III SA/Kr 12/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 20 listopada 2018r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018r. nr [...] przyznającą J. W., dalej skarżącemu , zasiłek celowy w postaci talonu na zakup 300 kg węgla , jednorazowo w miesiącu październiku 2018r. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organy : Wnioskiem z dnia 1 października 2018r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego na zakup 1 tony węgla opałowego oraz 2 m3 drewna na rozpałkę na okres jesienno-zimowy. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] przyznał skarżącemu zasiłek celowy w postaci talonu na zakup 300 kg węgla, jednorazowo w miesiącu październiku 2018 r. Realizatorem przyznanego świadczenia organ wyznaczył Sklep Spożywczo – Przemysłowy P. S. C. D - Punkt Skupu i Sprzedaży [...]. Organ l instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 1 października 2018 r. wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalił, że skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną l grupą inwalidzką i utrzymuje się z zasiłku stałego . Dochód wynoszący 604,00 zł nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (DZ.U.2018.1358), które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł. W odniesieniu do wysokości przyznanej pomocy organ podkreślił, że świadczenie to zostało przyznane przy uwzględnieniu sytuacji życiowej skarżącego z jednej strony oraz możliwości finansowych, którymi organ dysponuje i liczbą podopiecznych z drugiej strony. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zakwestionował formę oraz wysokość przyznanego zasiłku. W ocenie skarżącego, co do zasady zasiłki przyznawane są w formie pieniężnej i tylko, gdy pracownik socjalny stwierdzi, iż świadczenia są wykorzystywane niezgodnie z ich przeznaczeniem, może w oparciu o przepis art. 11 ww. ustawy przyznać zasiłek w naturze. Opisana sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu zasiłku celowego na zakup węgla opałowego w formie pieniężnej i w wysokości 400,00 zł. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że skarżący nie wpuszcza do domu pracowników socjalnych, przyjmując ich w bramie lub też sam przychodzi do Ośrodka. Ponadto skarżący odmówił podpisania jakichkolwiek oświadczeń, dyktując pracownikowi, co i jak powinien napisać w wywiadzie środowiskowym. Odmówił także przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego oraz skorzystania z żywności w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa. Wniosek skarżącego o przyznanie pomocy został uwzględniony, bowiem organ przyznał zasiłek celowy na zakup 300 kg węgla w formie talonu , a nadto decyzją z dnia [...] 2018 r. przyznał zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu opału w postaci drewna w wysokości 100,00 zł jednorazowo. Organ odwoławczy przyznał skarżącemu rację, że co do zasady zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu węgla powinien być przyznany w formie pieniężnej. W tym zakresie należałoby podzielić pogląd skarżącego, iż skoro organ pomocowy nie stwierdził, aby marnował on przyznaną pomoc, to brak było podstaw w myśl art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do przyznania świadczenia w formie niepieniężnej (talonu na zakup węgla). W niniejszej sprawie, jak wynika z wywiadu środowiskowego, ma zastosowanie sytuacja przewidziana w ust. 2 art. 11, ponieważ ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej i z tego względu ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, bądź oświadczeń może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w tym przepisie przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium w szczególnej sytuacji faktycznej jaka wystąpiła w niniejszej sprawie należy uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Kolegium wzięło w szczególności pod uwagę fakt, że wnioskodawca nie współpracował z organem pomocowym i utrudniał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ wyjaśnił, że decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego , które cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji, że narusza ona jego interes prawny. Dysponując kwotą pieniężną skarżący miałby możliwość zamówić opał w takim składzie, w którym cena i jakość towaru jest odpowiednia. Skarżący podniósł, że wydanie decyzji i przyznanie pomocy w formie niepieniężnej może stanowić niekorzystny dla niego precedens. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa . Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , skarga nie zasługuje na uwzględnienie . Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą przyznano J. w. pomoc w formie zasiłku celowego w postaci talonu na zakup 300 kg węgla. Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych powyżej kryteriów kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja wydana w pierwszej instancji, odpowiadają przepisom prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu żądanych świadczeń pieniężnych stanowiły przepisy ww. ustawy o pomocy społecznej . Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, udzielana pomoc służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 3 i 4 art. 3 ustawy). Z powołanych przepisów, ustalających ogólne zasady pomocy wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zakresu środków publicznych przeznaczonych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Skarżący, jako osoba niepełnosprawna z orzeczoną I grupą inwalidzką, utrzymująca się z zasiłku stałego, niewątpliwie był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Podkreślić należy, że w istocie taką pomoc otrzymał , choć w mniejszej wysokości niż pierwotnie wnioskował i w formie niepieniężnej. Co prawda w piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2019r. skarżący zweryfikował swoje żądanie i stwierdził , że żądał " kwoty w granicach wartości talonu tzn. na 300 kg węgla" , ale w dalszym ciągu kwestionuje formę niepieniężną przyznanej pomocy . W związku z powyższym należy stwierdzić, że w myśl art. 106 ust. 4 ww. ustawy , decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia (...) wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa zatem obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Brak wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga zaś od beneficjenta czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jego interesie. Nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że jak wynika z wywiadu środowiskowego , skarżący nie wpuszcza do domu pracowników socjalnych; przyjmuje ich w bramie , bądź też sam przychodzi do organu. Ponadto skarżący odmówił podpisania jakichkolwiek oświadczeń. W ustalonych i bezspornych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należy stwierdzić , że skarżący nie współpracuje z organem pomocy społecznej. Brak współdziałania beneficjenta pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej , co wynika z art.11 ust.2 ww. ustawy. Sąd nie podzielił stanowiska organów, że przyznanie zasiłku w formie niepieniężnej może być konsekwencją braku współpracy osoby z pracownikiem socjalnym. Tylko marnotrawienie przyznanych świadczeń z pomocy społecznej może być – zgodnie z art.11 ust.1 ustawy , podstawą do przyznania pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Forma przyznawania świadczeń z pomocy społecznej została określona w sposób jednoznaczny w art. 36 ustawy, w którym w pkt.1 ustawodawca wymienił świadczenia pieniężne, a wśród nich zasiłek celowy oraz świadczenia niepieniężne. Wyjątkiem od tej zasady jest art. 11 ust. 1 ustawy , który dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pieniężnego w formie niepieniężnej , ale tylko w przypadku marnotrawienia przyznanych świadczeń . Jako wyjątek od zasady przyznawania zasiłku celowego w formie pieniężnej , niedopuszczalna jest interpretacja tego przepisu w sposób rozszerzający, jak uczyniły to organy obu instancji. Brak współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym , co zarzucają organy w niniejszej sprawie, stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku , zgodnie z art.11 ust.2 tej ustawy. Rozstrzygając niniejsza sprawę Sąd wziął pod uwagę art.134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302) zgodnie z którym , sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego , chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W rozpatrywanej sprawie zasiłek celowy na zakup węgla powinien być przyznany w formie pieniężnej , a brak współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym mógł stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd odstąpił od uchylenia zaskarżonej decyzji przyznającej zasiłek w formie niepieniężnej mając na uwadze , że zgłoszona potrzeba zakupu opału została zaspokojona i jest zgodna z celami ustawy o pomocy społecznej. Uchylenie tej decyzji wywołałoby negatywne skutki dla skarżącego, który dysponował talonem na zakup węgla w miesiącu październiku 2018r. Organ pomocy społecznej uwzględnił sytuację zarówno osobistą, jak i majątkową skarżącego i nie pozostał obojętny wobec jego potrzeb . Forma niepieniężna tej pomocy nie mogła skutkować uchyleniem decyzji w istocie korzystnej dla skarżącego . Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ww ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.