III SA/Kr 1228/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi 32 metrowe mieszkanie. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 1400 zł na którą składa się 800 zł jego renty oraz 600 zł wynagrodzenia żony zatrudnionej na ¾ etatu. Na podstawie pomocniczych akt administracyjnych okolicznością znaną z urzędu pozostaje, iż skarżący boryka się z problemami natury zdrowotnej, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa jest z zakresu pomocy i opieki społecznej (symbol 6329) to tym samym skarżący pozostaje z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli zatem skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżący ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenia te należy uznać za wystarczające. Sytuacja skarżącego jest bowiem nieszczególna jeśli się zważy na wysokość stałych miesięcznych dochodów jego wspólnego gospodarstwa domowego, których poziom jest niższy od przeciętnych zarobków w gospodarce. Nadto dokonanie prostej operacji arytmetycznej uwidacznia, że poziom środków jakie przypadają na osobę w tej rodzinie tyko nieznacznie przekracza kryterium ubóstwa wyznaczane przepisami ustawy o pomocy społecznej. Z zasad doświadczenia życiowego wynika przy tym, że część z tych skromnych środków rodzina musi przeznaczać na bieżące utrzymanie mieszkania, leki dla skarżącego. Biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego trudno czynić mu zarzut, że nie stara się poprawić swej sytuacji. Obrazu tego nie zmienia ujawniony przez skarżącego majątek w postaci niewielkiego mieszkania. Chociaż bowiem fakt jego posiadania sprzeciwia się postrzeganiu skarżącego jako osoby "biednej" w potocznym tego słowa znaczeniu to równocześnie nie wyklucza ex machina udzielenia mu "pomocy". O takim zaś prawie traktują przepisy Oddziału 2 Rozdziału 3 Działu V ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto nie można przechodzić do porządku nad tym, że możliwość potencjalnych rozporządzeń tym składnikiem majątkowym jest ograniczona w przypadku skarżącego. Mieszkanie stanowi bowiem podstawę bytowania tej rodziny. Co za tym idzie jego sprzedaż czy obciążenie w celu zdobycia środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru stanowiłoby w istocie pozbawienie skarżącego koniecznego utrzymania (por. orzecz. SN z 6.11. 1953 r., IC 1427/53 OSN 54/2/52). Mając na to uwadze i przewidując minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Z tych względów orzeczono jak w punkcie drugim na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.