III SA/Kr 1179/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2014 r. nr [ ] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu skargę oddala. wyroku WSA w Krakowie z dnia 24 marca 2015r. Decyzją z dnia [...] 2014r. nr [...] Starosta zatrzymał W. K. prawo jazdy kat. B, T nr [...], nr druku [...]. Organ I instancji stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż W. K. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, nie złożył oświadczenia majątkowego, w związku z czym decyzją Burmistrza z dnia [...] 2013r. został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 5 w/w ustawy na podstawie wniosku organu właściwego dłużnika starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji W. K. wniósł o jej uchylenie. Odwołujący się wskazał wyroki sądowe, na mocy których zasądzono od niego na rzecz jego syna alimenty płatne do rąk jego matki – byłej żony odwołującego się. W. K. wyjaśnił, iż wysyłane przez niego za pośrednictwem poczty kwoty alimentów nie były odbierane przez jego byłą żonę. W tej sprawie odwołujący się zwracał się do MOPS z prośbą o wyjaśnienie. Decyzją z dnia 16 maja 2014r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 5 ust. 5 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2014r. nr [...]. Kolegium stwierdziło, iż z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że zaistniały przesłanki, o których stanowi przepis art. 5 ust. 5 w związku z ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakładające na organ I instancji obowiązek zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. W aktach sprawy znajduje się bowiem zarówno wniosek organu właściwego dłużnika z dnia 8 maja 2013r. o zatrzymanie prawa jazdy W. K., jak też ostateczna decyzja, wydana z upoważnienia Burmistrza w dniu [...] 2013r. w sprawie uznania W. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja powyższa została doręczona adresatowi do rąk własnych w dniu 26 marca 2013r., a zatem wobec jej niezaskarżenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania, stała się ona ostateczna w dniu 9 kwietnia 2013r. Spełnione zatem zostały przesłanki zobowiązujące organ I instancji do zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Zdaniem Kolegium, podnoszone przez odwołującego się okoliczności zasądzenia i trudności z zapłatą alimentów nie mają wpływu na podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zarzuty odwołującego się dotyczą bowiem decyzji o uznaniu go za uchylającego się od alimentów, a decyzja w tym przedmiocie stała się ostateczna, dlatego też zarzuty zmierzające do podważenia jej w niniejszym postępowaniu nie mogą odnieść skutku. Kolegium podkreśliło, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie zaistnienia przesłanek zatrzymania prawa jazdy, którymi są wniosek Burmistrza oraz ostateczna decyzja o uznaniu odwołującego się za dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, iż rozpatrując niniejszą sprawę nie mógł badać zasadności wydania decyzji o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, bowiem przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidują odrębny tok postępowania w tym przedmiocie. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się W. K. i pismem z dnia 13 czerwca 2014r. wniósł na nią skargę domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja została oparta na wadliwej decyzji Burmistrza z dnia [...] 2013r. nr [...], na mocy której został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący uważa, że decyzja ta jest wadliwa, gdyż nigdy nie uchylał się od zobowiązań alimentacyjnych. Wydanie takiej decyzji jest dla niego bardzo krzywdzące i rażąco narusza prawo. Skarżący wskazał, iż żyje w skrajnym ubóstwie, a na mocy decyzji Burmistrza z dnia [...] 2012r. nr [...] otrzymuje zasiłek stały w kwocie 529,00 zł. z powodu niepełnosprawności i ubóstwa. Skarżący stwierdził, że zarówno decyzję o uznaniu go za uchylającego się od alimentów jak i decyzję o przyznaniu zasiłku wydawał ten sam organ, który miał dokładne informacje o jego stanie majątkowym i o tym, że nieregulowanie alimentów nie wynika ze złej woli, lecz z bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nie można zatem, zdaniem skarżącego, twierdzić, że organ przed wydaniem decyzji o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie znał jego sytuacji finansowej i potrzebował przeprowadzić wywiad dotyczący tej sytuacji. Skarżący dodał, że kilkukrotnie próbował uregulować alimenty na rzecz syna, jednak jego była żona nie odbierała pieniędzy. Skarżący informował o zaistniałej sytuacji, jednak organ nie zbadał tej kwestii, czym naruszył art. 7, art. 8 i art. 77 kpa. Skarżący stwierdził, że nie zdawał sobie sprawy z negatywnych konsekwencji wydania decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego i cały czas czekał na wyjaśnianie przez organ sprawy nieprzyjmowania przez jego byłą żonę alimentów. Skarżący dodał, iż złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, na mocy której został uznany za dłużnika alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem Kolegium, podniesiony przez skarżącego zarzut oparcia się na wadliwej decyzji Starosty o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego jest nieuzasadniony. Decyzja Starosty wydana w tym przedmiocie jest bowiem ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym. Natomiast wniosek skarżącego o stwierdzenie jej nieważności został złożony po wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 10 czerwca 2014r. i nie został jeszcze rozpatrzony. Kolegium podkreśliło, że skarżący kieruje zarzuty głównie odnośnie decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednakże w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy, wszczętym na wniosek organu właściwego dłużnika, Starosta zobowiązany jest do zbadania, czy została wydana decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jak również do ustalenia, czy decyzja ta stała się ostateczna. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie badają więc w tym postępowaniu zasadności wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium podniosło, iż w zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał na przepis art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który przewiduje możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, a z którego w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych wynika, iż uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, po spełnieniu przesłanek wymienionych w tym przepisie. Kolegium dodało, że zarówno w odwołaniu, jak też w skardze skarżący nie wskazał na fakt złożenia wniosku o uchylenie prawa jazdy przez organ właściwy dłużnika. Na rozprawie w dniu 24 marca 2015r. skarżący przedłożył kserokopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 września 2014r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza z dnia [...] 2013r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r. poz. 1647) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga W. K. jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228 z późn. zm.) w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a w/w ustawy). Z kolei w myśl art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Na podstawie powołanych powyżej przepisów Burmistrz wydał w dniu [...] 2013r. decyzję nr [...] o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od tej decyzji skarżący nie wniósł odwołania, wobec czego stała się ona prawomocna i ostateczna z dniem 9 kwietnia 2013r. Następnie Burmistrz, działając na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwrócił się do Starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przepisu tego wynika, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem, tj. gdy zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy w żadnym wypadku nie może być uznana za decyzję uznaniową. Organ orzekając w tym przedmiocie nie jest bowiem uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 w/w ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014r., sygn. akt VIII SA/Wa 68/14, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że przepis art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności tej regulacji z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że celem uchwalenia art. 5 ust. 3b w/w ustawy było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego sądowo zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrona i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151 z późn. zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Zatem nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Dalej Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego, ustalającego relacje alimentacyjne – mimo że mają zdolność świadczenia alimentów. Zaznaczono przy tym, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że omawiany środek w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto Trybunał dostrzegł prewencyjną funkcję tej instytucji, jako że stanowi ona element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Ponadto środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Zaznaczono również, że to od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym, zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Nie mają także znaczenia zarzuty podnoszone przez skarżącego w skardze co do wadliwości decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak już wcześniej bowiem wskazano, decyzja Burmistrza z dnia [...] 2013r. jest ostateczna i na podstawie art. 5 ust. 3b Burmistrz miał obowiązek skierować wniosek do Starosty o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Skarżący próbował wprawdzie wzruszyć decyzję Burmistrza z dnia [...] 2013r., składając do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o stwierdzenie jej nieważności, jednak decyzją z dnia 16 września 2014r. nr [...] Kolegium odmówiło stwierdzenia jej nieważności. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zatem mając na względzie treść powyższego przepisu należy stwierdzić, że to od skarżącego zależy, czy i kiedy decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy zostanie uchylona. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że organy obu instancji szczegółowo i wnikliwie rozpoznały całokształt sprawy, dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, co szczegółowo wyjaśniły w uzasadnieniu decyzji. Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżona decyzja była dotknięta innymi wadami uzasadniającymi jej uchylenie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznając kontrolowaną decyzję za zgodną z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.