III SA/Kr 1201/19

|Sygn. akt III SA/Kr 1201/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr.), Sędziowie: WSA Bożenna Blitek, WSA Janusz Bociąga, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r., sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z 22 października 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] 2019 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania J. T. (dalej jako skarżący) specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem R. T. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] 2019 r. odmówił skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem R. Jako uzasadnienie decyzji podano, że syn skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego z 2 kwietnia 2019 r. przyznano mu dodatek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad synem na okres od 1 lutego 2018 r, do 31 stycznia 2021 r. Skarżący podniósł, że syn został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji. Te okoliczności jego zdaniem świadczą o błędnym rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018 r., poz. 2220) stwierdzono, że w sprawie nie została spełniona ustawowa przesłanka przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a to legitymowanie się przez syna skarżącego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że jego zdaniem został spełniony warunek legitymowania się przez syna orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018 r. poz. 2220) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niespornym jest między stronami, że syn skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niespornym jest również, że zgodnie z orzeczeniem Komisji lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 8 marca 2018 r. syna skarżącego jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 stycznia 2021 r., a w myśl wyroku Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest on również niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do wyjaśnienia, czy skarżącemu przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad synem R., pomimo że syn nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast legitymował się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy oraz orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jak słusznie wskazał WSA we Wrocławiu (w wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 924/14) zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie wyraźnie zauważalna jest tendencja do odchodzenia od przyjętej do niedawna powszechnie zasady clara non sunt interpretanda (jasne nie wymaga interpretacji), która wyłączała dopuszczalność stosowania wykładni systemowej i funkcjonalnej wówczas, gdy za pomocą najprostszych reguł wykładni językowej możliwe jest wykazanie jednoznaczności danego wyrażenia ( zob. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki; Warszawa 2012, s.56). Szczególnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmowane są próby przełamania tradycyjnej koncepcji posługiwania się wyłącznie bezpośrednim rozumieniem tekstu prawnego, przy czym coraz większe znaczenie zaczynają odgrywać metody wykładni inne niż tylko wykładnia językowa danego tekstu (zob. M. Zirk-Sadowski, System prawa administracyjnego, t.4, s.143-144). Prawo dopuszcza bowiem odstąpienie od wyraźnego sensu językowego przepisu, gdy interpretacja językowa prowadzi ad absurdum lub rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia i w tego rodzaju sytuacjach odstąpienie od sensu językowego przepisu nie uważa się za wykładnię niezgodną z prawem (zob. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 202, s.18, komentarz). W związku z tym pomimo istniejącego stanowiska przyznającego pierwszeństwo językowej wykładni, w orzecznictwie w ostatnim czasie zaczyna przeważać pogląd o konieczności stosowania również innych dyrektyw interpretacyjnych w związku z niezadawalającymi wynikami ograniczania się wyłącznie do dyrektyw językowych. W każdym bądź razie "w procesie wykładni prawa [...] sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12). Z taka sytuacja mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że z istoty zasiłku opiekuńczego specjalnego wynika jednoznacznie, że przysługuje on osobie, która sprawuje opiekę nad osobą wymagającą tej opieki. Zasiłek ten ma za zadanie przynajmniej w części zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, w tym wypadku – synowi skarżącego. Nie ulega wątpliwości, że na skarżącym, jako na ojcu ciąży obowiązek alimentacyjny względem syna. Pozostaje więc do rozstrzygnięcia kwestia konieczności legitymowania się przez syna skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy legitymował się on orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 3 ust. 21 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosując zatem wykładnię celowościową i systemową oraz prokonstytucyjną wskazać należy, że syn skarżącego spełnił przesłanki wskazane w ustawie, bowiem legitymował się orzeczeniami o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne z niepełnosprawnością w stopniu znacznym. W konsekwencji mając na uwadze wykładnię funkcjonalną i systemową, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem racji płynących z zasad konstytucyjnych (zasady równości – art. 32 ust.1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej – art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności – art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej – art. 71 ust.1 Konstytucji RP) Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji są obarczone wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.