III SA/Kr 1194/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia: I. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić ją z kosztów sądowych, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, nastoletnim synem i trzema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzi 80 metrowy dom. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 4174 zł wyjaśniając, że wchodzi w to 3774 zł wynagrodzenia jej męża oraz 400 zł świadczeń rodzinnych. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że na utrzymanie domu składają się wydatki na zakup opału, uregulowanie rachunków za prąd i gaz, nadto koszty wyżywienia, odzieży, szkolne i lekarstw. Podniosła, że ponieważ jej mąż swego czasu poręczył komuś pożyczkę teraz musi ją spłacać a w związku z tym po strąceniu mu z wypłaty 1248 zł do "ręki" otrzymuje około 2400 zł. Wezwana o przedłożenie kopii dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych oświadczeń podała, że przedkłada wskazywane prosząc jednocześnie o uwzględnienie wydatków na dokonany w październiku 2008 r. zakup 3 ton węgla i drewno ogółem na 1790 zł, za który to zakup faktury ani paragonu nie posiada gdyż jak powiada nie wydało się skarżącej konieczne zbierać takie dokumenty. Z przedstawionych kopii i dokumentów źródłowych wynika, że za prąd skarżąca ostatnio miała płacić 220,48 zł (faktura), za wywóz śmieci płaci 120 zł lecz jest to roczna suma wydatków. Z uwagi na dokonanie zakupu ratalnego sprzętów elektro-AGD skarżąca obciąża obecnie spłata 12 rat w wysokości po 214,11 zł (dowód: kopia umowy, pokwitowanie wpłaty). Jeśli chodzi o wydatki na lekarstwa to ostatnio ograniczały się one do zakupu powszechnie dostępnych środków przeciwbólowych i butelki niemowlęcej za kwoty odpowiednio 14 zł, 29 zł i 13 zł. Z przedstawionego przez skarżącą pisemnego oświadczenia wynika jednocześnie, że przy każdej wizycie w związku z chorobą dziecka skarżąca wydaje na leki 100-150 zł (oświadczenie z apteki). Przedstawione kopie listy płac uwidaczniają, że z wynagrodzenia męża skarżącej faktycznie jest strącana kwota około 1248 zł. Obroty na jego rachunku bankowym korelują zaś z wysokością wykazywanych (wyciągi). Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Stosownie do art. 252 ppsa w związku z art. 246 §1 pkt. 1 osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenia, że nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 246 § 3 ppsa) i jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. «udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić» (...) 2. «dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić» (...) 3. «ujawnić, stwierdzić coś» wykazać się — wykazywać się «udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się». (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Skarżąca złożyła wymagane oświadczenia o jakich mowa w art. 246 § 3 ppsa i art. 252 ppsa. Oświadczenia te należy uznać za wystarczające albowiem skarżąca w sposób raczej rzeczowy starała się przedstawić swoje racje, przedkładając na ich poparcie kopie odpowiednich dokumentów źródłowych - które stanowią obiektywne świadectwo przedstawionych w nich danych. Wiarygodność oświadczeń skarżącej nie oznacza jednak automatycznie zasadności jej wniosku. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem iż ze sformułowania przesłanki zawartej w art. 246 §1 pkt. 1 ppsa "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów" wynika, że możliwości strony przekraczać musi opłacenie nawet minimalnych kosztów, które na gruncie postępowania sądowoadministrcyjnego wynoszą 100 zł (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek; Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministrcyjnych, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2007 r. s. 249). W przypadku skarżącej trudno mówić o takiej sytuacji skoro rodzina ma zapewnione stałe źródła dochodu których łączna miesięczna wysokość netto nawet po dokonaniu potrąceń nie odbiega od przeciętnych zarobków pracowników. Nadto posiada pewien majątek w postaci domu, który zabezpiecza potrzeby egzystencjalne tej rodziny. Sytuacja taka nie przekreśla jednak starań skarżącej w całej rozciągłości. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd a co za tem idzie także referendarz nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, można przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 § 3 ppsa) po dokonaniu ustaleń, że nie jest ona w stanie ponieść takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy zwrócenia uwagi wymaga, że po odjęciu stałych miesięcznych obciążeń – i to przyjmując dla skarżącej wersję najkorzystniejszą obejmującą spłatę rat za zakupiony sprzęt - do swobodnego rozporządzenia pozostaje rodzinie ok. 2350 zł. Wynika to bowiem z prostych operacji arytmetycznych przeprowadzonych w oparciu o przedstawione w dokumentach źródłowych wydatki na prąd (220 zł), wywóz śmieci (120/12=10 zł/miesięcznie), spłacane raty (214 zł) oraz zróżnicowaniu sumy dochodów a więc ok. 2800 zł (z wyliczenia 2400+400) z sumą wydatków a więc ok. 250 zł (z wyliczenia 220+10+214). Środki na takim poziomie pozwalają na czynienie pewnych oszczędności. Przyjmowana optyka ulega jednak pewnemu zachwianiu gdy uwzględni się, liczbę osób w gospodarstwie domowym skarżącej. Uzmysławia ona bowiem, że na opędzenie potrzeb każdej z nich przypada niecałe 400 zł. Do tego dochodzi konieczność - co prawda sporadyczna ale jednak konieczność - wykupu lekarstw gdy dziecko zachoruje a także sezonowa potrzeba zakupu opału. Okoliczność, że do skarżącej należy dom gdzie zamieszkuje z rodziną nie zmienia tego spojrzenia. Mimo bowiem tego, że posiada określoną wartość to jednak w konkretnych warunkach tej sprawy jest ona li tylko potencjalna. Trudno bowiem wymagać od skarżącej jego sprzedaży bądź obciążenia w celu zdobycia środków na koszty postępowania gdyż godziłoby to w podstawę bytowania tej rodziny. Wszystko to razem wzięte prowadzi do konkluzji, że skarżącej należy udzielić pomoc o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sęk w tym co będzie dla niej korzystniejsze. Zwolnienie z kosztów sądowych czy może ustanowienie adwokata. Na pierwszy rzut oka wydaje się, iż zabiegiem korzystniejszym byłoby ustanowienie adwokata z urzędu. To jednak nie do końca odpowiada prawdzie. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem to co wojewódzkie sądy administracyjne niejednokrotnie akcentują w uzasadnieniach swoich orzeczeń. Mianowicie, że w ramach swojej kognicji sądy administracyjne badają czy przy wydaniu skarżonego aktu administracyjnego organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc w swej kontroli związane granicami skargi (ppsa art. 3 §1 i art. 134 §1 ppsa). Wskazany determinant – choć dla merytorycznej oceny przesłanek zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawnie nierelewanty– to jednak siłą faktu ma znaczenie argumentu, którego nie powinno się bagatelizować bo prowadzi on do konkluzji, że wbrew pierwszemu odczuciu korzystniejszym dla strony w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym będzie zwolnienie od kosztów sadowych. W ten sposób zagwarantuje się stronie bowiem faktycznie a nie tylko potencjalnie przynależne jej prawo do sądu. Zarazem rozstrzygnięcie takie uchroni wymiar sprawiedliwości przed nieuzasadnioną roszczeniowością, bo udzielając wymiernej pomocy materialnej dozwala stronie na poczynienie pewnych oszczędności. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.