III SA/Kr 1195/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 2 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/4110/431/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z 2 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/4110/431/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775), art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 141 ze zm., dalej jako "u.d.w.") po rozpatrzeniu odwołania K. L. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzje wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T. z 21 kwietnia 2023 r., nr GOSP-DW-548-1055/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z 9 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się do Wójta Gminy T. o przyznanie dodatku węglowego, oświadczając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem K. [...], [...] T. w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania. Skarżący oświadczył we wniosku, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest piec kaflowy na paliwo stałe. W dniu 30 listopada 2022 r. organ I instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o wypłatę dodatku węglowego, poprzez przedłożenie dowodów na okoliczność podjętych działań w zakresie wyodrębnienia lokalu. Pismem z dnia 14 grudnia 2022 r. poinformowano skarżącego o pozostawieniu podania bez rozpoznania. W wyniku ponaglania skarżącego z dnia 20 lutego 2023 r. SKO postanowieniem z dnia 1 marca 2023 r. uznało ponaglenie za uzasadnione i wyznaczyło dodatkowy 30 termin załatwienia sprawy. Po przeprowadzeniu postępowania, Wójt Gminy T., decyzją z 21 kwietnia 2023 r. nr GOPS-DW-548-1055/23 odmówił przyznania dodatku węglowego. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania ustalił, że dla tego samego adresu został już przyznany J. G. dodatek węglowy z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego pod adresem K. [...]. Nadto organ I instancji wskazał, że skarżący nie podjął żadnych kroków w celu wyodrębnienia lokalu mieszkalnego. W związku z powyższym, w ocenie organu I instancja brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego dodatku. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniósł skarżący, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o przyznaniu dodatku węglowego. W uzasadnieniu, skarżący podniósł, że dom jest własnością J. G., a on sam w nim zamieszkuje bez tytułu prawnego. Zdaniem skarżącego, J. G. nie ma możliwości wyodrębnienie odrębnego lokalu, gdyż skarżący wynajmuje cały budynek. Skarżący twierdzi, że niezbędne jest powołanie komisji GOPS w T., której celem jest dokonanie wizji lokalnej i sporządzenie merytorycznego protokołu co do formy i sposobu przedmiotowego użytkowania budynku mieszkalnego. Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. póz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W swoich rozważaniach Kolegium, stwierdziło, że brak jest możliwości przyznania dodatku węglowego zgodnie z wnioskiem, z uwagi na fakt, że na ten sam adres został już wcześniej złożony inny wniosek, który został rozpatrzony pozytywnie. Organ odwoławczy powołując się na treść przepisów art. 2 ust. 3a-3d u.d.w., stwierdził, że pozwalają na przyznanie dodatków dla kilku gospodarstw domowych, jeżeli do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla odrębnych lokali. Jak wynika z akt sprawy, dla tego samego adresu został już przyznany J. G. dodatek węglowy z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego. Ponadto ustalono, że nie podjęto żadnych kroków formalnych prowadzących do ustalenia odrębnego adresu zamieszkania. Aby jednak przyznać żądany przez skarżącego dodatek węglowy (tj. w istocie drugi dodatek węglowy dla adresu: K. [...]) warunkiem jest nie tylko stwierdzenie, że pod adresem tym funkcjonują dwa odrębne gospodarstwa, ale również, że "w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach". Dla uznania spełnienia tego warunku konieczne jest zatem ustalenie, czy podjęto faktyczne starania celem wyodrębnienia nowego adresu dla jednego z tych gospodarstw. Spełnienie tego warunku wymaga podjęcia realnych starań, celem wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali dotychczas mieszczących się pod tym samym adresem. A zatem chodzi tu o ustalenie różnych adresów zamieszkania, a nie wyodrębnienie lokalu w księdze wieczystej. Na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez J. G., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wskazując, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, ponieważ nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W związku z powyższym skarżący wniósł o ponowne rozpoznaje sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Tarnowie z dnia 2 czerwca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy T. z 21 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe), (art. 2 ust. 2), natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3). Ustawodawca mocą art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym wprowadził w art. 3 regulację odnoszącą się do sytuacji zlokalizowania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Zgodnie z brzemieniem dodanego do art. 2 ustawy o dodatku węglowym ust. 3a i 3b w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b). Kolejną nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236) rozszerzono ww. regulację o kolejne zapisy. Mianowicie w myśl art. 2 ust. 3c w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2). W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z 31.05.2023 r., II SA/Gl 474/23, LEX nr 3571482). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez J. G. w dniu 8 marca 2022 r. W tejże deklaracji wyżej wymieniony zgłosił dla adresu Kamionna 102 jako zainstalowane źródło ciepła trzon kuchenny/piecokuchnia/kuchnia węglowa w funkcji c.o. Tenże sam J. G. w dniu 15 maja 2023r. złożył nową deklarację zgłaszając dla ww. nieruchomości zainstalowane źródło ciepła: kocił gazowy w funkcji c.o. o c.w.u. Skarżący, zamieszkujący pod tym samym adresem co J. G., 9 listopada 2022r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Z akt wynika, ze J. G. uzyskał już dodatek węglowy na adres zamieszkania K. [...]. Skarżący we wniosku wskazał tylko siebie jako osobę wchodzącą w skład gospodarstwa domowego. Organy odmówiły przyznania dodatku węglowego skarżącemu z uwagi na brak podjęcia formalnych kroków celem wyodrębnienia samodzielnego lokalu. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ nieprawidłowo zinterpretowały przepisy ustawy o dodatku węglowym. Przede wszystkim dodatek węglowy przysługuje na gospodarstwo domowe rozumiane jako gospodarstwo umiejscowione pod tym samym adresem. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 3a ustawy o dodatku węglowym w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania znajduje się więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Tym niemniej w ust. 3c do 3e ustawodawca wprowadził wyjątek od tejże zasady. Zgodnie z art. 2 ust. 3c w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Tak więc wyjątek ten odnosi się między innymi do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy źródło ciepła jest współdzielone. Konieczne jest jednak faktyczne istnienie pod jednym adresem odrębnych lokali. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 11 października 2017 r. (sygn. akt: II OSK 2920/16) lokal posiada cechę samodzielności, jeżeli funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu, a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami, swobodny dostęp do niego właściciela czy mieszkańca oraz możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela, mieszkańca. W takiej sytuacji na podstawie art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, a więc istnienia odrębnych gospodarstw w odrębnych lokalach pod tym samym adresem, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy dla każdego odrębnego gospodarstwa domowego z osobna w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił dodatkowo wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Procedura ta w niniejszej sprawie nie została zastosowana przez organ I instancji. Nie przeprowadzono bowiem wywiadu środowiskowe, czy faktycznie pod tym samym adresem znajdują się dwa odrębne lokale. W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach organ powinien był wezwać skarżącego o wykazanie, czy jego gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że zaistnienie tej okoliczności - może być bowiem potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu. Istotna dla niniejszej sprawy jest jedynie realizacja następujących okoliczności: - fakt zamieszkiwania pod jednym adresem osób wchodzących w skład więcej niż jednego gospodarstwa domowego - brak możliwości ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. - istnienie pod tym samym adresem odrębnych lokali, - oddzielne lub współdzielone źródło ogrzewania dla poszczególnych gospodarstw domowych. Organy natomiast w niniejszej sprawie zaniechały sprawdzenia stanu faktycznego pod kątem ziszczenia się przesłanek określonych w art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym. Dokonały też nieprawidłowej subsumpcji ustalając, że skarżącemu nie przysługuje dodatek węglowy, z powodu, który nie wynika z ustawy o dodatku węglowym, to jest z uwagi na fakt, że skarżący nie podjął formalnych kroków celem wyodrębnienia lokalu i uzyskania odrębnego adresu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie jest natomiast konieczne podejmowanie jakichkolwiek formalnych kroków przez osobę wnioskująca o dodatek węglowy prowadzących do wyodrębnienia własności lokalu lub ustalenia odrębnego adresu lokalu, gdyż ustawodawca nie wprowadził takiego wymogu do ustawy o dodatku węglowym, a tym samym nie wprowadził wymogu udokumentowania przez wnioskodawcę faktu wszczęcia bądź zakończenia odpowiedniej procedury (np. poprzez przedłożenie zaświadczenia o samodzielności lokalu, wniosku o nadanie numeru porządkowego). Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że spełnienie wskazanej przesłanki może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony, a następnie dokonanie oceny oświadczenia w kontekście zaistnienia warunków zastosowania art. 2 ust. 3d w zw. z art. 2 ust. 3c u.d.w. (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 11 maja 2023 r., II SA/Gl 355/23, z 8 maja 2023 r., II SAB/Gl 24/23, z 7.09.2023 r., II SA/Gl 653/23, LEX nr 3603852, wyrok WSA w Poznaniu z 31.08.2023 r., IV SA/Po 438/23, LEX nr 3604781, wyrok WSA w Łodzi z 25.08.2023 r., II SA/Łd 481/23, LEX nr 3600808, wyrok WSA w Krakowie z 11.07.2023 r., III SA/Kr 673/23, LEX nr 3589360, wyrok WSA w Krakowie z 29.06.2023 r., III SA/Kr 642/23, LEX nr 3579587). W niniejszej sprawie zostały również naruszone art. 7 i 77 §1 w zw. z art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym. Organ bowiem nie przeprowadził wywiadu środowiskowego celem sprawdzenia czy w niniejszej sprawie występują dwa odrębne lokale znajdujące się pod tym samym adresem, ani nie wezwał skarżącego do przesłania oświadczenia o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu dla zajmowanego przez niego odrębnego lokalu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 3c-3e ustawy o dodatku węglowym, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie czy występują odrębne gospodarstwa domowe zamieszkujące w odrębnych lokalach, ale pod wspólnym adresem oraz czy w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. brak było możliwości ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych.