III SA/Kr 1204/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 lipca 2025 r., nr SKO.PS/4110/376/2025 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją Burmistrza Wadowic z 16 maja 2025 r., nr MOPS.PS.5120.124.7.2024, ustalono P. S. (dalej skarżący) odpłatność za pobyt matki – D. S. w Domu Pomocy Społecznej w Wadowicach (dale DPS) w kwocie: 268,08 zł za okres od 1 do 30 kwietnia 2024 r., 269,18 zł za okres od1 do 31 maja 2024 r., 273,32 zł za okres od 1 do 30 czerwca 2024 r., 262,14 zł za okres od 1 do 31 lipca 2024 r., 275,97 zł za okres od 1 do 31 sierpnia 2024 r., 283,10 zł za okres od 1 do 30 września 2024 r., 284,41 zł za okres od 1 do 31 października 2024 r., 277,75 zł za okres od 1 do 30 listopada 2024 r., 409,46 zł za okres od 1 do 31 grudnia 2024 r., a także zwolniono skarżącego, całkowicie z wyżej wymienionej odpłatności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odnośnie sytuacji materialnej skarżącego wskazano, że w okresie od kwietnia 2024 r. do grudnia 2024 r. dochód skarżącego był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1800 zł. Natomiast od 1 stycznia 2025 r. kryterium dochodowe rodziny na osobę w rodzinie wynosi 823 zł, tj. w przypadku rodziny skarżącego 823,00 zł x 3 osoby = 2469 zł. Zatem w związku z tym, że dochód na osobę w rodzinie, w okresie od stycznia 2025 r., nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, stwierdzono, że od 1 stycznia 2025 r. skarżący nie jest zobowiązany do dokonywania opłaty za pobyt matki w DPS. Biorąc pod uwagę dochód rodziny skarżącego, ustalono odpłatność za pobyt matki w DPS. W zakresie w jakim naliczono opłatę organ I instancji uznał, że w przypadku skarżącego występują uzasadnione okoliczności przemawiające za całkowitym zwolnieniem z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, wymienione w art. 64 pkt. 2 i pkt. 5 u.p.s., tj. konieczność ponoszenia wysokich wydatków na cele mieszkaniowe (bieżące i zaległe) oraz udokumentowane wychowywanie skarżącego przez rodzinę zastępczą z powodu ograniczenia praw rodzicielskich jego rodzicom. Biorąc pod uwagę powyższe, organ I instancji postanowił o zwolnieniu skarżącego całkowicie z odpłatności za pobyt matki w DPS, za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie. Zarzucił organowi I instancji, że nie odniósł się do przesłanek określonych w art. 64 pkt. 7 ustawy o pomocy społecznej. Nie przeprowadził też w tym zakresie postępowania dowodowego, co narusza jego zdaniem art. 7, art. 77 k.p.a. Wskazał też, że zaskarżona decyzja zwalnia go w całości tylko z opłat za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., ale nie zwalnia go z opłat w przyszłości, przez co MOPS tak naprawdę uwzględnia jedynie jego sytuację majątkową. W ocenie skarżącego prowadzi to do sytuacji, w której, gdy wzrośnie minimalne wynagrodzenie szybciej niż kryterium dochodowe, zostanie wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie odpłatności za pobyt matki w DPS. Zdaniem skarżącego prowadzi to do pominięcia faktu, że przebywał on w rodzinie zastępczej, a jego matka rażąco naruszała obowiązki rodzinne wobec niego. Skarżący wniósł o uwzględnienie oświadczeń matki zastępczej J. H. i ciotki M. S. jako dowodu rażących zaniedbań obowiązków rodzinnych, a jeśli będzie to konieczne, przesłuchanie uzupełniająco J. H. na okoliczność braku pomocy i zainteresowania ze strony matki biologicznej w wychowywaniu skarżącego. Skarżący domagał się zwolnienia go w całości, również w przyszłości, z opłat za pobyt matki w DPS. Wymienioną na wstępie decyzją z 15 lipca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki z art. 64 pkt. 2 i 5 u.p.s., które uzasadniały całkowite zwolnienie skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Skarżący nie kwestionował również tego faktu, choć uważał, że kwestia związana z jego pobytem w rodzinie zastępczej, została zmarginalizowana, a głównym powodem zwolnienia z odpłatności była jego sytuacji materialna. Jak wskazało Kolegium, kwestią sporną było to, czy skarżący powinien w ramach niniejszego postępowania otrzymać dalsze zwolnienie, tj. od 1 stycznia 2025 r. z tytułu ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, na przyszłość. W tej kwestii, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skoro dochód na osobę w rodzinie skarżącego od 1 stycznia 2025 r. nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to w tych okolicznościach faktycznych nie ciąży na nim obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Skoro bowiem skarżący z mocy przepisów ustawy o pomocy społecznej zwolniony jest z ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki, to zastosowanie na jego wniosek zwolnienie z tej odpłatności nie jest możliwe. Nie można bowiem zwolnić z czegoś co prawnie nie istnieje. Kolegium uznało, że nie ma też możliwości wydania decyzji zwalniającej z odpłatności z pobyt w DPS na przyszłość. Stwierdzono, że w przypadku ponownego wszczęcia postępowania (w razie zmiany sytuacji ekonomicznej skarżącej) skarżący uprawniony będzie do ponownego ubiegania się o zwolnienie z ponoszenia tej opłaty, a to zgodnie z art. 64 u.p.s. Decyzję w tym zakresie wyda organ I instancji, po przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego, przy czym okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji z 16 maja 2025 r., w szczególności w zakresie przesłanki z art. 64 pkt. 5 u.p.s., mogą mieć także wpływ na uzyskanie kolejnego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Podczas prowadzenia takiego postępowania, organ I instancji będzie mógł także (w ramach uznania administracyjnego) rozważyć celowość prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wykazania istnienia przesłanki zwolnienia z odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej określonej w art. 64 pkt. 7 u.p.s. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zakwestionował zapadłe rozstrzygnięcia w zakresie w jakim nie uwzględniają przesłanki z art. 67 pkt 7 u.p.s. Skarżący podał, że w tym zakresie nie został zebrany materiał dowodowy oraz nie został on poddany ocenie organów, przez co doszło do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego brak rozpatrzenia sprawy pod kątem zaistnienia przesłanki zwolnienia z odpłatności określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s. ma istotny wpływ na przyszłe decyzje administracyjne w tej sprawie. Spowoduje to, zdaniem skarżącego, konieczność ponownego badania zaistnienia tej przesłanki przy ewentualnym przyszłym postępowaniu. Z tych powodów, w ocenie skarżącego decyzja jest dla niego krzywdząca i brak przebadania sprawy zwolnienia pod kątem rażących zaniedbań (art. 64 pkt 7 u.p.s.) jest działaniem na jego szkodę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wnosząc i wywodząc jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzji organu I instancji nie są obarczone wadami skutkującymi koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283), zwaną dalej "u.p.s.". Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie opłaty za pobyt w DPS i kolejność, w jakiej ich ona obciąża, ustalony został w art. 61 u.p.s., zgodnie z którym, w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s.). Zgodnie z treścią art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. zstępni wnoszą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Użycie przez ustawodawcę w art. 64 u.p.s. wyrażenia "można zwolnić" oznacza, że decyzja wydawana przez organ na podstawie ww. przepisu prawa ma charakter decyzji podejmowanej w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. nie gwarantuje uzyskania zwolnienia. Powyższe nie oznacza jednak, że rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie może cechować dowolność, o czym świadczą określone w art. 64 u.p.s. przesłanki podejmowania decyzji w tej materii, zakreślając granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego zobowiązany jest bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 64 u.p.s., bo tylko w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Wydając na podstawie art. 64 u.p.s. rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji publicznej powinien więc postępować w zgodzie z podstawowymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, ujętymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej k.p.a. Jedną z tych zasad jest zasada prawdy obiektywnej ujęta w art. 7 k.p.a., która wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o zwolnienia z opłat wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia istnienia przesłanek z art. 64 u.p.s. do zwolnienia wnioskodawcy z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek zwolnienia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia zwolnienia, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać też należy, że decyzje uznaniowe podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, polegającej nie na kontroli uznania administracyjnego samego w sobie, lecz kontroli kwestii, czy decyzja została podjęta właśnie w zgodzie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc zbadanie czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej wymienione zasady, Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Prawidłowo poczynione i niekwestionowane ustalenia faktyczne sprawy wskazują, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego, w okresie od marca 2024 r. do grudnia 2024 r., przekraczał 300% kryterium dochodowego, co spowodowało ustalenie skarżącemu odpłatności za pobyt matki w DPS. Natomiast w okresie od stycznia 2025 r. dochód ten nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, dlatego zasadnie stwierdzono, że od 1 stycznia 2025 r. skarżący nie jest zobowiązany do dokonywania opłaty za pobyt matki w DPS. Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy zwolnienie skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS, na podstawie przesłanek określonych w art. 64 pkt 2 i 5 u.p.s. z pominięciem rozważania zaistnienia przesłanki określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s., mimo podnoszenia w tym zakresie argumentów przez skarżącego i przedstawiania wniosków dowodowych, jest wadliwością decyzji dającą podstawy do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W ocenie Sądu w realiach kontrolowanej sprawy pominięcie przez organ rozważenia zaistnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. nie jest wadliwością, która mogłaby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c podstawą do uchylenia decyzji może być tylko takie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i takie naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreśla, że organ oparł decyzję o zwolnieniu skarżącego z odpłatności matki za pobyt w DPS na podstawie przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. wystąpienia konieczności ponoszenia wysokich wydatków na cele mieszkaniowe (bieżące i zaległe) oraz z art. 64 pkt 5 u.p.s., tj. udokumentowanego wychowywania skarżącego przez rodzinę zastępczą z powodu ograniczenia praw rodzicielskich jego rodzicom. Pierwsza z przesłanek na charakter ekonomiczny, jednakże druga z nich ma podłoże aksjologiczne. Taki sam charakter ma przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s., czyli stwierdzenie rażącego naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Brak rozważenia kwestii zaistnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. jest pewnym uchybieniem organu w zakresie wyczerpującego zebrania i rozważenia wszelkich okoliczności sprawy, jednakże uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy, skoro skarżący został zwolniony z odpłatności za pobyt matki w DPS w całości na podstawie innych przesłanek. Innymi słowy ewentualne stwierdzenie przez organ zaistnienia w przypadku skarżącego wystąpienia przesłanki z pkt 7 nie doprowadziłoby do innego rozstrzygnięcia. Nie ma też racji skarżący, że ewentualne stwierdzenie zaistnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. w kontrolowanej decyzji, mogłoby rzutować na jego sytuację prawną w przyszłości, czy też powodować zwolnienie go z odpłatności na przyszłość. Przede wszystkim nie wiadomo czy obowiązek skarżącego do uiszczenia odpłatności za pobyt matki w DPS w ogóle w przyszłości powstanie (stosownie do cyt. wyż. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.). Jak słusznie wskazały organy, nie można zwolnić z opłaty, której skarżący nie jest zobowiązany wnosić. Ponadto ewentualne stwierdzenie przez organ zaistnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. w kontrolowanej decyzji nie rzutowałoby na potencjalne przyszłe zwolnienie skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS. Jak już wyżej wskazano, decyzja o zwolnieniu z odpłatności za pobyt krewnego w DPS na charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet przy stwierdzeniu przez organ wystąpienia przesłanek z art. 64 u.p.s. może on odmówić zwolnienia. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.