III SA/Kr 1221/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1221/14 postanawia: ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Pismem z dnia 15 lipca 2014 r. G. P. (dalej: skarżący) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest właścicielem piętra o powierzchni 100 m2 w starej kamienicy w L, z którego czynsz zajął komornik na poczet długu alimentacyjnego. Swoje stałe miesięczne dochody skarżący oszacował na kwotę 529 zł (zasiłek stały). Skarżący wyjaśnił, że orzeczono względem niego umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Podał, że mieszka w hotelu robotniczym i z tego tytułu ponosi miesięczne wydatki w wysokości ok. 620 zł. Z uwagi na choroby przewlekłe leczy się u kilku specjalistów, a kwotę ok. 100 zł miesięcznie przeznacza na lekarstwa. Postanowieniem z dnia 10 października 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 19 listopada 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od tego orzeczenia. W wykonaniu zarządzenia z dnia 28 listopada 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykonując to wezwanie skarżący przedłożył dokumenty dotyczące zobowiązań alimentacyjnych, kopię umowy najmu nieruchomości, dowody uiszczenia opłat za przebywanie w hotelu robotniczym, wyciągi z rachunku bankowego oraz dowody korzystania z pomocy finansowej organizacji charytatywnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 2), a w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Sąd zauważa przy tym, że z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14, LEX nr 1465282). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący przedstawił wystarczające informacje, pozwalające dokonać oceny jego sytuacji finansowej i majątkowej. Z przedłożonych dokumentów wynika, że zasadnicza aktywność życiowa skarżącego jest finansowana z pomocy społecznej (zasiłek stały) oraz dzięki dobroczynności takich organizacji charytatywnych, jak Caritas [...] czy Arcybractwo [...]. Choć skarżący jest właścicielem nieruchomości zlokalizowanej w L, to jednak nie sposób uznać, by mógł obecnie czerpać z tego faktu jakiekolwiek środki pozwalające mu na zabezpieczenie swojej egzystencji, a tym bardziej na pokrycie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Dochody z najmu tej nieruchomości są bowiem zajęte na poczet zaległości alimentacyjnych, których uregulowanie w polskim systemie prawnym i ustroju społecznym korzysta z pierwszeństwa przed pozostałymi wierzytelnościami. Co istotne, z uwagi na orzeczony na stałe średni stopień niepełnosprawności skarżącego, należy uznać, że stan zdrowia skarżącego zdecydowanie utrudnia - o ile nie uniemożliwia - mu uzyskanie jakiegokolwiek innego dochodu niż obecnie pobierane świadczenia. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też, stosownie do art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla niego adwokata.