III SA/Kr 1140/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Prezydent Miasta działając na podstawie: - art. 104, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.); - art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 41 ust.2, art. 102, art. 104, art.106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.); - § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055); decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącej – D. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego zwrotnego w kwocie 1.000,00 zł. Na uzasadnienie organ podniósł, że w dniu 29 kwietnia 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej w postaci zwrotnej pożyczki w kwocie 1000,00 zł. Organ wyjaśnił, że obowiązująca ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. nie przewiduje takiej formy pomocy, o jaką skarżąca wystąpiła. Natomiast art. 41 ust. 2 ww. ustawy stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznana pomoc pod warunkiem jej zwrotu. Wobec powyższego organ potraktował prośbę skarżącej jako wniosek o przyznanie zwrotnego zasiłku celowego w wysokości 1.000,00 zł. W przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ ustalił, że w miesiącu marcu 2011 r. dochodem skarżącej była renta inwalidzka w wysokości 498,72 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 125,68 zł oraz pomoc rodziny w wysokości 300,00 zł, łącznie dochód wyniósł zatem 924,40 zł. Organ stwierdził , że dochód skarżącej znacznie przewyższa kryterium dochodowe, od którego uzależniona jest pomoc społeczna, wyjaśniając, iż dla osoby samotnie gospodarującej kryterium to wynosi 477,00 zł miesięcznie. Ponadto organ ustalił , że na wydatki skarżącej składają się opłaty czynszowe w kwocie 262,15 zł oraz opłaty za prąd ok. 50 zł. , tak więc do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota 612,25 zł na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ podniósł, że mając na uwadze trudną sytuację skarżącej, przyznano jej specjalny zasiłek celowy: na opłatę zaświadczeń w Urzędzie Skarbowym w wysokości 70,00 zł i na uregulowanie opłat za gaz w wys. 190,00 zł. z realizacją w miesiącu maju 2011 r. Podczas wywiadu skarżąca poinformowała pracownika socjalnego o posiadanych zadłużeniach . Mianowicie świadczenie z ZUS do kwietnia 2011 r. było obciążone potrąceniami komorniczymi z tytułu zaległości w opłacie za gaz 191,87zł. ( co spowodowało zaprzestanie dostaw gazu dla skarżącej ). W dniu 28 marca 2011 r. skarżąca podpisała ugodę z zakładem gazowym zobowiązując się do spłaty zadłużenia w 6 ratach począwszy od 30 marca 2011 r. jednakże do dnia wywiadu tj. do dnia 6 maja 2011 r. nie wywiązała się z powyższych zobowiązań. Ponadto skarżąca posiadała również zaległości w spółdzielni mieszkaniowej z tytułu opłaty za docieplenie budynku na kwotę ok.600,00 zł i za ciepłą wodę ok.300,00 zł, a także z tytułu pożyczek z : [...] - 300,00 zł, [...] – Banku - 700,00 zł oraz z [...] Banku ok. 1000,00 zł , a także z tytułu zaświadczenia z Urzędu Skarbowego 70,00 zł. Organ wyjaśnił , że zgodnie z art. 41 ust. 2 ww. ustawy o pomocy społecznej , w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ uznał, że uzyskanie środków, nawet w formie zasiłku celowego zwrotnego, na pokrycie zadłużenia w instytucjach finansowych, które skarżąca zaciągnęła, nie mieści się w ramach ustawowej pomocy ośrodków pomocy społecznej skierowanej na wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zadłużenie w instytucjach finansowych, w ocenie organu , nie może zostać uznane za szczególnie uzasadnioną przyczynę niezbędną do przyznania świadczenia pod warunkiem zwrotu. Organ podkreślił, że decyzje o zadłużenia w instytucjach finansowych podjęła skarżąca samodzielnie, w związku z tym winna w taki sposób gospodarować posiadanymi środkami pieniężnymi, aby zaciągnięte zobowiązania były adekwatne do jej dochodu. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca. W uzasadnieniu wskazała, że długi wobec banku są nieprzewidzianą okolicznością i powstały z powodu utraty prac na zlecenie , natomiast koszty komornicze przyczyniają się do pogorszenia jej i tak trudnej sytuacji. Skarżąca wyjaśniła , że pożyczki nie były zaciągane na podwyższenie standardu życia, a na codzienne wydatki - żywność, ubrania lub Święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy. Skarżąca podniosła, że uzyskanie wnioskowanej pomocy pomogło by jej spłacić pożyczki bankowe , które narażają ją na bardzo wysokie koszty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie: - art. 2, art. 3 ust. 1 i 4, art. 6, art. 7, art. 8, art. 14, art. 39, art. 41 ust. 2; art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; decyzją znak [...] z dnia 13 lipca 2011 r. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, iż zadłużenie w instytucjach finansowych nie może zostać uznane za szczególnie uzasadnioną przyczynę niezbędną do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia . Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego , ośrodek pomocy społecznej musi gospodarować swoimi środkami w taki sposób, by móc pomóc wszystkim potrzebującym, a zwłaszcza tym, których dochody nie przekraczają kryterium dochodowego. Organ I instancji przyznał skarżącej - decyzjami z dnia [...] 2011 r. - zasiłek celowy specjalny w kwocie 190,00 zł na uregulowanie opłat za gaz oraz zasiłek celowy specjalny w kwocie 70,00 zł ( a nie jak napisano w decyzji – 700,00zł ) na spłatę zaświadczeń w Urzędzie Skarbowym, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła , że przy ustalaniu jej dochodu nie uwzględniono opłat za telefon w kwocie 25 zł i za Internet – w kwocie 30 zł. oraz spłaty zadłużenia zadłużenie na rzecz [...] Bank 30 zł miesięcznie (łącznie 700 zł) , a ponadto nie uwzględniono , że ma na utrzymaniu 4 koty . Skarżąca podniosła, że kredyty i pożyczki, które są obecnie bardzo łatwo dostępne dla wszystkich bez uwzględnienia możliwości ich spłaty przez osoby o bardzo niskich dochodach , w istocie pogarszają ich trudną sytuację życiową ,i zarzuciła , że pomoc społeczna nie oferuje pomocy prawnej w takich sytuacjach. W ocenie skarżącej wnioskowana przez nią pomoc powinna być jej udzielona , gdyż jako osoba nie pracująca nie ma możliwości uzyskania pożyczki z zakładu pracy, a ośrodek pomocy społecznej nie oferuje żadnej pomocy w znalezieniu jakiejkolwiek pracy. Zdaniem skarżącej udzielenie zasiłku celowego zwrotnego przy jej dochodach "nie jest nadmiernym obciążeniem dla Pomocy Społecznej". W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie , podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. Nr 270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wysokość uzyskiwanych miesięcznie przez skarżącą D. S. dochodów z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 498,72 zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości 125,68 zł oraz pomocy rodziny w wysokości 300,00 zł, wynosiła 924,40 zł i w dacie orzekania przekraczała określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące na miesiąc 477 złotych. W konsekwencji skarżąca nie spełniała przesłanek warunkujących, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy uzyskanie zasiłku celowego. Okolicznością bezsporną w sprawie jest także to, że skarżąca jest w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić wszystkich swoich potrzeb życiowych. W związku z powyższym skarżąca objęta jest opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymała zasiłki tj. zasiłek celowy specjalny w kwocie 70 zł na opłatę zaświadczeń w Urzędzie Skarbowym oraz zasiłek celowy specjalny na uregulowanie opłat za gaz, co nie było przez nią kwestionowane. Podana w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwota zasiłku na opłaty zaświadczeń w Urzędzie Skarbowym w wysokości 700 zł, jest oczywistą omyłką pisarską , gdyż jak wynika z decyzji MOPS z dnia [...] 2011 r. skarżąca otrzymała 70 zł , a nie 700 złotych. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej , zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt c tej ustawy, świadczeniami z pomocy społecznej jest m.in. świadczenie pieniężne - zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. Zgodnie z artykułem 41 ust. 2 w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Rozstrzygnięcia oparte o powyższe przepisy wydane zostały w ramach tzw. uznania administracyjnego, a Sąd badał, czy zakres uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty uzasadniono orzeczenia o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego zwrotnego w kwocie 1000 zł. O tym, że decyzje wydane w oparciu o art. 41 ustawy, mają charakter uznaniowy, przesądza użyte w tym przepisie słowo "może" co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do otrzymania zasiłku celowego zwrotnego nie każda osoba musi go otrzymać. Samo przyznanie, jak i wysokość przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności, a organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również przywołanymi przepisami ustawy o pomocy społecznej, do uzasadnienia wydanych decyzji. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doprecyzowaniem tej zasady jest przepis art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz art. 3 ust. 4 ustawy stanowiący, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podnieść należy, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, organ przy udzielaniu wnioskowanej pomocy kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej ustawy, dotyczącymi wymogu dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3). Argument skarżącej, że pożyczka zwrotna z MOPS pomogłaby jej spłacić pożyczki bankowe tj. zaległości , które narają ją na wysokie koszty , jest z całą pewnością prawdziwy. Prawdą jest również, iż kredyty i pożyczki, które są obecnie bardzo łatwo dostępne mogą pogorszyć trudną sytuację życiową osób o niskich dochodach. Sąd w całości podzielił stanowisko organów, że skoro decyzję wzięciu pożyczek skarżąca podjęła samodzielnie, w związku z tym winna w taki sposób gospodarować posiadanymi środkami pieniężnymi, aby zaciągnięte zobowiązania były adekwatne do jej dochodu, a przede wszystkim powinna liczyć się z obowiązkiem spłaty zaciągniętych kredytów. Rzeczą powszechnie wiadomą jest , iż zaległości w spłatach pożyczek bankowych mogą narazić kredytobiorców na wysokie koszty związane z ich egzekwowaniem , i co sama podnosiła w swej argumentacji skarżąca - również jej dotyczy. Podkreślić jednak należy , że ośrodek pomocy społecznej nie jest instytucją kredytową udzielająca korzystniejszych , niż banki pożyczek , a to oznacza , że żądanie skarżącej przyznania jej zasiłku celowego zwrotnego na spłatę zobowiązań kredytowych należy uznać za nieuprawnione. Skarżąca ubiegając się o przyznanie jej zasiłków celowych musi liczyć się z tym, że nie każdy jej wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczeń muszą być dostosowane nie tylko do okoliczności uwzględniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy oraz celów tej pomocy nakierowanych na zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych , do których nie można zaliczyć zasiłku celowego zwrotnego przeznaczonego na spłatę kredytów w instytucjach finansowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, że postępowanie dowodowe mające na celu ustalenia stanu faktycznego zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i organy dokonały prawidłowej jego oceny uznając, iż zasiłek celowy zwrotny skarżącej nie przysługuje. O tym , czy zasiłek celowy powinien być przyznany decydują czynniki takie jak sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa wnioskodawcy (i ewentualnie członków jego rodziny), postawa osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy, obiektywne możliwości samodzielnego wyjścia z kryzysu oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. A zatem pomoc społeczna skierowana jest do osób znajdujących się w szczególnie uzasadnionych przypadkach . Wnioskowana przez skarżącą pożyczka nie należy do kategorii "przypadku szczególnie uzasadnionego". Ustawodawca nie wyjaśnił, co prawda, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, muszą one bezsprzecznie nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka takich jak : żywność, lekarstwa , czy zakup opału, odzieży, itp. Zdaniem Sądu , spłata pożyczki , czy kredytu nie mieści się w katalogu potrzeb bytowych, na które może być przyznana pomoc celowa ze środków pomocy społecznej. Analiza akt sprawy potwierdza argumentację skarżącej , iż znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej , jest bowiem osobą bezrobotną , niemniej jednak objęta jest pomocą społeczną , choć w węższym zakresie , niż oczekuje. Podnieść należy , że sytuacji osobistej skarżącej przeciwstawić należy możliwości finansowe organów pomocy społecznej, które z natury rzeczy są ograniczone. Wskazać należy, iż skarżąca jest jedną z wielu osób objętych pomocą społeczną na terenie działania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, stąd też skarżąca nie może oczekiwać od organów pomocy społecznej, iż będą rozwiązywać wszelkie jej problemy finansowe; pomoc społeczna może być udzielona przez organ tylko w ramach posiadanych możliwości finansowych. Oczywistym jest, iż środki przekazywane z budżetu państwa na pomoc społeczną nie są wystarczające dla wszystkich potrzebujących, na wszystkie ich potrzeby życiowe, tak więc organy pomocy społecznej muszą dysponować otrzymanymi środkami mając na względzie potrzeby wszystkich swoich klientów. Przyznanie zasiłku wnioskowanego przez skarżącą , wbrew zarzutom skargi , byłoby nadmiernym obciążeniem dla organów pomocy społecznej. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu , a w konsekwencji skarga nie mogła zostać uwzględniona. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ) orzekł jak w sentencji wyroku.