III SA/Kr 125/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2016 r. znak [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata F. A. - Kancelaria Adwokacka, ul. [....] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści ) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 listopada 2016 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. K. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016 r., nr [...], orzekającej o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych O. K., urodzonej w dniu [...] 2009 r. i E. K., urodzonego [...] 2011 r. - na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 15 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 169) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: opisaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, to jest O. K. i E. K. Organ pierwszej instancji ustalił, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi w sprawie egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz wyżej wymienionych osób uprawnionych. Wobec braku zaświadczenia potwierdzającego bezskuteczność egzekucji, którego komornik sądowy nie wystawił z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek skarżącej, brak jest podstaw do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła skarżąca wskazując, iż wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że przed zawieszeniem postępowanie egzekucyjne było prowadzone, a egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna, gdyż nadal ma on do spłaty około 20.000 zł tytułem alimentów na córkę O. W związku z tym skarżąca uważa, iż komornik winien wydać zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji. W rezultacie organ pierwszej instancji powinien przyznać świadczenia z funduszu alimentacyjnego na jej dzieci, to jest O. K. i E. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując treść art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazało, że jak wynika z pisma Komornika Sądowego z dnia 21 września 2016 r. zaadresowanego do GOPS, postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. o sygn. akt [...] oraz [...] zawieszone zostało - na wniosek skarżącej będącej przedstawicielem ustawowym osób uprawnionych - postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu P. K. Z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe wydanie zaświadczenia potwierdzającego bezskuteczność egzekucji, ponieważ w chwili obecnej postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone. Z akt sprawy wynika także, że skarżąca złożyła w GOPS wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu 6 września 2016 r. W związku z powyższym, skoro również we wrześniu 2016 r. doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, to nie jest możliwe stwierdzenie bezskuteczności tej egzekucji w okresie ostatnich dwóch miesięcy poprzedzających złożenie tego wniosku, gdyż postępowanie to nie jest obecnie prowadzone. Organ odwoławczy podniósł, że w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone na wniosek wierzyciela, organ egzekucyjny tym samym pozbawiony zostaje przez wierzyciela (w przedmiotowej sprawie przedstawiciela ustawowego osób uprawnionych - skarżącej) możliwości podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych wobec dłużnika. Wobec tego uznanie, że egzekucja jest bezskuteczna, byłoby przedwczesne. Również wydanie zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji byłoby przedwczesne. Organ odwoławczy podkreślił, że skoro na wniosek skarżącej egzekucja sądowa wobec P. K. nie jest prowadzona, to nie można stwierdzić, aby była ona skuteczna lub też bezskuteczna. Poza tym, skoro skarżąca nie wykorzystuje prawem przewidzianych środków egzekucyjnych, aby uzyskać alimenty na dzieci od dłużnika, to przyznawanie jej pomocy ze strony państwa w postaci wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne. Tego rodzaju pomoc ze strony państwa może zostać udzielona dopiero wtedy, gdy podejmowane czynności egzekucyjne, które w chwili obecnej nie są podejmowane wobec dłużnika P. K., okażą się bezskuteczne. Organ odwoławczy stwierdził, że w chwili obecnej brak jest możliwości przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych O. K. i E. K., gdyż nie zostały spełnione ustawowe warunki określone w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca M. K. Skarżąca podniosła, że decyzja jest dla niej rażąco krzywdząca. Zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację życiową i materialną oraz trudności w uzyskaniu alimentów od ojca swoich dzieci. Skarżąca wyraziła duże niezadowolenie z pracy organów pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm; powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy"). Zgodnie z art. 3 powyższej ustawy w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. W przypadku złożenia wniosku bez zaświadczenia organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne organ właściwy wierzyciela wzywa organ prowadzący postępowanie egzekucyjne do przesłania zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji zawierającego informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest obowiązany do przesłania zaświadczenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Zgodnie z ust. 4 pkt 3a powyższego przepisu do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy "bezskuteczność egzekucji" oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Zdaniem Sądu trafne jest stanowisko organów administracji orzekających w niniejszej sprawie, iż o bezskutecznej egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne się toczy. W sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, a zatem gdy postępowanie egzekucyjne nie toczy się, gdyż zostało zawieszone na wniosek przedstawiciela ustawowego wierzycieli, nie można mówić o skutecznej czy też bezskutecznej egzekucji. W tej sytuacji nie można także oczekiwać od organu egzekucyjnego wydania zaświadczenia o bezskutecznej egzekucji, które warunkuje przyznanie osobom uprawnionym do alimentów świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa teza wynika też a contrario ze sformułowania powołanego wyżej art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy, który przewiduje wyjątki od powyższego rozumienia pojęcia bezskutecznej egzekucji, w sytuacjach gdy niemożliwe jest wszczęcie lub prowadzenie egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro ustawodawca wyraźnie wskazał sytuacje, które należy kwalifikować jako bezskuteczną egzekucję, gdy postępowanie egzekucyjne nie toczy się, to oznacza, że w pozostałych wypadkach toczące się postępowanie egzekucyjne jest warunkiem ewentualnej bezskuteczności egzekucji. W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, iż skarżąca, będąc przedstawicielem ustawowym wierzycieli uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych, złożyła w piśmie z dnia 12 września 2016 r. wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny – Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L. D. W oparciu o powyższy wniosek organ egzekucyjny postanowieniami z dnia 15 września 2016 r. zawiesił postępowania egzekucyjne prowadzone w sprawach o sygn. akt [...] (w którym wierzycielem jest m.in. O. K.) i o sygn. akt [...] (w którym wierzycielem jest E. K) na podstawie art. 820 k.p.c. W tej sytuacji organ egzekucyjny nie był zobowiązany do wydania zaświadczenia o bezskutecznej egzekucji, gdyż postępowanie egzekucyjne nie toczyło się w chwili, gdy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odpowiadając na wezwanie organu o wydanie zaświadczeń o bezskutecznej egzekucji przesłał odpisy postanowień, o których mowa wyżej. Należy również podnieść, że ustawodawca w preambule do ustawy o pomocy wskazał, że "dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji". Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż osoby uprawnione do alimentów powinny w pierwszej kolejności kierować swe roszczenia do osób zobowiązanych wobec nich do alimentacji, a dopiero gdy wykorzystają prawne możliwości wyegzekwowania świadczeń z tytułu alimentów, mogą domagać się wsparcia ze strony państwa. W realiach niniejszej sprawy trzeba wskazać, że czasowa rezygnacja z dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego powoduje, że nie jest możliwe uzyskanie pomocy państwa w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wierzyciel powinien bowiem przede wszystkim wykorzystać prawnie przysługujące mu środki dochodzenia i egzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Podniesione z skardze zarzuty, odnoszące się do trudnej sytuacji materialnej skarżącej są w stanie faktycznym niniejszej sprawy irrelewantne. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.