III SA/Kr 1250/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia 3 listopada 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 8, i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728, z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k. p. a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Prezydent Miasta - decyzją z dnia [...] 2009 r., znak: [...], na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), przyznał K. K. zasiłek celowy w kwocie 30 złotych miesięcznie na czynsz. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego stwierdzono, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych. Uzyskiwany dochód nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 477 zł. Wysokość świadczenia została przyznana w oparciu o przedstawione przez stronę potrzeby oraz przy uwzględnieniu ograniczonych środków będących w dyspozycji ośrodka. Od decyzji tej K. K. złożył odwołanie, wyrażając niezadowolenie z jej treści. Podniósł, że kwota przyznanej pomocy jest zbyt mała. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazało na regulację art. 8 ust. 1 oraz art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, zaznaczając równocześnie, że wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej, więc nie zawsze zatem pomoc społeczna może zostać przyznana zgodnie z żądaniem strony w pełnej wysokości. Kolegium podniosło także, że z akt sprawy wynika, iż na mocy kolejnych decyzji wydanych tego samego dnia skarżący otrzymał także zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł, na okres od dnia 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r., zasiłek celowy na żywność w kwocie 130 zł, oraz zasiłek celowy na uregulowanie opłat za gaz w kwocie 30 zł. Świadczy to o tym, że organ I instancji nie pozostaje obojętny wobec sytuacji życiowej strony oraz, że w miarę swoich możliwości świadczy skarżącemu pomoc. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 listopada 2009 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył K. K. podnosząc, że jest osobą niepełnosprawną, od dłuższego czasu bezrobotną. W związku z notorycznym zaniżaniem dopłat do czynszu zadłużenie z tego tytułu wzrosło do 2920,75 zł. Skarżący obawia się, że w wyniku dalszego niepłacenia czynszu stanie się osoba bezdomną. Zwrócił także uwagę, że w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przyznał, że sytuacja skarżącego jest trudna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Stanowi on, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W świetle ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie uznał, że wprawdzie w powyższym wyliczeniu nie wymieniono opłat czynszowych, to jednak, jako związane z kwestią posiadania i utrzymania mieszkania, mieszczą się one w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej", a co za tym idzie, na ten cel mogła być udzielona skarżącemu pomoc finansowa. Rzeczą jednakże organu orzekającego w tego rodzaju sprawach, jak przedmiotowa, w których decyzja co do istoty jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego, jest nie tylko jednoznaczne ustalenie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, ale także właściwa ocena zebranego materiału dowodowego, której efektem jest podjęte określone rozstrzygnięcie, a także, co ważne, przedstawienie tej oceny w uzasadnieniu wydanej decyzji. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, bowiem dowolności. Istotnie organ ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, nie mniej jednak, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Treść i zakres ochrony słusznego interesu osoby ubiegającej się o pomoc sięga bowiem tutaj do granic kolizji z interesem społecznym (publicznym), w którym wyraża się interes ogółu, w tym także i innych beneficjentów. Mając to na uwadze stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze podjęło wadliwą decyzję. Dokonało bowiem błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, co nie pozostaje także bez wpływu na stanowisko organu I instancji. Zgodzić się należy z twierdzeniem, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, a także, iż organ zajmujący się dystrybucją świadczeń w ramach opieki społecznej musi mieć na uwadze ilość posiadanych środków i tak nimi dysponować, aby nie dopuścić do rażących dysproporcji w tym podziale, zwłaszcza mając na względzie konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa, nie oznacza to jednak, że organ ma nie dokonywać zestawienia osiąganych przez skarżącego dochodów z ponoszonymi przez niego kosztami utrzymania, w tym z wysokością opłat za mieszkanie oraz z innymi ponoszonymi wydatkami. Dopiero bowiem wynik tego zestawienia obrazuje rzeczywistą sytuację finansową osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku celowego, która pozwala odpowiedzieć organowi na pytanie, czy żądający pomocy jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności. W aktach administracyjnych, "Tom XII", k. 75, znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia odcinka z książeczki opłat czynszowych za czerwiec 2009 r., a więc z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o pomoc finansową w tej sprawie. Wynika z niej, że za czerwiec 2009 r. kwota opłaty z tytułu czynszu wyniosła 354 zł, zaś na k. 76 akt administracyjnych znajduje się dodatkowe zestawienie kosztów wchodzących w skład kwoty czynszu, który, jak wynika z tego dokumentu, od 1 stycznia 2009 r. wynosi 358,04 zł. Nie poddanie tego ocenie w relacji do wielkości posiadanych środków przez organ pomocy społecznej i ilości osób ubiegających się o pomoc, bez zresztą podania jakichkolwiek w tym zakresie wielkości, nie może być uznane za działanie zgodne z zasadą prawdy obiektywnej. Narusza ono tą zasadę, a także art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujący organ do rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak i art. 80 k.p.a., obligujący organ do poddania wszechstronnej ocenie dowodów we wzajemnej łączności, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Nie wskazanie w sposób dostateczny kryteriów oceny ustalonego materiału dowodowego narusza również art. 107 § 3 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek przedstawienia w uzasadnieniu decyzji motywów podjętego rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w decyzjach uznaniowych, wydawanych na gruncie ustawy o pomocy społecznej, organy powinny przedstawiać w sposób zrozumiały i konkretny z jakich powodów przyznały ubiegającemu się pomoc w określonej wysokości lub też dlaczego pomocy takiej nie przyznały. Zwrócić także należy uwagę, że sytuacja osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku jest oceniana każdorazowo. Argumenty, więc, że skarżącemu już przyznano pomoc są bez znaczenia. Zdaniem zatem Sądu organ odwoławczy, w ponownym rozpoznaniu sprawy, zobligowany będzie do powtórnej oceny materiału dowodowego, z uwzględnieniem dochodów skarżącego i ponoszonych przez niego wydatków, ilości posiadanych przez organy pomocy społecznej środków i osób o nie się ubiegających, mając jednakże na względzie, że organ ten nie może pogorszyć sytuacji skarżącego i odwołującego się zarazem od decyzji organu I instancji. Udzielona mu ewentualnie pomoc nie może być, bowiem niższa niż przyznana dotychczas, bo prowadziłoby to do naruszenia zakazu reformationis in peius (zakaz działania na niekorzyść strony odwołującej się), czego organowi odwoławczemu uczynić nie wolno. Podjęte stanowisko powinno być należycie uzasadnione. W nim znaleźć się powinny motywy jakimi kierował się organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia z odesłaniem do poszczególnych dowodów, na których się oparł. Z wyżej przedstawionych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.