III SA/Kr 1228/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Grażyna Danielec (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2009r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 października 2008r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym określenia daty początkowej z jaką przyznany został zasiłek pielęgnacyjny, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata R. R. Kancelaria Adwokacka ul. A w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. A. S. w dniu 4 lipca 2008 r. złożył w Urzędzie Miasta wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego powołując się na wyrok Sądu Okręgowego Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2008 r., sygn. akt [...], którym Sąd uznał A. S. za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia 1 września 2006 r. do kwietnia 2009 r. Z tego tytułu została skarżącemu przyznana renta. Przedmiotowy wyrok zmienił wcześniejsze orzeczenia Lekarza Orzecznika z dnia [...] 2006 r. oraz orzeczenie Komisji Lekarskiej z dnia [...] 2007 r. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2008 r. nr: [...] orzekł o odmowie przyznania A. S. zasiłku pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o art. 20 w z w. z art. 3. pkt. 11, art. 16, oraz art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., nr 139 póz. 992 z późn. zm.), art. 104, art. 107 kpa i § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne z dnia 2 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr 105 poz. 881 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, iż art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 21 roku życia. Stwierdził także, iż z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że skarżący nie spełnia warunków przyznania zasiłku pielęgnacyjnego przewidzianych w art. 16 ustawy, ponieważ posiada wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] 2008r. sygn. Akt [...] ustalający, iż całkowita niezdolność do pracy istnieje od dnia 01.09.2006 r. Z wyroku Sądu Okręgowego zdaniem organu nie wynika, iż niepełnosprawność powstała po ukończeniu 21 roku życia. Od przedmiotowej decyzji odwołał się A. S. W uzasadnieniu odwołania skarżący podał, iż spełnia warunki określone w art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podał także, iż zgodnie z art. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący przytoczył także zadnienie swoich twierdzeń opinię Komisji Lekarskiej Sądu Okręgowego z 2007r., zgodnie z którą jest on całkowicie niezdolnym do zatrudnienia od kwietnia 2006r. W opinii tej jak podaje skarżący znalazło się także stwierdzenie, iż choroba powodująca niepełnosprawność powstała u niego w młodości ok. 1984r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 października 2008r., znak: [...] orzekło o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008r., i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało A. S. zasiłek pielęgnacyjny ze środków pomocy społecznej, za okres od dnia 01 lipca 2008r. do dnia 30 kwietnia 2009r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło między innymi, iż zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, by przyznać danej osobie w wieku powyżej 16 roku życia zasiłek pielęgnacyjny, musi się ona legitymować orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaś sama niepełnosprawność powstać musiała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 20 cyt. ustawy umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. SKO podało, iż organy orzekające powinny zastosować interpretację systemową, z której wynika jednoznacznie, iż ustawodawca polski nakazał traktować orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy jednakowo z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podał także, iż Prezydent Miasta powinien był wziąć pod uwagę dowody, na jakich oparł się Sąd Okręgowy orzekając w przedmiotowym wyroku o całkowitej niezdolności do pracy, a mianowicie na opinii Komisji Lekarskiej Sądu Okręgowego. Zgodnie zaś z jej brzmieniem biegli lekarze stwierdzili, iż choroba psychiczna powodująca niepełnosprawność powstała u A. S. już w 1984 r., a zatem przed ukończeniem przez niego 21 roku życia. W związku z powyższym, stosując art. 16 ust. 3-4 oraz art. 24 ust. 2-3 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych SKO - w ramach uprawnień nadanych mu przez art. 138 § 2 kpa - uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło reformatoryjnie. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzupełnioną następnie pismem z dnia 11 maja 2009 r., złożył A. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 24 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 6 art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., art. 2 w/w ustawy w zw. z art. 69 Konstytucji RP, art. 8 Konstytucji RP. A. S. zaskarżył przedmiotową decyzję w części, w której określono okres, na jaki przyznano mu zasiłek pielęgnacyjny. Argumentował, iż zasiłek pielęgnacyjny powinien mu być przyznany nie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli od 1 lipca 2008 r., ale od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Na uzasadnienie swoich twierdzeń wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt: P 28/07, którym Trybunał orzekł, iż art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w którym stanowi, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jest niezgodny z art. 2 i 69 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Uzupełniając swoją argumentację zawartą w decyzji II instancyjnej SKO stwierdziło, iż przedmiotowy wyrok TK nie odnosi się do sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane przez sąd powszechny. W opinii organu niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, skutkująca derogacją przedmiotowego przepisu, dotyczy wyłącznie sytuacji złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. SKO stwierdziło również, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie odnosi się jedynie do sytuacji, w których wnioskodawca nie ponosił winy za zwłokę w orzeczeniu o niepełnosprawności i po jego otrzymaniu w drodze postępowania odwoławczego od razu zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Tymczasem, zdaniem SKO, skarżący zwlekał ze złożeniem wniosku kilka miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż sam skarżący we wniesionej skardze nie kwestionuje rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie termin od którego organ przyznał mu przedmiotowe świadczenie. Skarżący spełnia zresztą wszystkie przesłanki określone w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych niezbędne do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i w tym zakresie zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jednakże skarżący podnosi, iż zasiłek pielęgnacyjny należy się mu od dnia powstania niepełnosprawności, a nie jak uznał organ od dnia złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem SKO okoliczność, iż to sąd powszechny orzekł o niepełnosprawności skarżącego przesądza o nie uznaniu za obowiązujące w tej sprawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt. P 28/07. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem iż art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinny ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny jego niezgodność z Konstytucją RP, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych, bowiem zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP w tym zakresie utracił moc prawną z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r.(sygn. akt P 28/07) w Dzienniku Ustaw z dnia 30 października 2007 r., Nr 200, poz. 1446. Wydany w niniejszej sprawie kontrolowany akt administracyjny nie znajduje oparcia w obowiązującym w dacie wydania decyzji stanie prawnym, co oznacza, że został wydany z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy. Wypełnia to dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. obligując Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 69 Konstytucji mówi o przysługiwaniu osobom niepełnosprawnym pomocy ze strony władz publicznych, w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej. Zdaniem Trybunału wskazany wzorzec konstytucyjny należy odczytywać jako zobowiązanie władzy publicznej do wykreowania mechanizmu realizacji zadań w nim wskazanych. Mechanizm ten musi zapewniać efektywne osiągnięcie celu. Trybunał wskazał, iż nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, iż postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym zakresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. W odniesieniu do wątpliwości organów administracyjnych, co do sytuacji, gdy niepełnosprawność wnioskodawcy został ustalona dopiero w orzeczeniu sądu, wskazać należy, iż Trybunał także w sposób co prawda pośredni rozstrzygnął tą kwestię. Uznając bowiem niekonstytucyjność art. 24 w/w ustawy Trybunał stwierdził, iż zasiłek pielęgnacyjny tylko wtedy spełnia swój Cel gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Aby zatem cel wyznaczony dla zasiłku pielęgnacyjnego w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych był spełniony należy przyjąć, iż data od której skarżącemu należy się zasiłek pielęgnacyjny powinna być określona ostatecznym orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności. Istotne jest także to w tej sprawie, iż skarżącego dotknęły by w sposób nie współmierny do okoliczności negatywne skutki przeciwnego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny jasno wypowiedział się także i w tej kwestii, iż nie zależnie od czasu jaki potrzebowały organy wydanie decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, to od momentu wskazanego przez władzę publiczną zainteresowany ma prawo uzyskać – w ustawowym trybie- zasiłek pielęgnacyjny. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Sprzeczne zatem jest z konstytucją przyznanie zasiłku w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej, w ustawowo określonym trybie stwierdzania przesłanek realizacji uprawnienia wynikającego z art. 69 Konstytucji do pomocy ze strony państwa dla osób niepełnosprawnych. W związku z tym mając na uwadze art. 2, art. 69 oraz art.32 Konstytucji RP Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy dokonać takiej wykładni art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która umożliwi przyznanie wnioskowanego zasiłku od daty ustalonej w wyroku sądu, jako data niepełnosprawności, czyli od [...] 2007 r. Podkreślić jednak należy, iż wykładnia dokonana w przedmiotowym wyroku wiąże organy tylko w niniejszej sprawie, zgodnie z treścią art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać przy tym należy, iż tylko Sąd może orzekać na podstawie Konstytucji i ustaw (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), organy administracji publicznej zaś związane są wszystkimi przepisami prawa (art. 7 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 roku (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poz. zm.).