III SA/Kr 1246/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 1 grudnia 2009r. skarżący M. B. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2009r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bezrobocie, brak własnego dochodu, zły stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki wnioskodawcy w wysokości 1 037,50 zł. Sam skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jak wynika z akt sprawy, stan taki trwa od 2006 roku, skarżący jest zarejestrowany w PUP i bezskutecznie szuka pracy. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 144 m2 oraz 37 arową nieruchomości. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, aktualnie możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jej najbliższych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny skarżącego w wysokości 1037,50 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawca jest osobą bezrobotną, od 2006 roku zarejestrowaną w PUP i bezskutecznie szukającą pracy, w odniesieniu do zwyczajowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, i braku aktualnego własnego dochodu - w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż po pierwsze rodzina skarżącego uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu 1 037,50 zł ( emerytura matki ), ponadto jak wynika z akt sprawy skarżący co prawda jest osobą bezrobotną ze stwierdzonym w 2008r. lekkim stopniem niepełnosprawności – jednakże w zakresie zatrudnienia dopuszczalna jest praca na otwartym rynku pracy, a zatem wnioskodawca ma potencjalną możliwość poprawy swej sytuacji materialnej w przyszłości choćby poprzez prace dorywcze czy sezonowe, bądź też zatrudnienie na umowy cywilne. Ponadto skarżący w żaden sposób nie udokumentował ew. wydatków koniecznych czy nadzwyczajnych, obciążających jego budżet domowy, a w znaczny sposób wpływających na możliwości płatnicze rodziny. Skarżący posiada również majątek – nieruchomość o pow. 37 arów oraz dom o pow. 144 m2, który to majątek zawsze może jego właścicielowi przynosić pożytki np. poprzez uprawę, dzierżawę czy wynajmem, może też stanowić zabezpieczenie dla kredytu czy pożyczki, jeśli jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, który jest wymagany na obecnym etapie postępowania w celu umożliwienia skarżącemu skorzystania z drogi sądowej, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Orzekający nie widzi podstaw do pełnego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż skarżący jako osoba w sile wieku, zdolna do pracy ma potencjalną możliwość znalezienia – jak to wspomniano powyżej – zatrudnienia i w konsekwencji poprawy swej sytuacji materialnej, stąd w momencie obowiązku uiszczenia ewentualnych kolejnych należności sądowych, sytuacja finansowa wnioskodawcy może ulec takiej zmianie, która w żaden sposób nie będzie uzasadniała w danym momencie zwolnienia go od kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).