III SA/Kr 1216/13

Kraków, dnia 16 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. R. B. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2013 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r., znak: [...], o odmowie przyznania R. B. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem Z. B. Pismem z dnia 25 marca 2014 r., doręczonym Sądowi w dniu 28 marca 2014 r., skarżący wystąpił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 kwietnia 2014 r. skarżący wezwany został do wypełnienia przesłanego mu urzędowego formularza PPF – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 6 maja 2014 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego na urzędowym formularzu PPF. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 30 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o uzupełnienie braków formalnych złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie powyższe doręczono skarżącemu w dniu 10 czerwca 2014 r. Zarządzenie nie zostało wykonane. Zarządzeniem z dnia 7 listopada 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie pozostawił wniosek R. B. o ustanowienie adwokata bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy mimo skutecznego wezwania. Jeśli zaś oświadczenie strony nie zawiera dokładnych danych albo potrzebnych dokumentów źródłowych, to jest to niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Od powyższego zarządzenia R. B. wniósł sprzeciw, podnosząc, że informacja wzywająca do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, którą odebrał w dniu 10 czerwca 2014 r., nie zawierała podstawy prawnej na okoliczność złożenia tych informacji i w związku z tym jest nieskuteczna pod względem formalnoprawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260, zdanie pierwsze, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, na skutek prawidłowo wniesionego przez skarżącego sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2014 r., zarządzenie to utraciło moc, a sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd. Skarżący domaga się zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, a więc przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt l FZ 378/13). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r, sygn. akt II GZ 324/13). W ocenie Sądu, informacje podane przez skarżącego we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, nie są wystarczające do oceny, czy zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie podał choćby oszacowania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w którym pozostaje, nie uznał także za potrzebne wskazanie w rubryce 8 formularza stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zakreślając tę rubrykę tak, jakby nie dotyczyła ona skarżącego. Swój stan rodzinny opisał zaś, wskazując jedynie brata Z. B. Tymczasem z samych akt administracyjnych wynika, że skarżący jest żonaty i ma dzieci, a także, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Wobec uzasadnionych wątpliwości, zrodzonych z niepełnych i sprzecznych z wiedzą pochodzącą z akt administracyjnych oświadczeń skarżącego, referendarz sądowy wezwał go w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i udokumentowania określonych faktów w zakresie m.in.: - wyjaśnienia stanu posiadania nieruchomości oraz wskazania, w jaki sposób wykorzystywany jest majątek nieruchomy, - wysokości miesięcznych obciążeń związanych z utrzymaniem domu i mieszkania (wydatki na czynsz, prąd, gaz, dostawę wody, itp.), - wyjaśnienia powodów, dla których skarżący nie ujawnił w formularzu PPF żony, dzieci i matki oraz wskazanie sposobu rozliczenia podatku dochodowego w małżeństwie. Skarżący został przy tym – co istotne – zobowiązany do przedłożenia na powyższe, wymagające wyjaśnienia, okoliczności kopii stosownych rachunków albo pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy, a także zeznania podatkowego za 2013 r. R. B. nie zadośćuczynił w żaden sposób powyższemu wezwaniu Sądu. Wniósł jedynie sprzeciw, podnosząc fakt niezamieszczenia w wezwaniu z dnia 30 maja 2014 r. podstawy prawnej do jego formułowania. Powtórzyć zatem trzeba, że na stronie występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy ciąży na mocy przywołanego powyżej przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia swej sytuacji rodzinnej i majątkowej tak, aby Sąd przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym bądź całkowitym dysponował wiedzą na temat możliwości finansowych wnioskodawcy, których poziom uzasadniałby udzielenie mu prawa pomocy. W sytuacji, gdy zestaw informacji zawartych w formularzu PPF okaże się niewystarczający dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy lub budzi wątpliwości, Sąd uprawniony jest na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wezwania wnioskodawcy do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Jeśli zaś wnioskodawca pozostawia takie wezwanie Sądu bez reakcji, podstawą do oceny przez Sąd zasadności jego wniosku będzie tylko i wyłącznie to, co wnioskodawca zechciał Sądowi przedłożyć. W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec zaniechania przez skarżącego możliwości uzupełnienia danych zawartych na formularzu PPF na wezwanie Sądu, należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tej przyczyny, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie zasługiwał na uwzględnienie. Należało zatem odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie pozostawić wniosek bez rozpoznania. Sąd w pełni podziela bowiem pogląd, że "Sankcja w postaci pozostawienia złożonego na urzędowym formularzu wniosku bez rozpoznania z art. 257 p.p.s.a. (" którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie") ma miejsce, gdy pomimo wezwania strony do uzupełnienia tego formularza w dalszym ciągu posiada on takie braki formalne, które uniemożliwiają mu nadanie prawidłowego biegu. Braku formalnego przy tym nie stanowią oświadczenia strony zawarte we wniosku, które uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy." (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 806/12; LEX nr 1219182). Z akt sądowych wynika, że skarżący nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, a formularz ten nie zawiera braków formalnych, które winny zostać uzupełnione w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Wszystkie rubryki formularza zostały wypełnione. Zawiera on określenie o jaki zakres prawa pomocy skarżący wnosi i jest podpisany. "Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak, by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej." Niezłożenie żądanych dowodów nie może więc prowadzić do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, lecz jest równoznaczne z niewykazaniem przez skarżącego podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 31 lipca 2008 r., I FZ 272/08; 16 lipca 2008 r., II GZ 141/08; 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08; 31 marca 2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13). Pogląd taki prezentowany jest także w piśmiennictwie przedmiotu (zob. B. Dauter, Prawo pomocy, PP 2007, nr 1, s. 41; M. Grzymisławska-Cybulska, Rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym w praktyce sądów administracyjnych, Administracja 2006, nr 3, s. 81). (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12; LEX nr 1121113). Niezależnie od powyższego, podnieść należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tym więc zakresie wniosek skarżącego i tak był bezzasadny. Odmowa natomiast ustanowienia skarżącemu pełnomocnika z urzędu nie wpłynie ograniczająco na jego prawo do sądu. Na obecnym etapie sprawy udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny. Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 6 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Należy mieć również na uwadze, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13). Odnosząc się zaś do zarzutu wnioskodawcy co do braku wskazania w wezwaniu z dnia 30 maja 2014 r. podstawy prawnej, Sąd stwierdza, że jest on chybiony. Uprawnienie do wystąpienia z takim wezwaniem oraz uzasadniające je przesłanki zostały wskazane w przepisie art. 255 P.p.s.a., natomiast żaden inny przepis prawa nie formułuje wymagań formalnych, od spełnienia których uzależniona jest skuteczność wezwania. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.