III SA/Kr 124/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczenia uznanego za nienależnie pobrane skargę oddala W dniu 14 września 2009r. J. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego dla dzieci R. S. i M. W. Wnioskowane świadczenia zostały przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] 2009r. Po prawidłowo wszczętym postępowaniu wyjaśniającym co do pobierania ww. zasiłku z dodatkami Burmistrz Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] 2010r. orzekł, że świadczenia pobrano nienależnie i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. J. S. w dniu 22 listopada 2010r. złożyła wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] 2011r. odmówił umorzenia świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. Od tej decyzji odwołała się J. S. i w rezultacie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2011r. znak: [...] uchyliło decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Burmistrz Miasta ponownie rozpatrzył sprawę i decyzją nr [...] z dnia [...] 2011r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 3, art. 20 ust. 3, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 104 kpa, odmówił J. S. umorzenia świadczenia uznanego decyzją nr [...] z dnia [...] 2010r. W uzasadnieniu Burmistrz podał, że pismem z dnia 6 lipca 2011r. Ośrodek Pomocy Społecznej zawiadomił wnioskodawczynię o ponownie prowadzonym postępowaniu, poprosił o określenie, czy w przypadku ewentualnej odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia wybiera inny istniejący w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych wariant rozstrzygnięcia sprawy, a także zwrócił się o oświadczenie o faktycznym składzie członków rodziny. Na podstawie pisemnego wyjaśnienia złożonego przez J. S. w dniu 18 lipca 2011r., ustalono jej sytuację rodzinną i materialną. Stwierdzono, że J. S. i P. W. nie są małżeństwem i mają wspólnego syna M. W. Ponadto w skład rodziny należy jeszcze zaliczyć R. S., dziecko wnioskodawczyni z poprzedniego związku. Ustalano także, że łączna wysokość dochodów w rodzinie w miesiącu czerwcu 2011r. wyniosła 2.954,05 zł, a wydatków 2.599,04 zł, zaś pozostała stronie kwota 355,01 zł mogła być przeznaczona na inne, dodatkowe potrzeby rodziny. Organ I instancji stwierdził, że dochód kształtujący się na poziomie 738,51 zł znacznie przekracza kryterium dochodowe do pomocy społecznej jak i do świadczeń rodzinnych. Dlatego też organ I instancji uznał, że w rodzinie J. S. nie występuje zjawisko uzasadnionego niedostatku, a więc nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uprawniające do całkowitego umorzenia kwoty uznanej jako świadczenie nienależnie pobrane. Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła J. S. W odwołaniu zwróciła się o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu do prośby informowała, że we wrześniu 2009r. była bezrobotna i pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Podniosła również, że jej rodzina jest w trudnej sytuacji materialnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 listopada 2011r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 1, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i dochodowa strony nie dawała podstaw do zastosowania wobec niej dobrodziejstwa ustawowego w postaci umorzenia w całości lub części wnioskowanej zaległości w kwocie 2.221,00 zł, wraz z odsetkami ustawowymi. Kolegium wskazało też, że organ I instancji, stosując się do zaleceń z decyzji SKO z dnia [...] 2011r., zwrócił się do J. S. z zapytaniem, czy w przypadku nieumorzenia nienależnie pobranego świadczenia wybiera inny istniejący na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych wariant rozstrzygnięcia sprawy, tj. rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. W piśmie z dnia 19 lipca 2011r. J. S. oświadczyła, że prosi o całkowite umorzenie pobranego zasiłku, nie wskazując na inne rozwiązania z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę na decyzję SKO wniosła J. S., powołując się na trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz zarzucając, że postępowanie w sprawie umorzenia przedmiotowego świadczenia jest prowadzone już od 2010r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012r. skarżąca podała, że została wydana decyzja o rozłożeniu należności na raty oraz, że skarżąca zaczęła te należności spłacać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, oddala skargę. W świetle powyższych zasad skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zawarto zasadę, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 30 ust. 9 powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zatem kluczowe znaczenie ma wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ocena tych okoliczności powinna uwzględniać konkretne okoliczności sprawy, takie jak sytuacja materialna, zdrowotna oraz życiowa wnioskodawcy. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy administracji powinny ocenić, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co jednakże nie zwalania organów od prawidłowego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych oraz właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zaś umorzenie stanowi wyjątek od zasady z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to dla zastosowania tego wyjątku konieczne jest jednoznaczne ustalenie, że w danym przypadku wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odnosząc powyższe zasady do kontrolowanego postępowania przywołać należy ustalenia, zgodnie z którymi skarżąca J. S. i P. W. mają wspólnego syna M. W., a w skład wchodzi też R. S., czyli dziecko skarżącej z poprzedniego związku. Łączna wysokość dochodów tej rodziny w czerwcu 2011r. wyniosła 2.954,05 zł, a wydatków stanowiły kwotę 2.599,04 zł. Na podstawie tych niekwestionowanych okoliczności organy obliczyły, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 738,51 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe wykorzystywane przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej oraz świadczeń rodzinnych. Kryterium dochodowe wprawdzie nie jest wyznacznikiem zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale niewątpliwie powinno być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji rodziny. W świetle dokonanych przez organy ustaleń Sąd uznał, że w kontrolowanym postępowaniu nie zachodziły szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podkreślić trzeba bowiem, że użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować, biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. Nawet zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna". Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji dokonały wszechstronnej oceny tego, czy w przypadku rodziny skarżącej wystąpiły "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", a ocena ta oparta została na konkretnych danych dotyczących dochodów oraz wydatków tej rodziny. Sąd nie stwierdził naruszenia zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego zawartych w art. 7 i 77 § 1 kpa. Zaskarżona decyzja nie narusza też art. 107 § 3 kpa, ponieważ jej uzasadnienie pozwala zapoznać się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Nie można zatem przyjąć, że w kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania ani też do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wyjaśnić trzeba też, że decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane nie mogła podlegać kontroli przez Sąd, który w obecnym postępowaniu badał jedynie zgodność z prawem decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji są prawidłowe, bowiem w przypadku skarżącej nie występują szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny, które dawałoby organom administracji podstawę do zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.