III SA/Kr 1200/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skarg G. M. i M. G. na decyzje Wojewody z dnia 3 marca 2014 r. nr [...], z dnia 3 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonywane, III. zasądza od Wojewody na rzecz G. M. i M. G. kwotę po 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta 1/ decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 K.p.a. orzekł o wymeldowaniu G. M. z pobytu stałego z lokalu numer [...] przy ul. S w K; 2/ decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 K.p.a. orzekł o wymeldowaniu M. G. z pobytu stałego z lokalu numer [...] przy ul. S w K. Organ l instancji w uzasadnieniach podjętych decyzji podał, że na wniosek współwłaścicieli budynku przy ul. S w K zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania G. M. i M. G. z pobytu stałego. Podstawą wszczęcia postępowania meldunkowego była informacja, że wyżej wymienione od 10 miesięcy nie przebywają w miejscu stałego zameldowania, a obecnie stale zamieszkują w K przy ul. A. Wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby z miejsca jej stałego pobytu nastąpić może wyłącznie na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W efekcie powyższego zadaniem organu załatwiającego sprawy z zakresu ewidencji ludności jest stwierdzenie zaistnienia faktycznego i trwałego opuszczenia miejsca zameldowania. W niniejszej sprawie wyjaśnienia złożyła G. M., działająca również jako pełnomocnik swojej matki M. G. Wskazała, że wraz z matką nie opuściły lokalu przy ul. S w K dobrowolnie i na stałe, lecz czasowo na skutek działań obecnych współwłaścicieli nieruchomości, polegających na wyłączeniu gazu, odcięciu wody, a tym samym uniemożliwieniu zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania. Współwłaściciele nieruchomości stwierdzili, że wyłączenie mediów zostało dokonane na skutek usterek. Zainteresowana zaproponowała, iż sama je usunie, na co nie zgodzili się współwłaściciele pomimo, iż nie usunęli tych usterek, do czego byli zobligowani pismem Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. W aktach sprawy zalega pismo powyższego organu z treści którego wynika, że instalacja gazowa w budynku przy ul. S w K jest nieszczelna i nie nadaje się do eksploatacji G. M. dołączyła także do akt sprawy kopię oświadczenia o wypowiedzeniu jej i matce umowy najmu lokalu przy ul. S w K z dnia 29 września 2008 r. podnosząc, że umowa ta nie została skutecznie wypowiedziana. Celem ustalenia stanu faktycznego sprawy w dniu 3 grudnia 2013 r. w obecności stron postępowania przeprowadzone zostały oględziny lokalu mieszkalnego położonego przy ul. S w K. Powyższe czynności wykazały, że G. M. dysponuje kluczami do mieszkania. Przedmiotowy lokal usytuowany jest na II piętrze i składa się z 3 pokoi, kuchni, łazienki. Mieszkanie jest zniszczone, panuje w nim bałagan i nieład. Zdemontowane są grzejniki, gniazda elektryczne, piec gazowy, brak wody, gazu, prądu. W kuchni nie ma żadnych środków żywnościowych, naczyń, nieużywana i wyłączona jest lodówka. W łazience brakuje środków higienicznych. W mieszkaniu nie ma miejsc do spania, w pokojach meblościanki są puste, pozostawione są jedynie drobiazgi. Na podłogach rozrzucone są w nieładzie gazety i książki. Zdaniem organu meldunkowego powyższe fakty świadczą o opuszczeniu lokalu i nieużytkowaniu mieszkania. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że M. G. i G. M. opuściły lokal położony przy ul. S w K i obecnie lokal ten nie stanowi centrum ich spraw życiowych. Opuszczenie lokalu spowodowane było odcięciem gazu w lokalu i odłączeniem wody. Kamienica położna przy ul. S w K jest niezamieszkała, wymaga remontu. Lokal numer [...] jest zniszczony, nieużytkowany i nie nadaje się do zamieszkiwania. Współwłaściciele nieruchomości nie przeprowadzają żadnych prac remontowych w budynku, celem zlikwidowania usterek. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Wprawdzie G. M. podnosi, że wraz z matką zmuszona została opuścić lokal przy ul. S w K na skutek działań współwłaścicieli nieruchomości, którzy chcąc się ich pozbyć z kamienicy, wyłączyli gaz i wodę aby uniemożliwić im korzystanie z mieszkania, to jednak jak wynika z akt sprawy i oświadczeń stron postępowania stan techniczny budynku nie uległ zmianie, nie są prowadzone prace remontowe zmierzające do sunięcia usterek i przyłączenia gazu czy wody. Nie toczy się żadne postępowanie sądowe o umożliwienie w pełni korzystania z lokalu przy ul. S w K. Nadto zainteresowana rozwiązała umowę o dostarczenie energii elektrycznej do tego mieszkania - co zdaniem organu meldunkowego przemawia, że tym samym wraz z matką zrezygnowała z zamieszkiwania w lokalu. Utrzymanie zameldowania M. G. i G. M. w związku z faktem, iż nie zamieszkują one w lokalu przy ul. S w K stanowiłoby fikcję meldunkową, a zadaniem organu administracji publicznej właściwego w sprawach meldunkowych jest ochrona ewidencji ludności oraz likwidacja fikcji meldunkowych polegających na rozbieżności stanu ewidencji ze stanem faktycznym. Od powyższych decyzji odwołania wniosła G. M. (działając w imieniu własnym i w imieniu swojej matki), domagając się ich uchylenia. Stwierdziła, że wraz z matką nie wyprowadziły się ze spornego lokalu dobrowolnie, ale na skutek działań współwłaścicieli. Wojewoda: 1/ decyzją z dnia 3 marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...]; 2/ decyzją z dnia 3 marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nie opuszczenia miejsca stałego pobytu, można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem. W przedmiotowej sprawie, bezspornie M. G. i G. M. aktualnie nie mieszkają w lokalu przy ul. S w K. Opuszczenie przedmiotowego lokalu nastąpiło w dniu 1 lutego 2012 r. Wymienione dobrowolnie i świadomie opuściły miejsce pobytu stałego, koncentrując swoje sprawy życiowe w innym lokalu. Jak wynika z odwołania strony dalej mieszkają w wynajętym lokalu, co jednoznacznie świadczy, że ich życie koncentruje się poza miejscem pobytu stałego. Daje to podstawę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Należy tutaj podkreślić, że nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to jednak następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła. O ocenie charakteru pobytu czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, że brak jest podstaw prawych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale powinien być oceniany według kryteriów obiektywnych. W sytuacji, gdy osoba faktycznie mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Dodać należy, iż sam fakt istnienia konfliktu pomiędzy współwłaścicielami a G. M. i M. G. nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu przy ul. S w K miało charakter dobrowolny i trwały, bowiem nie traci co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenia się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego wymienionej. Od tych decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosły G. M. i M. G. Zarzuciły rażące naruszenie przepisów postępowania, dające podstawę do jego wznowienia. W uzasadnieniu skarg podniesiono, że opuszczenie lokalu nie nosiło cech dobrowolności. Skarżące ze spornym lokalem łączy zamiar stałego pobytu, ponieważ zamierzają do niego powrócić i w nim zamieszkiwać. W sprawie brakuje również znamion trwałości opuszczenia lokalu. Lokal, który jest czasowo wynajmowany przez skarżące musi zostać przez nie wkrótce opuszczony, dlatego tak ważne jest dla nich odzyskanie lokalu przy ul. S w K. Zarówno organ l jak i II instancji nie przeprowadził wnikliwego postępowania dowodowego, a ich rozstrzygnięcia są dowolne. W obecnym stanie faktycznym lokal przy ul. S nie nadaje się do mieszkania, gdyż nie pozwala na to jego stan techniczny. Jednak prawo do dysponowania lokalem należy dalej do skarżących z tego powodu, że umowa najmu nie została skutecznie rozwiązana. Ważne jest również to, że pozostałych lokatorów spornej nieruchomości nikt nie wymeldowuje, mimo iż oni też obecnie tam nie zamieszkują. Nieużytkowane mieszkanie w krótkim czasie uległo znacznej degradacji i obecnie wymaga kapitalnego remontu. W tym stanie faktycznym i prawnym decyzje o wymeldowaniu są niezgodne z prawem i rażąco naruszają podstawowe konstytucyjne gwarancje. W konkluzji skarżące wniosły o uchylenia zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) postanowił połączyć sprawę o sygn. akt III SA/Kr 1201/14 ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 1200/14 i prowadzić je pod sygnaturą III SA/Kr 1200/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie są decyzje Wojewody z dnia 3 marca 2014 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie wymeldowania G. M. i M. G. z lokalu przy ul. S w K. Oceniając zaskarżone decyzje w oparciu o powyższej przedstawione kryteria Sąd rozpoznający niniejszą sprawę doszedł do przekonania, że naruszają one prawo materialne i procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Podstawę materialnoprawną podejmowanych w sprawie decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) w myśl, którego organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślić w tym miejscu należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i wojewódzkich sądów administracyjnych przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ponadto organ winien ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach osoby zainteresowanej. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00 LEX nr 50123; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2003r, sygn. akt V SA 2323/02 LEX nr 159183). A zatem o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Zatem o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (tak wyroki: WSA w Krakowie z dnia .03.2013 r., sygn. akt III SA/Kr 654/12 Lex nr 1305805; WSA w Gliwicach z dnia 6.06.2012 r., sygn. akt III SA/GI 370/12 Lex 1253909; WSA w Łodzi z dnia 19.01.2012r., sygn. akt III SA/Łd 1058/11 Lex nr 1109944; wyrok NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt II OSK 1556/10). Przemijające, jak i niedobrowolne opuszczenie lokalu nie stanowi podstawy do wydania decyzji, o jakiej mowa w art.15 ust.2 powołanej ustawy. Skarżące w skierowanej do Sądu skardze oraz w toku postępowania administracyjnego podkreślały, że w dniu 1 lutego 2012 r. wyprowadziły się z lokalu przy ulicy S w K, jednak, jak podkreśliły brak było spełnienia przesłanek dobrowolności i trwałości opuszczenia spornego lokalu. Organy orzekające nie wzięły pod rozwagę faktu sygnalizowanego przez skarżące już na etapie postępowania przed organem l instancji o odłączeniu wody i gazu do przedmiotowego mieszkania w grudniu 2011 r. i styczniu 2012r. Jak wskazał Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji ogrzewanie elektryczne w lokalu przy ulicy S w K nie jest możliwe. Dalej organ stwierdził, iż opuszczenie mieszkania przez G. M. i M. G. miało charakter dobrowolny, bowiem nie traci co zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego. Zdaniem Sądu organ myli się uznając, iż skarżące opuściły przedmiotowy lokal w celu poprawy komfortu życiowego. Poprawę komfortu życiowego można by rozpatrywać w sytuacji, gdyby mieszkanie przy ulicy S w K nadawało się do zamieszkiwania i zapewniało określony poziom komfortu życiowego osób w nim mieszkających. W ocenie Sądu wyprowadzenie się G. M. i M. G. miało zgoła inny charakter, tzn. opuszczone mieszkanie wobec braku bieżącej wody, gazu oraz możliwości ogrzewania w żaden sposób nie nadawało się do zamieszkiwania przez skarżące, co spowodowało jego opuszczenie celem zapewnienia sobie komfortu życiowego, a nie jego poprawienia. Organ powinien mieć też na uwadze fakt, iż jedna ze skarżących – M. D. ma 96 lat, zaś jej stan zdrowia wymaga zamieszkiwania w odpowiednich warunkach. W ocenie Sądu opuszczenie mieszkania przy ulicy S w K nie miało charakteru dobrowolnego, gdyż skarżące zmuszone były opuścić lokal z racji obiektywnego braku możliwości jego eksploatacji, a co z tego wynika nie została spełniona przesłanka wymeldowania z pobytu stałego, określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. dobrowolny charakter opuszczenia zamieszkiwanego lokalu. Argumentacja organu II instancji w tym zakresie zdaniem Sądu jest nieprzekonywująca, bowiem Wojewoda w żaden sposób nie dowiódł, iż opuszczenie mieszkania przez skarżące miało właśnie taki charakter. Organ tym samym naruszył art. 11 K.p.a. statuujący zasadę przekonywania, gdyż nie wyjaśnił w dostatecznym stopniu zasadności przesłanek, którymi kierował się rozstrzygając przedmiotową sprawę. Wobec powyższego trudno uznać też, aby opuszczenie mieszkania przez skarżące miało charakter trwały, bowiem o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Należy zauważy ze G. M. rości sobie prawa właścicielskie do przedmiotowego budynku, co świadczy o jej stosunku do zamiaru zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Reasumując w przedmiotowej sprawie brak zatem także wystąpienia cechy trwałości opuszczenia lokalu mieszkalnego przy ulicy S w K. Należy mieć na uwadze, że wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu z pobytu stałego, stanowi wyjątek od ogólnej zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego. Dlatego też obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania. Podkreślenia wymaga, iż sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych (prawidłową ocenę dowodów) dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, które w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu wymagają przeprowadzenia prawidłowej, wnikliwej, ponownej analizy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji uwzględni poczynione uwagi i wyeliminuje wskazane uchybienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie w sprawie. Mając powyższe na uwadze należało, stwierdzając niewyjaśnienie przez organy administracyjne powyższych okoliczności, uchylić zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c i art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.