III SA/Kr 1159/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie S WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z 24 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z [...] 2021 r., o odmowie przyznania M. Ł. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem Z. Ł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżona decyzja była prawidłowa. Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o art 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615). Bezspornym było, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem urodzonym w 1973 r., który posiadał znaczny stopień niepełnosprawności, a z orzeczenia tego wynikało, że ustalony stopień niepełnosprawności datował się od 31 marca 2008 r., przy czym niepełnosprawność powstała od 13 sierpnia 2007r. tj. od 34 roku życia. Niepełnosprawność miała miejsce w związku z wypadkiem; w związku z tym mąż skarżącej był sparaliżowany od pasa w dół i poruszał się na wózku. Organ I instancji, zdaniem Kolegium, w sposób nieprawidłowy uznał, że skarżąca nie spełniała przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ niepełnosprawność męża powstała w momencie gdy był on w wieku 34 lat, czyli w okresie późniejszym niż wyznacza to przepis prawa. Kolegium uznało jednak, że stanowisko to było nieprawidłowe w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) w zakresie jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium podkreśliło jednak, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że skarżąca oświadczyła, że od 23 listopada 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, by opiekować się swoim niepełnosprawnym mężem, który porusza się na wózku inwalidzkim. Zakres sprawowanej opieki polegać miał na codziennej higienie (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, mycie protezy, mycie zębów, moczenie nóg), smarowaniu kremami przeciw odparzeniom, przygotowywaniu ubrań, ubieraniu, wymianie co drugi dzień pielucho- majtek, pomocy w prowadzeniu do toalety, podmywaniu, a także przygotowywaniu posiłków. Skarżąca - zgodnie z oświadczeniem złożonym dnia 20 stycznia 2021 r. i ustaleniami wywiadu środowiskowego - zapewniała również mężowi rehabilitację w domu, jak również dowoziła do ośrodka rehabilitacyjnego i na wizyty lekarskie według potrzeb, asekurowała przy zakładaniu pionizatora pomagała w ćwiczeniach fizycznych. Skarżąca również robiła zakupy, realizowała recepty, podawała lekarstwa (dawkowanie), sprzątała w domu, prała, prasowała, zapewniała mężowi nieustanną pieczę. Jednocześnie w tym czasie - co wynika z wypełnionego przez skarżącą 8 lutego 2021r. kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych oraz przedłożonych przez skarżącą dokumentów - jako dzierżawca przyjęła z dniem 14 września 2009 r. w dzierżawę gospodarstwo rolne, zgodnie z umową z 14 września 2009 r. i podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z obowiązkiem opłacania składek za okres od 2 października 2009 r. do 4 marca 2016 r. Następnie zgodnie z kolejną umową z 31 maja 2016 r. skarżąca jako dzierżawca przyjęła z dniem 31 maja 2016 r. w dzierżawę gospodarstwo rolne i podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z obowiązkiem opłacania składek od 24 czerwca 2016 r. do 23 listopada 2020 r. Składając z kolei wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem skarżąca oświadczyła, że zakres opieki jaką sprawuje nad mężem nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze godzinowym. Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, był zrozumiały z tego względu, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Przepis art. 17 ust. 1 należało zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wykluczał możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium powołując się na zasady doświadczenia życiowego wskazało, że czynności takie jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich i dowożenie na te wizyty, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad domownikami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a zwykle w określonych porach - z reguły rano i wieczorem – a zatem trudno było uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Jak wynikało z akt sprawy, skarżąca sprawując przez prawie 13 lat całkowitą opiekę nad niepełnosprawnym mężem prowadziła w tym samym czasie - z dwoma krótkimi, kilkumiesięcznymi przerwami - gospodarstwo rolne. A zatem godziła przez prawie 13 lat prowadzenie gospodarstwa rolnego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, przy czym z akt sprawy nie wynikało, aby nastąpiło ostatnio pogorszenie stanu zdrowia Z. Ł. Wskazane przez skarżącą niektóre czynności jak mierzenie ciśnienia (raz w tygodniu), opłacanie rachunków, wyjścia na spacer czy do kościoła, załatwianie spraw urzędowych czy związanych z opieką lekarską nie miały charakteru ciągłego, codziennego lecz były możliwe do wykonania w dłuższych okresach czasowych. Nie można zatem było uznać, że skarżąca wykazała, że wykonywany przez nią zakres i rozmiar czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem nosił znamiona opieki stałej, z którą wiązała się definitywna konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium zakres i rozmiar tejże opieki nie wymagał konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, a wskazany zakres czynności nie przesądzał o tym, że nie można było wykonywać również pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza, że prawie 13 lat skarżąca godziła opiekę nad mężem z pracą w gospodarstwie rolnym, a w opiece nad mężem mogły pomagać już - chociażby sporadycznie - pełnoletnie córki. Skoro skarżąca do tej pory godziła pracę w gospodarstwie rolnym i opiekę nad mężem, a z akt sprawy nie wynikało aby nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, to możliwym było w dalszym ciągu godzenie sprawowania opieki nad mężem z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, ewentualnie podjęciem pracy zarobkowej – skarżąca mogła kontynuować pracę w gospodarstwie rolnym, nie musiała z niej rezygnować. W związku z powyższym - w ocenie Kolegium - w niniejszej sprawie nie zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Tym bardziej, że skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne, która to praca co do zasady charakteryzuje się znacznie większą swobodą w gospodarowaniu czasem na jej wykonywanie (osoba prowadząca gospodarstwo z reguły jest pracodawcą sama dla siebie) aniżeli klasyczny stosunek pracy, w którym pracownik jest podporządkowany w zakresie wykonywanej pracy swojemu pracodawcy. Skarżąca, działając za pośrednictwem swojego pełnomocnika, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełniało przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik strony wniósł o: - uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, - Pełnomocnik skarżącej wniósł również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej powołał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynikało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopnie niepełnosprawności albo orzeczeniem niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a skarżącą sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez skarżącą. Kolegium wniosło o oddalenie skargi i w całości podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, W szczególności Kolegium wskazało, że wydanie zaskarżonej decyzji było uzasadnione w stanie faktycznym niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ racje miał organ, że nie został wykazany związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Bezspornym było, że mąż skarżącej był niepełnosprawny – po wypadku na wpół sparaliżowany, poruszający się na wózku inwalidzkim i wymagający opieki. Niemniej jednak skarżąca, ani jej pełnomocnik, nie wskazali jakiejkolwiek okoliczności związanej z pogorszeniem się zdrowia męża skarżącej, aby dotychczasowego zatrudnienie w gospodarstwie rolnym nie mogło być kontynuowane. Sąd nie neguje znacznego stopnia niepełnosprawności męża skarżącej – chodzi jednak o to, że z dobrodziejstwa świadczeń pielęgnacyjnych mogą skorzystać wyłącznie te osoby (wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), które nie mogą podjąć zatrudnienia lub muszą zrezygnować z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Praktycznie oznacza to, że faktyczny zakres niepełnosprawności (pomimo posiadanego orzeczenia "o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji") powoduje, że nie jest możliwe pozostawienie danej osoby bez obecności opiekuna. Taka zasada wynika z interpretacji powołanego w decyzjach art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis uzależnia prawo do świadczenia ("jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki") m.in. od związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Nie chodzi więc o finansowanie z budżetu wszystkich niezatrudnionych członków rodziny, ale tylko tych, którzy zostali do tego zmuszeni przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą w stopniu znacznym – co oznacza, że brak takiej osoby groziłby poważnymi skutkami dla życia lub zdrowia osoby podopiecznego. W tym stanie rzeczy wywody organu odwoławczego odwołujące się do 13-letniej pracy zawodowej w gospodarstwie rolnym, zdaniem Sądu, są istotne. Skoro skarżąca wcześniej (już po wypadku męża) godziła swoje obowiązki zawodowe z koniecznością sprawowania opieki nad mężem – to słusznie organ uznał, że nie zaistniały żadne inne przyczyny uzasadniające przyznanie świadczenia. Skarżąca ani jej pełnomocnik nie wskazali również na pogorszenie się stanu zdrowia co teoretycznie mogłoby uzasadnić zmianę okoliczności. Sąd zgadza się również z wnioskami organu, że część wymienionych w oświadczeniu czynności opiekuńczych (pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków) mogła być wykonywana niezależnie od godzin pracy. Ponadto skarżącej (i jej mężowi) mogły pomagać wspólnie zamieszkujące z rodzicami – dorosłe córki. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329).