III SA/Kr 1211/08

Kraków, 22 kwietnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Lechowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J. B. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 29 września 2008 roku nr [...] postanawia: 1. umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić J. B. złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Wniosek swój argumentował tym, iż nie pozostaje w żadnym stosunku pracy z jakimkolwiek podmiotem oraz, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trójką dzieci - synem i dwiema córkami. Określając majątek trwały wskazał, że w jego skład wchodzi 70 metrowe mieszkanie oraz nieruchomość rolna o areale 1,11 ha. Ponadto stwierdził, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, a z przedmiotów wartościowych tylko sześcioletni samochód osobowy Peugeot 206. Skarżący stałe dochody gospodarstwa domowego określił na kwotę 3,720,77 zł wyjaśniając, że w ich skład wchodzi jego emerytura wojskowa w wysokości 2.152,65 zł oraz 1.568,12 z tytułu poborów żony. Ponadto wyjaśnił, iż studiujący syn kosztuje skarżącego 900 zł miesięcznie, studiująca córka 1100 zł a ucząca się córka 300 zł. Stałe opłaty na czynsz, wodę, gaz, prąd, telefon, Internet, centralne ogrzewanie wynoszą 850 zł miesięcznie. Poza tym skarżący nadmienił, że spłaca pożyczkę, której miesięczna rata wynosi 530 zł oraz roczne raty na wykup mieszkania na własność z [...] Agencji Mieszkaniowej w wysokości 1100 zł. Dnia 31 grudnia 2008 roku strona została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych dokumentów wykazujących dochody i wydatki gospodarstwa domowego skarżącego. Na wezwanie skarżący przedłożył kopie części wskazanych dokumentów w postaci decyzji o waloryzacji emerytury wojskowej uwidaczniającej kwotę 2.152,65 zł oraz zaświadczenia o zarobkach żony z ostatnich trzech miesięcy wskazującego kwotę 1.723,54 zł. Ponadto J. B. dostarczył pokwitowanie wpłaty za czynsz na kwotę 550 zł, rachunek: za prąd - 167,98 zł, Internet - 383,26 zł, telefony komórkowe. Skarżący wykazał również dowód wpłaty na kwotę 1021 zł za wykup mieszkania oraz zaświadczenie o zaciągniętej pożyczce z [...] Kasy Oszczędnościowo-Pożyczkowej na kwotę 5000 zł spłacanej w ratach po 530 zł. Nadto przedstawił kopie umów na ubezpieczenie mieszkania, samochodu oraz na życie oraz wydatki na paliwo w kwocie 140 zł. J. B. uwidocznił również wydatki dzieci na studia w postaci: przelewu z rachunku bankowego na kwotę 4400 zł za studia córki A. na Uniwersytecie oraz wpłaty syna za studia na kwotę 260 zł miesięcznie. Nadto kopie rachunku z tytułu miesięczne opłaty za pokój na kwotę 660 zł oraz rachunki za media w kwocie powyżej 200 zł. Koszt biletów okresowych trójki dzieci skarżący wskazał na 175,60 zł, a cenę obiadu 10 zł dziennie na jedno dziecko (rachunek). W dokumentacji wskazanej przez skarżącego znalazły się także rachunki za leki córki A., która choruję na astmę, zapalenia atopowe skóry oraz chorobę wrzodową żołądka. Z przedstawionej kopi orzeczenia wynika, iż została ona zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2009r., sygn. akt. III SA/Kr 121/08 referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i w pozostałej części wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia wskazał na brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie, poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu. W opinii referendarza skarżący jest w stanie ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniósł skarżący, w którym ponowił swoje żądanie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania mu prawa pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Ponieważ przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej i opatrzona jest symbolem "6240" oznacza to, iż przynależy ona do spraw z zakresu powszechnego obowiązku obrony kraju. W takiej sytuacji skarżący jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków na podstawie art. 239 pkt 1 lit. f w związku z art. 241 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2002, Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W związku z tym jeśli skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych sąd nie może zwolnić go od ich ponoszenia, wniosek w tym zakresie pozostaje zatem bezprzedmiotowy. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 w/w ustawy. W odniesieniu do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu to wskazać należy, iż zgodnie z art. 244 w/w ustawy prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu zwalnia zaś skarżącego z obowiązku ponoszenia przez niego wynagrodzeń i wydatków adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Tak określony zakres przyznanego prawa pomocy powinien być kształtowany obiektywnymi potrzebami strony uwarunkowanymi względami racjonalnego prowadzenia swoich spraw. W praktyce sądowej prezentowany jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy także w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób ubogich takich jak bezrobotny bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Tymczasem łączny miesięczny dochód skarżącego i jego rodziny wynosi 3876,19 zł, co przewyższa średnią krajową, wynoszącą obecnie 3330,49 zł. Wskazane przez skarżącego wydatki w postaci opłaty za studia niestacjonarne córki czy zakup komputera dla syna były wydatkami jednorazowymi i planowanymi przez skarżącego. Również tak samo powinny być planowe wydatki związane z wniesieniem sprawy do sądu administracyjnego. Z taką ewentualnością skarżący powinien się był liczyć i poczynić wcześniej należyte oszczędności w tym zakresie. Podkreślić bowiem należy, iż dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazałyby się niewystarczające, mógłby się skarżący skutecznie zwrócić o pomoc państwa. Przyznanie bowiem prawa pomocy, powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W orzecznictwie sądowym dominuje także pogląd, że ustanowienie adwokata w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1, a także art. 140 § 1 p.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie skarżący w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004 r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004 r., FZ 246/04, niepubl.). Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, również sądy mają prawo odmiennie oceniać sytuację finansową skarżącego, szczególnie, iż odmiennie mogła się ona kształtować w czasie gdy zapadały orzeczenia. Sąd wskazuje także, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości było ustanowienie procedury selekcji. Sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). W niniejszej sprawie skarżący ma zagwarantowane prawo do sądu i należytą obronę swoich praw. Posiada on także pewną wiedzę o obowiązujących przepisach prawa co także gwarantuje mu możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw przed sądem. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, odnośnie punktu II orzeczenia, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.