III SA/Kr 1188/25
WyrokWSA w Krakowie2026-03-20
Skład orzekający: Sędzia WSA Bogusław Wolas, Sędzia WSA Marta Kisielowska, Asesor WSA Ewelina Dziuban
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, które nie zostały jeszcze przekazane do archiwum państwowego, a których okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego upłynął, podlegają udostępnieniu na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, nawet jeśli wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, które nie zostały jeszcze przekazane do archiwum państwowego, a których okres przechowywania w urzędzie stanu cywilnego upłynął, podlegają udostępnieniu na zasadach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Ustawa ta stanowi lex specialis w zakresie udostępniania materiałów archiwalnych, a art. 16a ust. 1 tej ustawy gwarantuje każdemu prawo dostępu do materiałów archiwalnych, bez konieczności wykazywania interesu prawnego, chyba że istnieją uzasadnione ograniczenia wskazane w art. 16b ustawy.Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie o udostępnienie ksiąg urodzeń do roku 1923 oraz ksiąg małżeństw i zgonów do roku 1943 w celu ich sfotografowania i opublikowania. Urząd odmówił udostępnienia, powołując się na przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący zaskarżył decyzję Wojewody, zarzucając niewłaściwe zastosowanie przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego i niezastosowanie przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Małopolskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie i zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2026 roku sprawy ze skargi S. N. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 lipca 2025 r. znak WO-II.6231.1.8.2025 w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg metrykalnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącego S. N. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzją z 3 lipca 2025 r., znak WO-II.6231.1.8.2025 Wojewoda Małopolski orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie z 28 kwietnia 2025 r. o odmowie udostępnienia S. N. (dalej: "skarżący") ksiąg urodzeń - od najstarszych przechowywanych w urzędzie aż do roku 1923 oraz ksiąg małżeństw i zgonów – od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do roku 1943 w celu ich sfotografowania a następnie opublikowania na stronie Polskiego Towarzystwa Genealogicznego Skanoteka. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 594, dalej: "p.a.s.c.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
19 grudnia 2024 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie wpłynął za pośrednictwem platformy e-PUAP, wniosek skarżącego o ,,(...) udostępnienie (...) akt metrykalnych w celu ich sfotografowania: urodzenia – od najstarszych przechowywanych w urzędzie aż do roku 1923, śluby i zgony – od najstarszych przechowywanych w urzędzie aż do roku 1943 (...)".
Na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie wezwał skarżącego o doprecyzowanie wniosku z 19 grudnia 2024 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez wskazanie takiego sposobu udostępnienia żądanych dokumentów, który będzie zgodny z przepisami – Prawa o aktach stanu cywilnego - pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania.
Podanie skarżącego uznano za zawierające braki formalne i pozostawiono bez rozpoznania.
Pismem z 17 marca 2025 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie przekazał ponaglenie skarżącego do Wojewody Małopolskiego wraz z dokumentacją sprawy. Wojewoda Małopolski – po rozpatrzeniu ponaglenia skarżącego – wydał postanowienie stwierdzające bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie i wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 30 kwietnia 2025 r.
28 kwietnia 2025 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie wydał decyzję nr OSO-I.USC.5364.35.2024 odmawiającą skarżącemu udostępnienia ksiąg urodzeń – od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do roku 1923 oraz ksiąg małżeństw i zgonów – od najstarszych przechowywanych w urzędzie, aż do roku 1943 w celu ich sfotografowania a następnie opublikowania na stronie Polskiego Towarzystwa Genealogicznego Skanoteka.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:
- niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 p.a.s.c., poprzez przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to że stanowią one podstawę do odmowy udostępniania takich akt wnioskodawcy celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji";
( niezastosowanie art. 16a ust. 1 oraz 16d ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach ,,(...) w związku z art. 130 ust. 4 p.a.s.c., w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 zdanie drugie p.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie p.a.s.c., po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w, a zgodnie z art. 16a ust. 1 o narodowym zasobie archiwalnym, każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych (...)".
Decyzją z 3 lipca 2025 r. Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy p.a.s.c. oraz ustawy o narodowym zasobie archiwalnym. Podniósł, że uzyskanie dostępu do akt stanu cywilnego, również w celu wykonania fotokopii, wymagałoby wykazania przez skarżącego interesu prawnego, który w przeciwieństwie do interesu faktycznego, rozumie się przyznany przepisami prawa materialnego zakres uprawnień podmiotu, kształtujący jego sytuację prawną (sferę indywidualnych praw i obowiązków).
W ocenie organu II instancji nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że stanowiące przedmiot zainteresowania skarżącego akty małżeństwa i zgonu, sporządzone w przechowywanych przez Urząd Stanu Cywilnego w Gdowie księgach metrykalnych, które prowadzone były jako księgi łączone nie stały się jeszcze dokumentami archiwalnymi, do których dostęp może uzyskać każdy na zasadach powszechnej dostępności materiałów archiwalnych. Udostępnienie przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdowie wskazanych przez skarżącego aktów z tych ksiąg możliwe jest tylko na zasadach określonych w ustawie p.a.s.c. Organ II instancji powołał na poparcie przyjętego stanowiska orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując jednak, że zostały one uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewoda Małopolski zaznaczył, że nie podziela stanowiska wyrażającego odmienny pogląd, a utrwalonego w orzecznictwie sądów administracyjnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez:
- niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 p.a.s.c., poprzez przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to że stanowią one podstawę do odmowy udostępniania takich akt skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji; - niezastosowanie art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym w związku z art. 130 ust. 4 p.a.s.c., w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 zdanie drugie p.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie p.a.s.c., po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym, a zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy o narodowym zasobie archiwalnym podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych; - niewłaściwe zastosowanie art. 45 ust. 1 p.a.s.c., poprzez przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego (i może być podstawą odmowy udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy ten przepis dotyczy wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego i stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych (niezależnie od tego czy upłynął okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje, skarżący nigdy o odpis aktu nie występował i nie na tej podstawie skarżący żądał udostępnienia akt do digitalizacji;
- niewłaściwe zastosowanie art. 130 ust. 5 p.a.s.c. poprzez przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego (i może być podstawą odmowy udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy ten przepis stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych do otrzymania odpisu akt stanu cywilnego (niezależnie od tego czy upłynął okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje i nie na tej podstawie skarżący żądał udostępnienia akt do digitalizacji.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy p.a.s.c.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 p.a.s.c. akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego przechowuje przez okres: 1) 100 lat - akty urodzenia oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu urodzenia; 2) 80 lat - akty małżeństwa, akty zgonu oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu małżeństwa i aktu zgonu. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu okresy, o których mowa w ust. 1, są liczone od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło sporządzenie aktu stanu cywilnego. Jeżeli osoba, której dotyczy akt urodzenia lub akt małżeństwa, żyje dłużej niż okres przechowywania tego aktu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, akt jest przechowywany do czasu sporządzenia dla tej osoby aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie tej osoby (ust. 3). Po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje w ciągu 2 lat do właściwego archiwum państwowego (ust. 4). Po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, a przed przekazaniem akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, ich udostępnianie następuje zgodnie z art. 26 ust. 4 (ust. 5). Zgodnie z art. 26 ust. 4 p.a.s.c. dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane: 1) na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej albo odwzorowania cyfrowego poświadczonego za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo 2) w postaci kopii albo wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego podpisem własnoręcznym.
W świetle postanowień art. 128 ust. 1 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Jeżeli dla osoby, dla której sporządzono akt urodzenia lub akt małżeństwa w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nie sporządzono aktu zgonu lub nie zarejestrowano informacji o zgonie, księgę urodzeń i księgę małżeństw, mimo upływu okresów, o których mowa w ust. 1, przechowuje się do czasu sporządzenia dla osoby, której akt dotyczy, aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie tej osoby (ust. 1a).
Jak stanowi art. 130 ust. 4 p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a, nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Udostępnianie ich oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164).
Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji relewantne są również przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r., poz. 164, dalej: "ustawa o narodowym zasobie archiwalnym"). W świetle art. 16a. ust. 1 ustawy każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych.
Przepis art. 16b ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym stanowi, że dostęp do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu: 1) w zakresie i na zasadach określonych w przepisach: a) o ochronie informacji niejawnych, b) o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych; 2) ze względu na ochronę: a) dóbr osobistych, b) danych osobowych; 3) ze względu na potrzebę zachowania integralności składników państwowego zasobu archiwalnego zagrożonego uszkodzeniem, zniszczeniem lub utratą. 2. Materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku: 1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń - po 100 latach, b) małżeństw i zgonów - po 80 latach; 2) indywidualnej dokumentacji medycznej - po 100 latach od sporządzenia ostatniego wpisu; 3) aktów notarialnych i dokumentacji ksiąg wieczystych wraz z urządzeniami ewidencyjnymi - po 70 latach od sporządzenia aktu lub składnika dokumentacji; 4) dokumentacji spraw sądowych i postępowań dochodzeniowych - po 70 latach od uprawomocnienia się orzeczenia lub zakończenia postępowania; 5) ewidencji ludności - po 30 latach od jej wytworzenia; 6) dokumentacji osobowej i płacowej pracodawców - po 50 latach od ustania stosunku pracy. 3. Ograniczeń określonych: 1) w ust. 1 pkt 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli zainteresowany posiada szczególne uprawnienia albo realizuje cele korzystające ze szczególnej ochrony prawnej, które to uprawnienia lub cele są nadrzędne w stosunku do tych ograniczeń; 2) w ust. 2 nie stosuje się do udostępnienia uprawnionym do dostępu do danych zawartych w tych materiałach.
Wskazać należy, że z powołanego przepisu art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. Przy czym podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia.
Ponadto, zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, również nie stosuje się przepisów p.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (m. in. art. 16 b ust. 2).
W ocenie Sądu wadliwe jest zatem stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, w którym utożsamiono kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Sąd podziela pogląd przyjęty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 lipca 2022 r., III SA/Łd 252/22, CBOSA), że art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Z powołanej regulacji nie wynikają reguły dotyczące udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia, jak to miało miejsce w zaskarżonej decyzji. Z treści art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie p.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. W rezultacie, zdaniem Sądu art. 128 p.a.s.c. nie wprowadza zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania.
Przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym stanowią lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych.
Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń – po 100 latach; b) małżeństw i zgonów – po 80 latach. Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" ustawy o narodowy
Sąd podziela również pogląd wyrażony w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 417/17, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 538/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 listopada 2019 r., III SA/Kr 925/19, CBOSA), że brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu. Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Terminy wskazane w art. 128 ust. 1 ustawy o aktach stanu cywilnego odnoszą się do terminów przekazywania ksiąg stanu cywilnego przez kierowników USC do właściwych archiwów państwowych.
Zdaniem Sądu organy dokonały błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów art. 28 ust. 4, art. 128 ust. 1 i art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i rozpoznać wniosek skarżącego. W szczególności organ powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych skonstruowane w art. 16b ust. 1 powołanej wyżej ustawy.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1935).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło