III SA/Kr 114/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi J. Ś. na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 3 stycznia 2013 r. nr [....] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia. Prezes Sądu Rejonowego odwołał z J. Ś. z funkcji sądowego kuratora społecznego z dniem 1 października 2012 r. W piśmie z dnia [...] 2012 r. informującym o powyższym, skierowanym do J. Ś., oznaczonym [...] jako podstawę odwołania z funkcji Prezes Sądu Rejonowego wskazał przepis art. 88 ust. 1 pkt. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dz.U. Nr 98 z 2001 r. ze zm.). W skardze do Prezesa Sądu Okręgowego J. Ś. opisał szczegółowo okoliczności, które jego zdaniem miały decydujący wpływ na odwołanie jego i jego żony z funkcji sądowych kuratorów społecznych. Wniósł o sprawdzenie w ramach kontroli instancyjnej zasadności swojego i żony odwołania z funkcji kuratorów. Prezes Sądu Okręgowego postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 134 w związku z art. 129 § 2 kpa, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że decyzja Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] 2012 r. w sprawie odwołania z funkcji sądowego kuratora społecznego została doręczona J. Ś. w dniu 28 września 2012 r. Natomiast pismo procesowe, w którym J. Ś. domagał się sprawdzenia zasadności odwołania z funkcji kuratora społecznego w ramach kontroli instancyjnej, złożone zostało w dniu 26 października 2012 r. (data wpływu do Oddziału Administracyjnego Sądu Okręgowego), a więc z uchybieniem czternastodniowego terminu do wniesienia odwołania. Prezes Sądu Okręgowego podkreślił, że strona nie żądała uzupełnienia decyzji ani nie wniosła o przywrócenie terminu do jego wniesienia i dlatego należało stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego wniósł J. Ś., który podniósł, że jako strona nie może ponosić negatywnych skutków prawnych niedochowania terminu wniesienia odwołania, gdyż nie został poinformowany przez organ I instancji o przysługującym mu prawie odwołania od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego. Skarżący podał, że 29 września 2013 r. otrzymał pismo Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] 2012 r. informujące go o odwołaniu z dniem 1 października 2012 r. z funkcji kuratora społecznego. Identycznej treści pismo otrzymała żona skarżącego. Skarżący zarzucił, że pismo to nie spełniało wymogów formalnych decyzji administracyjnej wynikających z art. 107 kpa i dlatego skarżący potraktował je jako informacyjne. Następnie, z braku możliwości prawnych odwołania się, skorzystał z prawa złożenia zwykłej skargi na działania urzędników, a dział VIII kpa nie przewiduje jakichkolwiek terminów złożenia takiej skargi. Skarżący podkreślił, że procedura rozpatrywania złożonej skargi trwała długo i zakończyła się tym, że w dniu 9 stycznia 2013 r. otrzymał odpowiedź w formie postanowienia. Dopiero z treści tego postanowienia skarżący dowiedział się, że pismo prezesa Sądu Rejonowego, odwołujące go z funkcji społecznego kuratora sądowego, było decyzją administracyjną w rozumieniu art. 107 kpa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji . W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie z dnia 26 lipca 2013 r. skarżący zarzucił, że ze skierowanego do niego pisma Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 18 czerwca 2013 r. wynika, że Prezes Sądu Okręgowego nie jest instancją odwoławczą od decyzji podjętej przez właściwego Prezesa Sądu Rejonowego na mocy przepisów ustawy o kuratorach sądowych, natomiast z zaskarżonego do Sądu postanowienia wynika, że o odwołaniu z funkcji sądowego kuratora społecznego Prezes Sądu Rejonowego orzeka z w formie decyzji administracyjnej. Zdaniem skarżącego w ustawie o kuratorach sądowych brak jakiejkolwiek wzmianki, z której wynikałoby, że odwołanie kuratora jest decyzją administracyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt. 3 p.p.s.a.). Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych zasad prowadzi do uznania, że skargę należało uwzględnić, jednak nie z przyczyn w niej podnoszonych. Na wstępie wskazać należy, że status prawny społecznych kuratorów sądowych regulują w sposób kompleksowy, nie odsyłając do innych regulacji prawnych przepisy rozdziału 7 Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dz.U. Nr 98 z 2001 r. ze zm.) zwanej dalej ustawą. Z art. 84 ust. 2 ustawy wynika, że kuratora społecznego powołuje, zawiesza w czynnościach i odwołuje prezes sądu rejonowego na wniosek kierownika zespołu. Zgodnie natomiast z treścią art. 88 ust. 1 pkt 1-2, prezes sądu rejonowego obligatoryjnie odwołuje kuratora społecznego, jeżeli: 1) przestał odpowiadać warunkom określonym w art. 84 ust. 1, 2) złożył prośbę o zwolnienie go z powierzonej mu funkcji. Nadto prezes sądu rejonowego może odwołać kuratora społecznego, jeżeli: 1) kurator nienależycie wypełnia powierzoną mu funkcję, 2) wymagają tego względy organizacyjne (art. 88 ust. 3 pkt 1-2). Odwołanie kuratora społecznego powoduje jego skreślenie z listy kuratorów społecznych (art. 88 ust. 4). Z przedstawionej regulacji wynika, że ocena zaistnienia przesłanek odwołania społecznego kuratora sadowego należy wyłącznie do prezesa sądu rejonowego. Zgodnie z art. 1 pkt. 1 i pkt. 2 kodeksu postępowania administracyjnego, ustawa ta normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych drodze decyzji administracyjnych, oraz przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt. 1 tego przepisu. Z regulacji powyższej wynika zatem, że kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji wymienionymi w pkt. 1 i 2 art. 1, w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Jest to tzw. ogólne postępowanie administracyjne, którego celem jest ustalenie konsekwencji norm prawa materialnego w odniesieniu do konkretnie oznaczonego adresata w sprawie indywidualnej, przez organ administracji publicznej, w formie decyzji (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego , Komentarz LEX, 4 wydanie, wyd. LEX a Wolters Kluwer business 2011, kom. do art. 1ustawy). Załatwienie indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa przed powołanym do tego organem może nastąpić jedynie w formie władczej ingerencji administracji publicznej w sferę praw i obowiązków jednostki. Z przepisów ustawy, regulujących powoływanie i odwoływanie społecznych kuratorów sądowych wynika, wynika, że nie mamy w takich przypadkach do czynienia ze sprawą administracyjną, co oznacza, że ani powołanie, ani odwołanie społecznego kuratora sądowego nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zatem procedura odwoływania społecznego kuratora sądowego nie jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu przepisów k.p.a., zaś akt odwołania społecznego kuratora przez prezesa sądu rejonowego nie jest decyzją administracyjną, ani innym aktem o charakterze administracyjnoprawnym. Nie musi więc mieć ani formy przewidzianej w k.p.a, ani też nie przysługuje od niego żaden środek odwoławczy, Skoro odwołanie społecznego kuratora sądowego nie jest rozstrzygnięciem przewidzianym przepisem art. 104 § 1 kpa i nie jest wynikiem postępowania administracyjnego regulowanego przepisami kpa, to oczywiście nie mają do tej procedury zastosowania przepisy kpa dotyczące doręczeń, ani przepisy rozdziału 10 kpa dotyczące odwołań. Wydawanie postanowień mających za podstawę prawną przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowi w większości przypadków pochodną właściwości organu do wydawania decyzji administracyjnych. W kontrolowanej sprawie odwołanie skarżącego z funkcji społecznego kuratora sądowego nie nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej. Pismo Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] 2012 r. nie stanowi decyzji administracyjnej, bez znaczenia są więc zarzuty skarżącego o naruszeniu art. 107 kpa. Wydawanie postanowień mających za podstawę prawną przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowi w większości przypadków pochodną właściwości organu do wydawania decyzji administracyjnych. Postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, mające za podstawę przepis art. 134 w zw. z art. 129 § 2 kpa mogłoby zostać wydane przez Prezesa Sądu Okręgowego tylko wówczas, gdyby odwołanie z funkcji społecznego kuratora sądowego odbywało się w drodze postępowania administracyjnego regulowanego przepisami kpa, czyli gdyby było sprawą administracyjną w rozumieniu przepisów tej ustawy. Skoro sytuacja taka nie zachodzi, należało uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej, czyli jest postanowieniem, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. we zw. z art. 126 kpa. Skoro nie ma podstawy prawnej do wydawania decyzji administracyjnej o odwołaniu z funkcji społecznego kuratora sądowego, to nie istnieje taka podstawa do wydawania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Przepis art. 134 kpa normuje (m. in.) skutek wniesienia z uchybieniem terminu odwołania w rozumieniu art. 127 § 1 kpa, tj. odwołania od decyzji administracyjnej, natomiast w sprawie odwołania z funkcji kuratora społecznego wyłącznie właściwy jest tryb przewidziany art. 88 ustawy o kuratorach sądowych. Wskazać nadto należy, że o zaistnieniu bądź niezaistnieniu przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa tj. o braku podstawy prawnej nie decyduje okoliczność braku zamieszczenia takiej podstawy, bądź niewłaściwe jej wskazanie, lecz rzeczywisty, realny brak podstawy do wydania decyzji administracyjnej lub postanowienia, czyli brak odpowiedniej normy prawa materialnego (lub procesowego), stanowiącej podstawę do działania dla organów administracji. Skoro zatem zaskarżone postanowienie wydane zostało bez podstawy prawnej i zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa to na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.