III SA/Kr 117/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Ewa Michna Sędziowie: S WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście Wschód Tomasza Waszczuka sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody z dnia 19 listopada 2021 r., znak [...] w przedmiocie wymeldowania I) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II) zasądza na rzecz skarżącego K. K. od Wojewody kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III) zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz skarżącego K. K. kwoty 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 listopada 2021 r., znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. orzekającą o wymeldowaniu K. K. (dalej: "skarżący") z pobytu stałego w budynku przy ulicy O w K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 510 ze zm., dalej: "u.e.l."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 5 stycznia 2021 r. K. K. złożyła wniosek o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego z nieruchomości położonej przy ulicy O w K. We wniosku wskazano, że skarżący od dnia 25 września 2020 r. nie mieszka pod wskazanym adresem, a zamieszkuje pod adresem U K. Skarżący piśmie z dnia 31 marca 2021 r. wskazał, że przechowuje swoje rzeczy na terenie nieruchomości, korzysta z niej, spędza w niej czas, śpi, bawi się synem, ponadto adres O został wskazany w orzeczeniu Sądu Okręgowego jako adres kontaktów matki z synem. Skarżący podniósł, że skarżąca nie mieszka pod wskazanym adresem, lecz w W - Osiedle S. Pismem z dnia 2 kwietnia 2021 r. K. K. wskazała, że pomiędzy nią a skarżącym istnieje konflikt, są w trakcie rozwodu. Wnioskodawczyni nie widzi możliwości powrotu skarżącego do stanowiącego jej własność domu. Podniosła, że skarżący włamuje się do domu pod jej nieobecność. W dniu 15 lipca 2021 r. Prezydent Miasta przesłuchał w charakterze strony skarżącego, który wskazał, że nie opuścił trwale lokalu przy ulicy O, a jego zamieszkiwanie u teściów ma wyłącznie tymczasowy charakter. Pełnomocnik skarżącej wniosła o odroczenie rozprawy z uwagi na stan zdrowia wnioskodawczyni – K. K. Prezydent Miasta przesłuchał w charakterze pełnomocnika strony M. S. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego przy ulicy O w K. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania, opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. W ocenie organu skarżący nie wykonuje żadnych czynności życia codziennego w lokalu przy ulicy O, nie posiada tytułu prawnego do budynku, co czyni mało realnym jego powrót do nieruchomości. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił: - naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w oparciu o wybiórczo oceniony materiał dowodowy, a to w zakresie w jakim organ uznał, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu, - naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 1 k.r.o. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do lokalu; - naruszenie prawa materialnego art. 35 u.e.l. poprzez wydanie decyzji o wymeldowaniu mimo braku spełnienia ku temu przesłanek. W oparciu podniesione zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i odmowę wymeldowania skarżącego z lokalu przy ulicy O w K. Decyzją z dnia 19 listopada 2021 r. Wojewoda orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta. Organ wskazał, że w dniu 15 lipca 2021 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem stron postępowania M. S. – pełnomocnika K. K. oraz K. K., a pełnomocnik K. K. złożyła zeznania w imieniu swojej mocodawczyni. W ocenie organu Prezydent Miasta prawidłowo wywiódł z materiału dowodowego, że skarżący w sposób trwały i dobrowolny opuścił lokal przy ulicy O w K. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, na skutek błędnej i wybiórczej oceny dowodów - w zakresie ustalenia, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego pod adresem O w K; - naruszenie przepisów postępowania: art. 86 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania pełnomocnika wnioskodawczyni, nie zaś z osobistego przesłuchania wnioskodawczyni; - naruszenie prawa materialnego: art. 35 u.e.l. poprzez wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącego mimo braku spełnienia ku temu przesłanek; - naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, tj. do wydania decyzji odmownej. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Prokurator Prokuratury Rejonowej T. W. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy przedwcześnie wydały decyzję o wymeldowaniu skarżącego z lokalu przy ulicy O w K bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a przede wszystkim bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego. Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (czyli organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Wskazać należy, że postępowanie w sprawie wymeldowania ma na celu jedynie ustalenie okoliczności faktycznych, czy dana osoba dobrowolnie i trwale opuściła lokal, w którym była zameldowana. W postępowaniu nie są rozstrzygane żadne kwestie prawne, w tym w szczególności kwestie tytułu prawnego do lokalu. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności ze stanem faktycznym, niezależnie od prawa do lokalu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3169/00, CBOSA). Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W toku postępowania o wymeldowanie organ jest zatem zobowiązany do ustalenia nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. Konieczne jest ustalenie zarówno elementu dobrowolności, jak i trwałości opuszczenia lokalu. W ocenie Sądu decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ przesłuchał w charakterze strony skarżącego, a także pełnomocnika K. K., który jak wskazał Wojewoda w zaskarżonej decyzji- złożył wyjaśnienia w imieniu mocodawczyni. Podnieść także należy, że dowód z przesłuchania stron ma szczególny charakter. Zgodnie z art. 86 k.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. W doktrynie wskazuje się, że dowód z przesłuchania strony ma charakter posiłkowy (subsydiarny), może bowiem być przeprowadzony wówczas, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku" pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przez wyczerpanie środków dowodowych należy rozumieć sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w Kodeksie, lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy. Z kolei brak środków dowodowych oznacza taką sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia faktów istotnych dla załatwienia sprawy lub przeprowadzenie dowodu na takie okoliczności faktyczne stało się niedopuszczalne, np. świadek skorzystał z prawa odmowy zeznań (por. A. Wóbel, [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel (red.) Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX /el 2022). Tymczasem, przed przystąpieniem do przesłuchania skarżącego, nie przeprowadził innych dowodów na okoliczność opuszczenia przez skarżącego domu przy ulicy O. a zatem nie zostały spełnione przesłanki przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Zdaniem Sądu zasadne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które niewątpliwie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ ani organ I, ani II instancji nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego na okoliczność zaistnienia przesłanek wymeldowania skarżącego z adresu stałego przy ulicy O w K. W ramach postępowania organ przeprowadził jedynie dowód z odpisu księgi wieczystej nieruchomości oraz przesłuchania skarżącego. Należy podzielić podniesiony w skardze zarzut, że dowód z przesłuchania strony nie może być zastąpiony dowodem z przesłuchania jej pełnomocnika. Zasadny jest również zarzut dowolności ustaleń faktycznych podjętych w sprawie, ponieważ organ nie dał wiary zeznaniom skarżącego, a przyjął za wiarygodne wyjaśnienia złożone przez pełnomocnika, które nie mogą być dowodem w sprawie. Wskazać należy, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Ponownie rozpatrując sprawę organy ustalą istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, czy skarżący trwale i dobrowolnie opuścił lokal położony w K przy ulicy O. W tym celu organy mogą przeprowadzić dowody z dokumentów (m. in. postępowania w sprawie o rozwód), z przesłuchania świadków, oględzin lokalu, przesłuchania stron, a następnie wydadzą rozstrzygnięcie z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy i uzasadnią je zgodnie z wymogami k.p.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 art. 205 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.