III SA/Kr 1183/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. działającego przez kuratora dla nieobecnego K. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P. działającego przez kuratora dla nieobecnego K. O. na decyzję Wojewody z dnia 6 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla K. P. działającego przez kuratora dla nieobecnego K. O. adwokata którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. W złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy kurator dla nieobecnego K. P. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W rubryce stan rodzinny kurator wpisała żonę, córkę i syna skarżącego. W rubrykach przeznaczonych na informacje o majątku i dochodach strony wpisała "brak informacji". Uzasadniając żądania wniosku kurator dla nieobecnego odniosła się po krótce do okoliczności sprawy. Wskazała na rozbieżne interesy skarżącego oraz członków rodziny skarżącego. Oświadczyła, że ponieważ nie posiada żadnych informacji o stanie majątkowym skarżącego a informacje o rodzinie rzeczonego są szczątkowe więc nie mogła wypełnić wszystkich rubryk niniejszego wniosku. W oparciu o akta sprawy i przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że na wniosek Prezydenta Miasta postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. wydanym w sprawie zapisanej do sygn. akt. [...] Sąd Rejonowy ustanowił dla nieobecnego K. P. kuratora w osobie K. O. celem reprezentowania rzeczonego w postępowaniu o wymeldowanie (k. 39 akt admini. UM). W oparciu o to postanowienie kurator działała za stronę przed Wojewodą (vide: odwołanie, pismo z 4.04.2014 r., pismo UW z 6.05.2014 r., pismo z SR z 28.05.2014 r. decyzja WM w aktach admin. WM) a następnie przed tutejszym wojewódzkim sądem administracyjnym (k. 1, 3-7, 24, 32). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa" prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek. Wniosek ten zgodnie z art. 252 ppsa powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie jej majątku, dochodach i stanie rodzinnym a składa się go na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. 03/227/2245). Zauważyć też trzeba, że zgodnie z art. 246 §1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w zakresie częściowym – co między innymi obejmuje ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy milczą jednak na temat tego, co w sytuacji gdy wniosek o prawo pomocy obejmujące ustanowienie adwokata składa – tak jak ma to miejsce w realiach rozstrzyganego przypadku – kurator dla osoby nieobecnej, który oświadcza, że nie dysponuje informacjami na temat majątku strony, jej dochodów i stanu rodzinnego. Prawodawca przewidział wprawdzie, że kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 pkt. 3 ppsa) a przepis ten może znaleźć odpowiednie zastosowanie także wobec kuratora spadku (por. postan. NSA z 17 marca 2010 r. sygn. I OZ 187/10) w konsekwencji czego wniosek w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowy (art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa). Umknęło jednak uwadze prawodawcy, że o ile kurator dla osoby nieznanej nie jest adwokatem lub radcą prawnym to nie ma zdolności postualcyjnej do sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej za stronę. Równocześnie sam nie posiada legitymacji do ubiegania się o prawo pomocy dla siebie. Chociaż bowiem art. 246 §1 ppsa stanowi o "osobie fizycznej" to jednak nie można tracić z pola widzenia, że pozostałe przepisy Oddziału 2 Rozdziału 2 Działu V ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi traktujące o instytucji prawa pomocy operują tylko i wyłącznie pojęciem "strony" (por. art. 243, art. 247, 248, 251, 252, 257). Tą w znaczeniu procesowym – prócz organu, którego działanie lub bezczynność stanowi przedmiot skargi - jest jednostka, która występuje w danym postępowaniu we własnym imieniu albo jako skarżący (art. 32 ppsa) albo jako uczestnik (art. 33 ppsa w związku z art.12 ppsa). Jest to luka w prawie, która niesie za sobą ryzyko ograniczenia gwarantowanego w art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela prawa do sądu. Kwestię otwartą stanowi wobec tego ustalenie czy lukę tę można wypełnić interpretacją. Ponieważ z przyczyn wskazanych powyżej nie znajduje zastosowania wykładnia literalna i zawodzi systemowa, więc odwołać wypada się do wykładni teleologicznej akcentującej konieczność zachowania rozsądnej relacji proporcjonalności między kompetencjami kuratora absentis, ograniczeniami dostępu do sądu i celem prawa pomocy. Wskazując zaś na powyższe zwrócić trzeba uwagę na następujące okoliczności. Przede wszystkim skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany przez pełnomocnika strony (uchwała NSA z 20 maja 2010 r. sygn. I OPS 11/09 (ONSAiWSA 2010/4/54, Dor.Podat. 2010/6/31) to tym bardziej kompetencję taką posiada kurator absentis, który jest przedstawicielem ustawowym reprezentowanego i występuje w jego imieniu oraz interesie (por. Wyrok SN z 23 maja 2003 r. sygn. III CA 1/2003). Po wtóre skoro ustanowienie kuratora absentis wiązało się z niemożnością odnalezienia danej osoby (por. art. 601 kpc, art. 184 §1 kro i art. 34 §1 kpa) a powinnością kuratora było przede wszystkim poczynienie starań zmierzających do ustalenia miejsca pobytu osoby nieobecnej celem zawiadomienia jej o stanie sprawy (art. 184 §2 kro), więc jeśli obecnie kurator oświadcza, że nie dysponuje informacjami na temat majątku oraz dochodów osoby nieobecnej sytuacja taka oznacza, że osoby nieobecnej nie można odnaleźć w dostępnych ewidencjach ani rejestrach. Opierając się zatem na założeniach logiki formalnej można przyjąć ze znacznym stopniem prawdopodobieństwa, że jeśli osoba nieobecna nie posiada ewidencjonowanego majątku ani rejestrowanych dochodów, to w takiej sytuacji przesłanki materialne warunkujące zasadność wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa) zostają spełnione. Po trzecie nie można tracić z pola widzenia i tego, że choć w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że prawo do sądu może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, to jednak podkreślić należy, że ograniczenie tego prawa nie jest sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji tylko wówczas, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu i co ważniejsze gdy nie narusza samej istoty prawa do sądu. W przypadku rozstrzyganego problemu o realizacji jakiegokolwiek celu (tym bardziej uzasadnionego prawnie) trudno mówić, podobnie jak i nie sposób wywodzić, by odjęcie stronie możliwości skontrolowania niekorzystnego dla niej wyroku sądu pierwszej instancji z przyczyn w zasadzie formalnych nie naruszało samej istoty prawa do sądu. W konsekwencji wszystkiego co zostało powiedziane orzeczono więc jak w sentencji na podstawie powołanych w uzasadnieniu przepisów.