III SA/Kr 1232/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant st. ref. Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2015 r. sprawę ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokat I. D. – P., Kancelaria Adwokacka, os. [...], K kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2015r. Decyzją z dnia [...] 2014r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności do przygotowania śniadań i kolacji na styczeń 2014r. Organ I instancji ustalił, że K. Ś. jest osobą samotnie gospodarującą i nie osiąga żadnego dochodu poza świadczeniami przyznanymi przez MOPS. Organ I instancji wskazał, że dochód K. Ś. w grudniu 2013r. składał się z zasiłku stałego w wysokości 529 zł oraz zasiłku okresowego w wysokości 206,50 zł, pomniejszonych o kwotę płaconych przez niego alimentów, które w grudniu 2013r. wyniosły 500 zł. W ocenie Prezydenta Miasta, mając do dyspozycji zasiłek stały i okresowy K. Ś. jest w stanie samodzielnie pokryć koszty przygotowania śniadania i kolacji, szczególnie, że w grudniu nie dokonywał on opłat mieszkaniowych. Organ I instancji dodał, że decyzją z dnia [...] 2014r. przyznano stronie zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w styczniu 2014r. W dniu 7 lutego 2014r. K. Ś. złożył osobiście w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta, którego jednak w żaden sposób nie uzasadnił. Decyzją z dnia 7 maja 2014r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 8 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014r. nr [...]. Kolegium stwierdziło, że K. Ś. spełnia pierwszy z warunków uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej, tj. kryterium dochodowe, gdyż jego dochód nie przekracza tego kryterium. Odwołujący się spełnia również drugie kryterium jakim jest zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, gdyż niektóre z wymienionych w tym przepisie okoliczności dotyczą wnioskodawcy. Organ II instancji podkreślił, że właśnie w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną odwołującego się, wielokrotnie przyznawano mu odrębnymi decyzjami pomoc w formie zasiłku celowego, stałego i okresowego. Kolegium zwróciło jednak przy tym uwagę na fakt, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W ocenie organu II instancji, z tego punktu widzenia sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że K. Ś. jest objęty pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej i w roku 2013 otrzymał pomoc w wysokości 13979,35 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 1164,95 zł. Organ I instancji przyznał K. Ś. m.in. pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie decyzją z dnia 22 stycznia 2014r. w kwocie 150 zł. Natomiast łączna pomoc przyznana odwołującemu się w styczniu 2014r. wyniosła 985,50 zł. Kolegium podkreśliło również, że K. Ś. jest zobowiązany do współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i nie narusza zasad ogólnych przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, także postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo. Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się K. Ś. i pismem z dnia 26 czerwca 2014r. wniósł na nią skargę. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa do obrony, gdyż nie przywrócono mu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania (naruszenie art. 145), w tym o przyznanie adwokata, w związku z nowymi okolicznościami. Z kolei decyzje MOPS naruszają, zdaniem skarżącego art. 8, 67, 68, 87 Konstytucji RP oraz przepisy ustawy o pomocy społecznej: art. 2, art. 3 ust. 1, art. 5, art. 7 ust. 1, 3, 4, 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, 3, ust. 3 pkt 1, 3, art. 16 ust. 2, art. 19 ust. 13, art. 24, art. 36 ust. 2 pkt n, q, art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 2, art. 100 ust. 1. Skarżący wniósł o uchylenie, zmianę i stwierdzenie nieważności decyzji z naruszeniem prawa oraz stwierdzenie, że decyzje naruszały Konstytucję RP i ustawę o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.) oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r. poz. 1647) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia kryterium legalności, nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi K. Ś. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przyznania mu zasiłku celowego na zakup żywności do przygotowania śniadań i kolacji na styczeń 2014r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.). W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 u.p.s.). Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki. Z kolei zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje m.in. zakup żywności. Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie – w sytuacji założenia, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych własnych źródeł utrzymania – czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego kosztów zakupu żywności dla skarżącego, czy też mają prawo wziąć po uwagę wielkość przyznanej już skarżącemu pomocy finansowej w formie różnych innych zasiłków. Należy zauważyć, że Kolegium w zaskarżonej decyzji podało, że skarżący w roku 2013 otrzymał pomoc w wysokości 13979,35 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 1164,95 zł. Natomiast łączna pomoc przyznana odwołującemu się w styczniu 2014r. wyniosła 985,50 zł, m.in. organ I instancji decyzją z dnia 22 stycznia 2014r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w styczniu 2014r. Ta sytuacja w pełni – zdaniem Sądu – uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. K. Ś. objęty jest więc pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który stara się zaspakajać, w miarę swoich możliwości, potrzeby skarżącego. Natomiast postawa skarżącego wskazuje, w ocenie Sądu, że próbuje on cały ciężar swojego utrzymania przerzucić na pomoc społeczną, tj. na innych obywateli – podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Należy zauważyć, że K. Ś. starając się o pomoc społeczną składa często sprzeczne ze sobą oświadczenia w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego czy ponoszenia przez niego kosztów utrzymania dzieci. Z jednej strony zwraca się o pomoc społeczną twierdząc, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych środków utrzymania i ma ustalone alimenty na rzecz dzieci, z drugiej strony twierdzi, że u niego mieszka czworo małoletnich dzieci. Zdaniem Sądu, jest to rodzaj manipulacji mający na celu przerzucić cały ciężar utrzymania skarżącego na pomoc społeczna, co z kolei jest niedopuszczalne. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze należy stwierdzić, że przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Stanowią one jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, ale nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach, w tym przypadku ustawą o pomocy społecznej. Skarżący wymienił w skardze także przepisy ustawy o pomocy społecznej, które jego zdaniem zostały naruszone, jednak swojego stanowiska w żaden sposób nie uzasadnił uniemożliwiając tym samym Sądowi odniesienia się do nich. Natomiast w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów w/w ustawy. Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. W zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy przedstawiono ustalenia stanu faktycznego, wskazano przepisy, które miały zastosowanie w sprawach oraz prawidłowo zinterpretowano ich treść. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcie było dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Skargę należało zatem oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a. – jak w pkt I wyroku. W punkcie II wyroku Sąd – stosownie do art. 250 p.p.s.a. – orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z kolei z § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 461 z późn. zm.). Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji.