zł. Tu organ powołał się na § 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalenia dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie pomniejsza się dochodu rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed złożeniem wniosku. Zgodnie z powyższym organ przyjął, że nie utracono dochodu skarżącej w związku z ograniczeniem zatrudnienia w Gimnazjum w B (na podstawie zaświadczenia z dnia 28.05.2008 r. wydanego przez w/w szkołę ograniczenie zatrudnienia nastąpiło od dnia 1.09.2008 r. - a więc w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2009/2010.). Mając na względzie powyższe ustalono, iż przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł 2.365,75 zł co w przeliczeniu na jednego członka rodziny dało kwotę 788,58 zł, przekraczającą dopuszczalną kwotę o 63,58 złotych. Z tych względów orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na objęte wnioskiem osoby uprawnione. Odwołując się od powyższej decyzji R. J. zakwestionowała obliczenia dochodu w oparciu o utracony dochód, wyjaśniając, że w 2008 r. przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia do miesiąca czerwca. Po powrocie z urlopu został jej zmniejszony etat do ½. Nastąpiła w jej ocenie utrata dochodu. Dodała, że sytuację materialną rodziny pogarsza fakt wysokiego zadłużenia alimentacyjnego jej byłego męża i nieprzyznanie jej świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji podkreśliło, że wnioskujący o prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego musi spełnić kryteria dochodowe, czyli świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725,00 zł. Z ustaleń w sprawie wynika natomiast, że R. J. w 2008 r. z tytułu zatrudnienia uzyskała dochód w kwocie 25066,42 zł, jej syn R. J. w kwocie 4755,49 zł, zaś Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wyegzekwował od dłużnika alimentacyjnego E. M. kwotę 2920,78 zł tytułem zasądzonych alimentów. Z dwóch pitów -11 za rok 2008 wystawionych dla R. M. wynika, że utracił on dochód w kwocie 362,81 zł miesięcznie i zgodnie z § 11 ust. 1 w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w ocenie również organu odwoławczego należało od łącznego dochodu odjąć tą przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Zatem łączny dochód w rodzinie R. J. za rok 2008 wyniósł 32742,72 zł. Z kolei, co do obniżenia wymiaru czasu pracy R. J. od dnia 1 września 2009 r. z pełnego etatu do połowy i w związku z tym obniżeniem pensum organ wyjaśnił, że zgodnie z § 11 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia "Nie pomniejsza się dochodu rodziny o utracony dochód, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed złożeniem wniosku, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy". Z akt sprawy nie wynika, żeby R. J. na dzień składania wniosku, tj. 12 sierpnia 2009 r. utraciła pracę ustaloną wypowiedzeniem zmieniającym od l września 2008 r. Zatem po odliczeniu jedynie dochodu utraconego przez syna skarżącej R. M. dochód rodziny wyniósł 2365,75 zł miesięcznie, co daje 788,58 zł na jednego członka rodziny (2365,75 zł / 4 osoby = 788,58 zł). Ustalony w ten sposób dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 725,00 zł o kwotę 63,58 zł (788,58 zł - 725,00 zł = 63,58 zł). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R. J. zakwestionowała ustalenia faktyczne organu, podnosząc, że dochód jej rodziny w roku 2008 wyniósł 23.067,22 zł, a nie jak podał organ 25.066,42 zł, w konsekwencji dochód na osobę wyniósł 640,85 zł, przy czym należy jeszcze uwzględnić utratę dochodu jej oraz syna. Nie zgadza się również wyegzekwowana przez komornika kwota – powinna być to kwota 2300 zł. Skarżąca zauważyła też, że za utratę dochodu powinno się uznać koszty dojazdu do pracy. Generalnie sytuacja materialna jej rodziny jest ciężka, również wobec pozbawienia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 1 marca 2011r. podtrzymał twierdzenia skargi, uzupełniając zarzuty w ten sposób, że zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i 8 kpa poprzez niepodjęcie kroków w celu należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności prawidłowego ustalenia dochodów rodziny skarżącej oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, a przez to naruszenie zasady praworządności i zasady prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, naruszenie art. 2 pkt 17 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną jego interpretację i nieuwzględnienie, że utratą zatrudnienia jest także znaczące zmniejszenie jego wymiaru w zakresie, w jakim wpływa to na wysokość pensji oraz naruszenie § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej poprzez błędną jego interpretację i zastosowanie, gdy tymczasem skarżąca nie uzyskała żadnego innego dochodu a zatem od dochodów jej rodziny winna zostać odjęta utrata dochodów związana z obniżeniem wymiaru czasu pracy z pełnego etatu na 9/18 etatu. Wniósł wobec tego o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przyznanie na jego rzecz z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej, które nie zostały opłacone w całości ani w części. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tak określonej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Skarga w przedmiotowej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów, które nie były podnoszone w skardze. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Z kolei zgodnie z art. 15 ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Osobą uprawnioną jest zgodnie z art. 2 pkt 11 tej ustawy osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W niniejszej sprawie bezsprzecznie osobami, wobec których rozpoznawane winno być prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego są D. M. i R. M. Tytułem wykonawczym jest wyrok Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny z dnia 14.10.2003r. sygn. akt [...] (k.64). D. M. i R. M. są osobami pełnoletnimi, studiującymi, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie mającymi ukończonego 25 roku życia. Z akt postępowania przed organem pierwszej instancji wynika, że matka wymienionych wyżej osób, R. J. wypełniła w Urzędzie Miasta Wydziale Świadczeń Socjalnych wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w rubryce "danych osoby ubiegających się o świadczenie" wpisując własne dane a w rubryce danych osób uprawnionych dane synów. Organ uzyskał od D. M. i R. M. pełnomocnictwa dla matki R. J. do ubiegania się w ich imieniu o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Działanie to należy na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i na gruncie art. 28 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ocenić jako prawidłowe, gdyż z racji wieku synów skarżącej jej status mógł być ukształtowany jedynie przez pryzmat pełnomocnika, a nie przedstawiciela ustawowego synów. Należy zauważyć przy tym, że skarżąca błędnie wypełniła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń, gdyż w części pierwszej należało (zgodnie z pouczeniem na str. 2) wpisać dane osoby uprawnionej do alimentów od rodzica a w przypadku osoby niepełnoletniej dane jej przedstawiciela ustawowego. Pomimo jednak, że organ pierwszej instancji w postępowaniu wyjaśniającym prawidłowo ustalił status R. J., uzyskując w/w pełnomocnictwa, to wydane w sprawie decyzje obarczone są kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego przesądzającą o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, bowiem podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa a mimo to został przez orzekające w sprawie organy potraktowany jako strona tego postępowania. Mianowicie, organy niezgodnie z prawem skierowały decyzje do R. J., która nie była faktycznie stroną w sprawie. Stroną w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego R. M. i D. M. powinni być oni sami i do nich powinna być skierowana decyzja. Ustanowienie przez stronę pełnomocnika (art. 32) nie oznacza, że wynikające dla niej z przepisów prawa materialnego uprawnienia bądź obowiązki dotyczą pełnomocnika. Organ pierwszej instancji w sentencji decyzji ujął co prawda stwierdzenie, że "odmawia przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione: D. M. i R. M.", niemniej jednak po pierwsze, za adresata decyzji wskazał R. J. a po drugie, w uzasadnieniu uznał, że R. J. "nie spełnia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego", co w sumie daje podstawy do przyjęcia, że organ pierwszej instancji skierował decyzję do niewłaściwej osoby, rozpatrując niejako prawo do świadczenia samej R. J. z uwagi na jej sytuację. Organ drugiej instancji powielił ten błąd w decyzji. R. J. mogła uczestniczyć w postępowaniu, ale w imieniu synów. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie badał zaskarżonej decyzji pod kątem prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wymaga jedynie podkreślenia, że organ pierwszej instancji, rozpatrując sprawę ponownie musi wziąć pod uwagę, obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010r., Nr 123, poz. 836) w którym brak jest rozwiązania o treści odpowiadającej § 11 pkt 2 z rozporządzenia z dnia 28 lipca 2008r., obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, który stanowił o niemożności pomniejszenia dochodu o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed złożeniem wniosku, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a który to przepis był m.in. podstawą zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze, że przedmiotowe rozporządzenie z dnia 7 lipca 2010r. weszło w życie w dniu 9 lipca 2010r. i nie zawiera żadnych przepisów przejściowych, rozporządzenie to winno być stosowane również do spraw, które zostały wcześniej wszczęte, a nie zostały jeszcze zakończone. Sąd z uwagi na wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz przez Prezydenta Miasta niezgodnych z prawem decyzji, gdyż skierowanych do osoby nie będącej stroną w sprawie stwierdził ich nieważność na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1pkt 4 kpa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).