III SA/Kr 1151/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w O M. W. –T. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia 20 lipca 2011r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2011r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 kpa, orzekł o wymeldowaniu A. K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. J w K. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w dniu 12 stycznia 2011r. na wniosek M. K. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie A. K. z ww. lokalu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. K. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały od około 8 miesięcy. Organ I instancji wskazał na zeznania A. K. złożone na rozprawie administracyjnej, z których wynikało, że w lokalu przy ul. J w K nie mieszka od lipca 2010r. i jest w konflikcie z B. K. A. K. podjęła decyzję o wyprowadzeniu się z przedmiotowego lokalu ze względu na dobro i bezpieczeństwo swoje i dzieci. Wyprowadzając się, zabrała cześć swoich rzeczy, lecz posiada klucze do lokalu. A. K. podała, że od momentu opuszczenia miejsca pobytu stałego przychodziła do przedmiotowego lokalu kilka lub nawet kilkanaście razy w celu odwiedzenia syna K oraz sprawdzenia rzeczy, które zostawiła w tym budynku. Obecnie jednak mieszka u swojej matki przy ul. G w K. Ponadto A. K. wyjaśniła, że "w chwili obecnej nie widzi możliwości, aby ponownie zamieszkać w budynku przy ul. J z uwagi na konflikt z B. K.". Na podstawie informacji z Komisariatu Policji organ I instancji ustalił też, że pod adresem K ul. J odnotowano dwie interwencje Policji. W dniu 21 czerwca 2009r. dotyczącą kłótni słownej o podział majątku pomiędzy A. K. i B. K. oraz w 3 października 2009r. dotyczącą awantury pomiędzy tymi osobami, podczas której zostały sporządzone niebieskie karty, gdzie sprawcą oraz osobą pokrzywdzoną była A. K., jak również B. K. Do Komisariatu Policji nie wpłynęło jednak zawiadomienie o przestępstwie w tej sprawie. W ocenie organu I instancji z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynikało, że A. K. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego pobytu, o czym świadczą wyjaśnienia samej zainteresowanej, jak i wnioskodawcy, zaś decyzja o opuszczeniu była dobrowolna, gdyż z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. Organ uznał, że fakt posiadania przez A. K. w lokalu części swoich rzeczy ani też fakt, iż przychodzi ona do lokalu przy ul. J, nie stanowi podstawy do uznania, że jej pobyt nosi znamiona pobytu stałego. Zatem opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i była to samodzielna decyzja A. K. spowodowana sytuacją rodzinną. Organ wyjaśnił, że dla oceny charakteru opuszczenia lokalu mniejsze znaczenie mają twierdzenia zainteresowanej i deklarowana przez nią chęć ponownego zamieszkania, istotniejsze są zaś dające się obiektywnie stwierdzić okoliczności, np. faktyczna możliwość realizacji woli przebywania w danym lokalu. Poza tym długotrwały, utrzymujący się przez kilka miesięcy stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, a zatem opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi znamiona trwałości i powinno skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy. A. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając, że organ I instancji całkowicie pominął dowód w postaci protokołu z rozprawy, jaka odbyła się w Sądzie Okręgowym, Wydział XI Cywilno - Rodzinny w dniu [...] 2010r., na której B. K. sam przyznał się do stosowania wobec odwołującej się przemocy. Ponadto podała przykłady zachowań byłego męża, które w jej ocenie jednoznacznie przemawiają za tym, że stosowano wobec odwołującej się przymus psychiczny i fizyczny. Odwołująca się wskazała też, że organ pominął fakt interwencji Policji przy ul. J w K, a żądanie od niej dowodów w postaci zgłoszeń w prokuraturze lub organach ścigania, orzeczenia Sądu było niezgodne z prawem. Zdaniem odwołującej się opuszczenie lokalu nie miało cech dobrowolności. Podkreśliła również, że czuje się związana z lokalem przy ul. J i nadal posiada do niego klucze. Wojewoda decyzją z dnia 20 lipca 2011r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Wojewoda przytoczył ustalenia organu I instancji i uznał je za prawidłowe. Zdaniem Wojewody z materiału dowodowego wynika, że A. K. opuściła budynek przy ul. J w K w czerwcu 2010r., a ustalony stan faktyczny sprawy dawał podstawę do wymeldowania A. K. w drodze decyzji administracyjnej w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda wskazał, że odwołująca się, opuszczając budynek przy ul. J, nie wykonała ciążącego na niej obowiązku wymeldowania się z tego lokalu. Skoro zatem A. K. opuściła miejsce pobytu stałego, koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu, to pozostawienie jej zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby niezgodne z prawem. Wojewoda wskazał, że materiał dowodowy, w szczególność załączony protokół z rozprawy rozwodowej i informacje z Policji, nie dają podstaw do przyjęcia, iż B. K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad odwołującą się, która opuściła budynek ze względu na rozwód oraz kłótnie dotyczące podziału majątku. Skargę na decyzję Wojewody wniosła A. K., zarzucając, że organy błędnie przyjęły, iż skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego. Zdaniem skarżącej opuszczenie lokalu było wymuszone bezprawnymi, uporczywymi, agresywnymi działaniami jej byłego męża. Skarżąca wyjaśniła, że zgodziła się na rozwód bez orzekania o winie, ponieważ w jej i dzieci interesie było przede wszystkim zakończenie małżeństwa, a wykazywanie winy powodowałoby prowadzenie długotrwałego postępowania dowodowego, zaostrzyłoby istniejący konflikt i umożliwiało mężowi powiększanie zaciąganych długów. Skarżąca podkreśliła, że jej ucieczka wraz z dziećmi z lokalu przy ul. J spowodowana była wyłącznie bezprawnym zachowaniem męża. Skarżąca podniosła, że z mieszkania zabrała tylko najpotrzebniejsze rzeczy i posiada nadal klucze do mieszkania. Wyjaśniła, że jedynie tymczasowo mieszka u matki i zamierza powrócić do lokalu przy ul. J. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 28 października 2011r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012r. Prokurator wniósł o oddalenie skargi, ponieważ w jego ocenie w dacie wydawania zaskarżonej decyzji zachodziły przesłanki do wymeldowania skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, oddala skargę. Skarga A. K. jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Kwestię wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego, reguluje art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei ust. 2 powołanego artykułu stanowi, że jeżeli osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, wówczas organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania. Zatem do wymeldowania osoby z miejsca jej pobytu stałego lub czasowego konieczne jest przeprowadzenie postępowania administracyjnego celem ustalenia, że osoba ta faktycznie opuściła miejsce swojego pobytu, a opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Prowadząc postępowanie w przedmiocie wymeldowania organ gminy winien kierować się zasadami zawartymi w art. 7 i art. 77 § 1 kpa, ponieważ warunkiem prawidłowości decyzji wydanej w przedmiocie wymeldowania jest właściwe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności z zachowanie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a następnie przedstawienie motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu. Stosownie do art. 7 kpa jednym z najważniejszych zadań organów prowadzących postępowanie administracyjne jest stanie na straży praworządności i podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, gdyż ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Podkreślić trzeba, że art. 77 § 1 kpa nakazuje organom administracji w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś art. 8 kpa tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. W ocenie Sądu przedstawione wyżej zasady nie zostały zrealizowane w kontrolowanym postępowaniu. Wątpliwości budzą zwłaszcza ustalenia dotyczące dobrowolności opuszczenia przez skarżącą domu przy ul. J w K. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pomiędzy skarżącą a B. K. istniał poważny konflikt, którego przejawem były kłótnie i interwencje Policji. Konflikt ten doprowadził do rozwiązania małżeństwa. W toku sprawy rozwodowej sąd ustalał okoliczności świadczące o rozkładzie pożycia małżeńskiego, a protokoły zeznań stron znajdują się w aktach administracyjnych. W swoich zeznaniach były mąż skarżącej potwierdził, że zachowywał się w sposób agresywny wobec skarżącej. Wskazują na to jego stwierdzenia, że w czasie największego natężenia konfliktu pomiędzy małżonkami B. K. "był w takim stanie psychicznym, że byłby zdolny żonę zabić" (k. 39 akt adm.). B. K. zeznał też, że mieszanie się żony do spraw finansowych sprawiło, że "dostał szału" (k. 37 akt adm.). Zeznania skarżącej złożone w postępowaniu rozwodowym oraz w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego również jednoznacznie wskazują, że B. K. w czasie, gdy skarżąca zdecydowała się na opuszczenie domu przy ul. J, był skłonny do agresywnych zachowań. Niewątpliwie kwestia ta ma bardzo istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania i dlatego organy prowadzące to postępowanie powinny dokonać jej oceny z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy oraz przy zastosowaniu rozumowania opartego na zasadach życiowego doświadczenia. Tymczasem w ocenie Sądu organy postępowały w sposób formalistyczny i nie brały pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy. Tak bowiem należy ocenić ustalenie przez organy braku przymusu w opuszczeniu przez skarżącą miejsca stałego pobytu na podstawie tej okoliczności, że do Policji nie wpłynęło zawiadomienie o przestępstwie. Bezpodstawne było również wskazanie, że orzeczenie rozwodu małżeństwa skarżącej z B. K. bez orzekania o winie świadczy o tym, że skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu. Niezawiadomienie Policji o agresywnym zachowaniu współmałżonka oraz zgoda na orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie mogły przecież wynikać z różnych względów i niekoniecznie muszą świadczyć o dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego pobytu. Okoliczność tę organy prowadzące kontrolowane postępowanie zobowiązane były samodzielnie ustalić przy wykorzystaniu wszystkich dopuszczalnych przez prawo środków dowodowych. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu ustalono okoliczności przemawiające za tym, że nie zachodzą podstawy do wymeldowania. Skarżąca nadal jest współwłaścicielem domu przy ul. J, posiada do niego klucze, a w domu pozostawiła też część swoich rzeczy. Zatem wyrażana przez nią chęć powrotu do tego domu nie może być uznana za pustą deklarację. Fakt przeprowadzenia się skarżącej z dziećmi do mieszkania matki też nie może przesądzać o zerwaniu więzi z miejscem dotychczasowego pobytu, tym bardziej, że warunki mieszkaniowe w lokalu matki są o wiele gorsze od tych istniejących w domu przy ul. J. Ponadto skarżąca korzysta z opieki medycznej oraz wykonuje praktyki religijne w okolicach ulicy J. Podsumowując dokonane w kontrolowanym postępowaniu ustalenia faktyczne, wskazać należy, że w zgromadzonym materiale dowodowym pojawiły się okoliczności przemawiające za tym, że skarżąca nie opuściła swojego miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny (zeznania B. K. i skarżącej złożone w postępowaniu rozwodowym dotyczące zachowania B. K. wobec skarżącej, interwencje Policji, przeprowadzka skarżącej wraz dziećmi do znacznie gorszych warunków mieszkaniowych). Zeznania pozostałych świadków złożone w postępowaniu administracyjnym nie wniosły nic istotnego do postępowania. W takiej sytuacji organy, uznając, że nie wszystkie istotne okoliczności zostały wyjaśnione, powinny ocenić wiarygodność twierdzeń skarżącej w świetle całości zgromadzonego materiału dowodowego i ewentualnie zwrócić się do skarżącej o dodatkowe wyjaśnienia, a nie opierać się na kwestiach formalnych, takich jak brak zgłoszenia popełnienia przestępstwa czy orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Taki sposób postępowania sprawia, że organom można postawić zarzut naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa poprzez niewyjaśnienie tak istotnej dla rozstrzygnięcia o wymeldowaniu kwestii jak dobrowolne opuszczenie miejsca stałego pobytu. Nieuzupełnienie materiału dowodowego i wadliwe wnioski wyciągnięte z materiału znajdującego się w aktach niewątpliwie należy uznać za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto organ odwoławczy naruszył art. 136 kpa, ponieważ w odwołaniu skarżąca wskazała na ważne okoliczności przemawiające za tym, że nie opuściła miejsca stałego pobytu dobrowolnie. Zarzuty odwołania poddawały w wątpliwość ustalenia, na których oparł się organ I instancji. W takiej sytuacji powołany art. 136 kpa w powiązaniu z art. 138 § 2 kpa zobowiązywał organ odwoławczy nie tylko do odniesienia się do zarzutów odwołania, lecz także do rozważenia możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, np. poprzez wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Tymczasem organ odwoławczy ograniczył się do obszernego przedstawienia przebiegu postępowania przed organem I instancji i powtórzył błędne wnioski wyciągnięte przez organ I instancji, takie jak powiązanie orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie i braku złożenia na Policji zawiadomienia o przestępstwie z dobrowolnym opuszczeniem przez skarżącą miejsca stałego pobytu. Zauważyć trzeba też, że przy omawianiu kwestii braku zawiadomienia Policji o przestępstwie Wojewoda błędnie powołał się na "świadome" podjęcie przez skarżącą decyzji o wyprowadzeniu się, podczas gdy rozstrzygające znaczenie ma kwestia dobrowolności, a nie świadomości opuszczenia miejsca stałego pobytu. Wojewoda niezasadnie przyjął też, że zeznania B. K. złożone w postępowaniu rozwodowym przesądzają o tym, że były mąż nie stosował przemocy wobec skarżącej. Z uwagi na wyżej wskazane wady postępowania wyjaśniającego Sąd uznał za konieczne uchylenie decyzji organów obu instancji, zaś przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy będą zobowiązane do uzupełnienia materiału dowodowego, zwłaszcza poprzez uzyskanie dodatkowych wyjaśnień skarżącej co do okoliczności towarzyszących jej wyprowadzeniu się z domu przy ul. J oraz dokonanie oceny całości materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazań wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Ustalenia organów powinny być jasno przedstawione w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć z zachowaniem wymogów z art. 107 § 3 kpa. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ppsa. W związku z uwzględnieniem skargi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości na podstawie art. 152 ppsa.