III SA/Kr 1229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Halina Jakubiec . Sędziowie : NSA Grażyna Danielec spr. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 września 2008 r. Nr : [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji W dniu 5 maja 2008 roku A. S. złożyła wniosek do Prezydenta Miasta o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przedkładając wyrok z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w którym uznano A. S. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, według kodu 05-R. Datę powstania stopnia niepełnosprawności ustalono na dzień 26 kwietnia 2007r.. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2008r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3, art. 16, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), art. 108 kpa, rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodów rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) orzekł o przyznaniu A. S. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w okresie od 1 maja 2008 r. do 31 maja 2008 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ pierwszej instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat. Organ wskazał także, iż skarżącej przedmiotowy zasiłek został przyznany jedynie na okres od 1 maja 2008 r. do 31 maja 2008 r. z uwagi na fakt, iż od 1 czerwca 2008 r. przysługuje jej prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. Przyznawanie zaś łącznie oby zasiłków wyklucza art. 16 ust. 6 w/w ustawy. Odwołanie od powyżej decyzji wniosła A. S. Zaskarżonej decyzji zarzuciła przede wszystkim błąd w ustaleniach faktycznych. Skarżąca podniosła, iż na mocy wyroku Sądu Rejonowego z dnia 1 kwietnia 2008 r. uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a datę powstania niepełnosprawności ustalono na dzień 26 kwietnia 2007 r. Wskazała również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., zgodnie z którym przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z Konstytucją RP. Skarżąca ponadto dodała, że wniosek do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności złożyła w dniu 19 kwietnia 2006 r. Biorąc pod uwagę powyższe wniosła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2007 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 września 2008 r. nr [...] działając na podstawie art. 3, art. 16, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podał, iż zgodnie art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z ust. 3 w/w przepisu, w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. W ocenie SKO bez znaczenia był fakt, złożenia przez skarżącą wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dniu 19 kwietnia 2006r., ponieważ właściwa dla ustalenia początkowego terminu przyznanego świadczenia jest chwila złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie zaś chwila złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07), art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jedynie w zakresie w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarżąca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w wyniku rozpoznania przez sąd odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zdaniem organu w tym zakresie Trybunał nie orzekł o niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. S. domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z przedmiotową decyzją oraz zarzuciła organom niewłaściwe postępowanie w sprawie. Ponownie opisała historię swojej choroby oraz przebieg postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności oraz uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie W pierwszej kolejności podnieść należy, sama skarżąca we wniesionej skardze nie kwestionuje rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie termin, od którego organ przyznał jej przedmiotowe świadczenie. Strona spełnia zresztą wszystkie przesłanki określone w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych niezbędne do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i w tym zakresie zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jednakże skarżąca podniosła, iż zasiłek pielęgnacyjny należy się jej od dnia powstania niepełnosprawności, a nie jak uznał organ od dnia złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny jego niezgodność z Konstytucją RP, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych, bowiem zgodnie z art. 190 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP w tym zakresie utracił moc prawną z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r.(sygn. akt P 28/07) w Dzienniku Ustaw z dnia 30 października 2007r., Nr 200, poz. 1446. Wydane w niniejszej sprawie kontrolowane akty administracyjne nie znajdują oparcia w obowiązującym w dacie wydania decyzji (decyzja pierwszo instancyjna w dniu [...] 2008 r. i decyzja drugo instancja w dniu 26 września 2008 r.) stanie prawnym, co oznacza, że zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy. Wypełnia to dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. obligując Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 69 Konstytucji mówi o przysługiwaniu osobom niepełnosprawnym pomocy ze strony władz publicznych, w zakresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej. Zdaniem Trybunału wskazany wzorzec konstytucyjny należy odczytywać jako zobowiązanie władzy publicznej do wykreowania mechanizmu realizacji zadań w nim wskazanych. Mechanizm ten musi zapewniać efektywne osiągnięcie celu. Trybunał wskazał, iż nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, iż postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym zakresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. W odniesieniu do wątpliwości organów administracyjnych, co do sytuacji, gdy niepełnosprawność wnioskodawcy został ustalona dopiero w orzeczeniu sądu, wskazać należy, iż Trybunał, także w sposób co prawda pośredni rozstrzygnął tą kwestię. Uznając bowiem niekonstytucyjność art. 24 w/w ustawy Trybunał stwierdził, iż zasiłek pielęgnacyjny tylko wtedy spełnia swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Aby zatem cel, wyznaczony dla zasiłku pielęgnacyjnego w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, był spełniony należy przyjąć, iż data od której skarżącej należy się zasiłek pielęgnacyjny jest określona ostatecznym orzeczeniem o znacznej niepełnosprawności. Istotne jest także w tej sprawie, iż skarżącą dotknęłyby, w sposób niewspółmierny do okoliczności, negatywne skutki przeciwnego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny jasno wypowiedział się także i w tej kwestii, iż nie zależnie od czasu, jaki potrzebowały organy do wydania decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, to od momentu wskazanego przez władzę publiczną zainteresowany ma prawo uzyskać – w ustawowym trybie- zasiłek pielęgnacyjny. Z tą datą, jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Sprzeczne zatem jest z konstytucją przyznanie zasiłku w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej, w ustawowo określonym trybie stwierdzania przesłanek realizacji uprawnienia wynikającego z art. 69 Konstytucji do pomocy ze strony państwa dla osób niepełnosprawnych. W związku z tym mając na uwadze art. 2, art. 69 oraz art. 32 Konstytucji RP Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy dokonać takiej wykładni art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która umożliwi przyznanie wnioskowanego zasiłku od daty ustalonej w wyroku sądu, jako data niepełnosprawności, czyli od 26 kwietnia 2007 r. Podkreślić jednak należy, iż wykładnia dokonana w przedmiotowym wyroku wiąże organy tylko w niniejszej sprawie, zgodnie z treścią art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać przy tym należy, iż tylko Sąd może orzekać na podstawie Konstytucji i ustaw (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), organy administracji publicznej zaś związane są wszystkimi przepisami prawa (art. 7 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.