III SA/Kr 1253/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 lipca 2025 r. nr SKO.AL./4112/17/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Pan W. D. (dalej jako skarżący) wystąpił w dniu 21 listopada 2022 r do Burmistrza Brzeska z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego syna P. G. z uwagi na złą sytuację finansowo-materialną. We wniosku wskazał, że zawarł nowy związek małżeński i obecnie wspólnie z żoną wynajmują mieszkanie, płacąc czynsz w wysokości 1600 zł miesięcznie. Z tego małżeństwa ma dwójkę niepełnosprawnych dzieci, na które ze względu na ciężki i nieodwracalny stopień ich niepełnosprawności pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Rozpoznając ten wniosek organy administracyjne wydały szereg decyzji. Decyzją z dnia 3 lutego 2023 r Burmistrz Brzeska odmówił umorzenia zadłużenia. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 marca 2023 r Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Brzeska wydał w dniu 16 czerwca 2023 r ponowną decyzję, którą odmówił umorzenia zadłużenia. Decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzje te zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 lutego 2024 r wydanym w sprawie III SA/Kr 1603/23 . W uzasadnieniu wskazano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i alimentacyjnego, wypracowano jednolite stanowisko odnośnie sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów łącznie z ustawowymi odsetkami. Ten regres jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (zob.: wyrok TK z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, OTK-A2010/9/106; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej a nie rozszerzającej interpretacji. Zastosować je można wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielnie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 807/20, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20). W rozpoznawanej sprawie zabrakło w świetle obowiązków wynikających z artykułów 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. takiego, zdaniem Sądu, uzasadnienia podjętego przez orzekające organy obydwu instancji stanowiska, z którego by wynikało, że rzeczywiście sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. Istotnie, jak trafnie argumentują organy w tej grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym, czy też osób mających na swoim utrzymaniu inne osoby. Istotnie zastosowanie instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna, jak podkreśliły organy, nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Zabrakło jednak w ocenie Sądu ustaleń oraz przedstawienia i argumentacji faktycznej i prawnej w tym względzie, że po stronie skarżącego brak jest rzeczywiście obiektywnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez niego ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zasadnie podkreśla w wyroku z dnia 3 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1001/23 WSA w Gliwicach, że sytuacja dochodowa, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodzić się więc należy z Tamtejszy Sądem, że przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć więc na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliższej określonej przyszłości. Mając to na uwadze wątpliwości budzi więc stanowisko organów, że skarżący jest w wieku aktywnym zawodowo (40 lat) z wyuczonym zawodem stolarz, co daje mu szansę na podjęcie zatrudnienia z zarobkami przewyższającymi kwotę pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego zwłaszcza w kontekście jego sytuacji rodzinnej. Nie wiadomo skąd organy mają taką wiedzę. Ocena w tym zakresie nie może być nierealna, a argumentacja w motywach wydanych decyzji nie może ograniczać się do podnoszenia ogólnych tez z odniesieniem się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. To także może i powinno się nawet znaleźć w motywach podjętych rozstrzygnięć jako element dyskursu argumentacyjnego organu administrującego uzasadniającego swoje stanowisko, niemniej jednak wymagane jest odniesienie się do indywidualnych elementów stanu faktycznego w kontekście prawnych regulacji. Ponadto, jakie znaczenie ma okoliczność dla zastosowania tej instytucji w sytuacji, w której skarżący, jak twierdzi jego pełnomocnik, nie może podjąć pracy, gdyż wiąże się to z konsekwencją utraty świadczeń z pomocy społecznej z której rodzina się utrzymuje, a nawet uznania możliwości wprowadzenia w błąd organów pomocowych przez skarżącego i jego członków rodziny. Nie należy przy tym bowiem pomijać okoliczności, że skarżący ma wraz z obecną żoną na utrzymaniu dwoje nieuleczalnie chorych małoletnich dzieci z obecnego związku, które wymagają dyspozycyjności, a małżonka skarżącego, jest po przebytej operacji, ma problemy kardiologiczne, nie pracuje dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP. W tym więc zakresie, zabrakło i ustaleń i stanowiska orzekających organów, jak wskazane okoliczności mają się do uwzględniania słusznego interesu obywatela w konflikcie z interesem publicznym w realizacji osiągnięcia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W związku z tym, czy z pewnością nie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową odznaczającą się od innych dłużników alimentacyjnych, nie negując przy tym i nie zapominając o konieczności realizacji obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci z poprzednich związków skarżącego. Operacja jedynie na liczbach, tj. wielkości uzyskiwanego dochodu obecnej rodziny skarżącego oraz zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu i podania określonych kwot wydatków, bez wnikliwej analizy i wielkości zasądzonych alimentów, rzeczywistych wydatków obecnej rodziny skarżącego, zwłaszcza tych związanych z funkcjonowaniem dzieci autystycznych, z których jedno jest niedowidzące, nie jest w ocenie Sądu wystarczająca i wymagała pogłębionej analizy sytuacji dochodowej, w szczególności z uwzględnieniem kwestii zdolności i możliwości spłaty powstałego zadłużenia alimentacyjnego z dochodu możliwego do uzyskania w bliższej określonej przyszłości. Tego w dostateczny sposób organy nie uczyniły. Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przepisów postępowania - artykułów: 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście przesłanek zastosowania instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co wypełnia przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uzasadniającą uchylenie kontrolowanych decyzji, zapadłych przedwcześnie. Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz Brzeska wydał w dniu 7 października 2024 r kolejną decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia. Została ona uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 6 grudnia 2024 r . Organ II instancji podkreślił, że należy rozważyć, czy sytuacja dochodowa i rodzinna Wnioskodawcy nie jawi się jako szczególna w porównaniu do innych dłużników alimentacyjnych. Nie jest bowiem sytuacją powszechną wychowywanie dwójki nieuleczalnie chorych dzieci. Dlatego tez stosują się do zaleceń WSA w Krakowie należy dokonać oceny, czy rzeczywiście sytuacja Skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r po raz kolejny odmówił uwzględnienia wniosku. Organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że rodzina wnioskodawcy nie składała wniosków o pomoc w zakresie przyznania asystenta rodziny, usług opiekuńczych specjalistycznych usług opiekuńczych, opieki wytchnieniowej, rodziny wspierającej, a także pomocy finansowej i rzeczowej. Wnioskodawca wraz z zoną w ostatnich latach nie skorzystali z żadnej z powyższych form wsparcia. Organ pomocowy ustalił także na podstawie otrzymanego pisma ze Specjalnego Ośrodka Szkolno -Wychowawczego w B. z dnia 27.03.2025r. , że O. D. przebywa w szkole od poniedziałku do piątku w godzinach: poniedziałek 8.40-11.25 wtorek 8.00-12.15 środa 8.00-13.55 czwartek 7.40 -13.55 piątek 8.00-13.05. Z kolei z pisma z Szkoły Podstawowej nr 2 w B. z dnia 01.04.2025r. wynika, ze W. D. realizuje obowiązek szkolny zgodnie z poniższym harmonogramem: poniedziałek 8.00-15.10 wtorek 8.00-13.05 środa 8.00 -14.55 czwartek 8.50-14.05 piątek 8.50-14.15 Z tego względu organ I Instancji stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenie W. D. w całości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w szczególności dlatego, że wnioskodawca nie korzysta z innych uprawnień z pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nie wnioskował o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 01.01.2024r. (co dawałoby mu możliwość świadczenia pracy z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego). Ponadto nie wykorzystuje możliwości które mogłyby realnie wpłynąć na zarobkowanie i poprawić sytuację finansową, rodziny i pomóc przy opiece nad dziećmi. Pobyt dzieci w szkole daje zaś w opinii organu możliwość podjęcia pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 3 lipca 2025 r utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powołano się na art. 27 i 30 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ustalając stan faktyczy wskazno, że aktualnie, na dzień wydania zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji, tj. na dzień 30.04.2025r. zadłużenie W. D. z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, po uwzględnieniu wszystkich spłat wynosi 59 925,54 zł tytułem należności głównej oraz 45 481,08 zł tytułem odsetek ustawowych. Z przeprowadzonych w niniejszej sprawie rodzinnych wywiadów środowiskowych oraz oświadczeń majątkowych dłużnika alimentacyjnego wynika, że ww. wraz z żoną tworzy czteroosobową rodzinę. W. D., z zawodu jest stolarzem, z kolei M. D. z zawodu jest fryzjerką. Wychowują dwóch niepełnosprawnych synów. W. D., ur. 13.03.2010r. jest chory na autyzm atypowy i jest pod opieką psychiatry, posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu 21.12.2021 r. na czas określony do dnia 13.03.2026 r. O. D., ur. 02.08.2011 r. chory na autyzm z upośledzeniem umysłowym, z całkowitym zaburzeniem rozwoju, jest niedowidzący, z nadwagą, posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu 21.12.2021 r. na czas określony do dnia 2.08.2027r. Zdaniem wnioskodawcy z uwagi na pobierane świadczenia pielęgnacyjne wraz z żoną nie mogą podejmować pracy zarobkowej, ponieważ utraciliby te świadczenia. Jednocześnie z uwagi na zły stan zdrowia M. D. w związku z chorobą neurologiczną, nie może ona samodzielnie opiekować się dwójką dzieci. M. D. jest po przebytej operacji, ma również problemy kardiologiczne. Jak wynika z oświadczenia z dnia 18.04.2023 r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem W. oraz dwójką małoletnich dzieci, nie pracuje dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP. Ww. oświadczyła, że nie może podjąć pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze godzin, gdyż opieka nad dziećmi wymaga od niej pełnej dyspozycyjności. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 18.04.2023 r. W. D. płaci co miesiąc 600 zł tytułem alimentów na rzecz syna P. G., co znajduje potwierdzenie w informacji Komornika Sądowego. Dłużnik oświadczył, że sytuacja materialna nie pozwala mu na płacenie wyższej kwoty, która i tak jest dużym obciążeniem dla rodzinnego budżetu. Ww. zadeklarował, że będzie nadal dokonywał wpłat w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Sąd Rejonowy w Brzesku III Wydział Rodzinny i Nieletnich doręczył organowi l instancji odpis wyroku z dnia 7.03.2022r. w sprawie z powództwa P. G. o podwyższenie alimentów, z którego wynika, iż zasądził od pozwanego W. D. na rzecz jego małoletniego syna P. G. alimenty w kwocie po 800 zł miesięcznie. W oświadczeniu z dnia 21.01.2025r. W. D. wskazał, że w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS oraz KRUS, nikt nie pomaga mu finansowo. Również żona nie pracuje i nie otrzymuje świadczeń z ZUS i KRUS. Wyjaśnił, że w dalszym ciągu oboje z żoną pobierają świadczenia pielęgnacyjne na dzieci oraz zasiłki rodzinne wraz z dodatkami. Wnioskodawca oświadczył także, iż podtrzymuje wniosek o umorzenie w całości posiadanego zadłużenia względem funduszu alimentacyjnego oraz zadeklarował dalsze wpłaty tytułem alimentów, ustalone z Komornikiem w kwocie po 600 zł miesięcznie. Z treści złożonych w trakcie prowadzonych postępowań oświadczeń majątkowych wynika nadto, że wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych. Z otrzymanego pisma z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 24.09.2024r. wynika, że odwołujący wraz z żoną nie składali wniosków o pomoc w zakresie przyznana asystenta rodziny, usług opiekuńczych, opieki wytchnieniowej, czy też rodziny wspierającej. Z pisma Kierownika Działu Świadczeń Pomocy Społecznej MOPS w B. z 22.01.2025r. wynika, ze dochodem rodziny wnioskodawcy są świadczenia pielęgnacyjne, zasiłki pielęgnacyjne oraz zasiłki rodzinne wraz z dodatkami pobierane na dwójkę ww. synów. Łączny dochód rodziny z tytułu wymienionych świadczeń wynosi 6.975,68 zł miesięcznie. Podkreślono, że rodzina Skarżącego jest także uprawniona do pobierania na dzieci świadczeń wychowawczych, co dodatkowo zwiększa dochód rozporządzalny o kwotę 1.600,00 zł miesięcznie. Zatem łącznie daje to kwotę 8.575,68 zł miesięcznie. Organ analizując sytuację rodzinną strony przypomniał, że syn wnioskodawcy K. T. (poprzednio S.) urodził się 14.01.2003 r, P. G. (poprzednio D.) urodził się 15.04.2007 r, natomiast synowie strony z obecnego małżeństwa urodzili się: W. D. 13.03.2010 r, O. D. 02.08.2011 r, co daje kilka lat różnicy podczas której ww. mógł łożyć na utrzymanie synów P. oraz K. Jak wynika zaś z wydruku wpłat od komornika, pierwszą wpłatę Skarżący dokonał dopiero w roku 2010 w wysokości 54 zł na rzecz syna K. T., a pierwszą wpłatę na rzecz syna P. G. dokonał w roku 2011 r. w wysokości 32,63 zł. Przechodząc do oceny prawnej powyższego stanu faktycznego wskazano, że decyzja wydawana w przedmiotowej sprawie ma charakter uznaniowy. Wyjaśniono jaki jest charakter takiej decyzji. Zwrócono także uwagę na ustawowy charakter obowiązku alimentacyjnego. Podkreślono, że należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma wyjątkowy charakter. Dlatego też okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 956/21, WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 70/22). W przeciwnym wypadku umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci i przerzucenie tego obowiązku na wszystkich podatników. Ponadto, istotną w rozpoznawanej sprawie jest również okoliczność, że w trakcie całego postępowania Skarżący konsekwentnie domaga się zastosowania ulgi w postaci umorzenia zadłużenia względem funduszu alimentacyjnego w całości. Również w odwołaniu pełnomocnik strony wnosi o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie przez organ odwoławczy, co do istoty sprawy, poprzez umorzenie całości zadłużenia wraz z odsetkami, co determinuje zakres rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślono, że wnioskodawca jest osobą w wieku pełnej aktywności zawodowej (ur. 26.03.1983r.) i obecnie nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności ani innego dokumentu świadczącego o wykluczeniu go z rynku pracy z przyczyn obiektywnych. Niebagatelne znaczenie ma zatem w ocenie Kolegium to, że skarżący jest osobą o potencjalnie długim okresie aktywności zawodowej. Umorzenie w tej sytuacji stronie całości zadłużenia byłoby w oczywisty sposób przedwczesne. Nie można bowiem wykluczyć, że przy wykorzystaniu różnych form wsparcia będzie możliwe podjęcie przez niego zatrudnienia lub też innej pracy zarobkowej np. w formie działalności zarobkowej, co dawałoby odwołującemu możliwość elastycznego wykorzystywania czasu aktywności zawodowej. Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć bowiem charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22). Zaznaczono, że pojęcie sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma zakres szerszy, niż pojęcie dochodu. Przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć bowiem na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania. Ponadto treść art. 30 ust. 2 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że znaczenie ma także sytuacja rodzinna dłużnika alimentacyjnego, która ma wpływ na możliwość uzyskania dodatkowego dochodu. Dokonując oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika oraz możliwości poprawy tej sytuacji nie można pominąć, że inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2022 r., l OSK 1096/20, CBOSA). Kolegium podzieliło w pełni stanowisko organu l instancji, że nie można deprecjonować oddania i opieki odwołującego nad dwojgiem niepełnosprawnych dzieci z obecnego związku, jednak całkowite pomijanie dzieci z poprzednich związków byłoby nie tylko sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w zakresie obowiązku alimentacyjnego rodzica względem dziecka, ale także z powszechnie przyjętymi normami i zasadami odpowiedzialności za swoje dzieci oraz przyjętymi normami współżycia społecznego. W skardze zarzucono naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z przepisem art. 7 k.p.a. oraz przepisem art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna odwołującego W. D. nie uzasadnia umorzenia zobowiązania w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz decyzji je poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania temu organowi I instancji. W uzasadnieniu powołano się na konieczność opieki nad małoletnimi, niepełnosprawnymi dziećmi. O. D. zaliczony został do osób niepełnosprawnych o symbolu 12-C, 01-U a niepełnosprawność jego datuje się od 4 - tego roku życia, wymaga on min. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. O. cierpi na upośledzenie umysłowe głębokie, autyzm wczesnodziecięcy, pozostaje w opiece POZ i wymaga opieki wielospecjalistycznej i stałej podaży leków. W. D. zaliczony został do osób niepełnosprawnych o symbolu 12-C, a niepełnosprawność jego datuje się od 5 - tego roku życia, wymaga on min. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W. cierpi na zespół Aspergera, pozostaje w opiece POZ i wymaga opieki wielospecjalistycznej i stałej podaży leków. Odwołując się do wcześniejszych decyzji wydawanych w rozpoznawanej sprawie podkreślono, że stan zdrowia dzieci uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga jest bezpodstawna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2024.935 z późn. zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.), dalej zwanej: "ustawą". Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy także podkreślić, że w sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, a zatem zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 29 lutego 2024 r sygn. akt III SA/Kr 1603/23przyznano, że istotnie zastosowanie instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna, jak podkreśliły organy, nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Zabrakło jednak w ocenie Sądu ustaleń oraz przedstawienia i argumentacji faktycznej i prawnej w tym względzie, że po stronie skarżącego brak jest rzeczywiście obiektywnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez niego ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Zwrócono uwagę, że sytuacja dochodowa, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodzić się więc należy, że przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć więc na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliższej określonej przyszłości. Mając to na uwadze wątpliwości budzi więc stanowisko organów, że skarżący jest w wieku aktywnym zawodowo (40 lat) z wyuczonym zawodem stolarz, co daje mu szansę na podjęcie zatrudnienia z zarobkami przewyższającymi kwotę pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego zwłaszcza w kontekście jego sytuacji rodzinnej. Nie wiadomo skąd organy mają taką wiedzę. Ocena w tym zakresie nie może być nierealna, a argumentacja w motywach wydanych decyzji nie może ograniczać się do podnoszenia ogólnych tez z odniesieniem się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. To także może i powinno się nawet znaleźć w motywach podjętych rozstrzygnięć jako element dyskursu argumentacyjnego organu administrującego uzasadniającego swoje stanowisko, niemniej jednak wymagane jest odniesienie się do indywidualnych elementów stanu faktycznego w kontekście prawnych regulacji. Ponadto, jakie znaczenie ma okoliczność dla zastosowania tej instytucji w sytuacji, w której skarżący, jak twierdzi jego pełnomocnik, nie może podjąć pracy, gdyż wiąże się to z konsekwencją utraty świadczeń z pomocy społecznej z której rodzina się utrzymuje, a nawet uznania możliwości wprowadzenia w błąd organów pomocowych przez skarżącego i jego członków rodziny. Nie należy przy tym bowiem pomijać okoliczności, że skarżący ma wraz z obecną żoną na utrzymaniu dwoje nieuleczalnie chorych małoletnich dzieci z obecnego związku, które wymagają dyspozycyjności, a małżonka skarżącego, jest po przebytej operacji, ma problemy kardiologiczne, nie pracuje dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP. W tym więc zakresie, zabrakło i ustaleń i stanowiska orzekających organów, jak wskazane okoliczności mają się do uwzględniania słusznego interesu obywatela w konflikcie z interesem publicznym w realizacji osiągnięcia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). W związku z tym, czy z pewnością nie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową odznaczającą się od innych dłużników alimentacyjnych, nie negując przy tym i nie zapominając o konieczności realizacji obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci z poprzednich związków skarżącego. Operacja jedynie na liczbach, tj. wielkości uzyskiwanego dochodu obecnej rodziny skarżącego oraz zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu i podania określonych kwot wydatków, bez wnikliwej analizy i wielkości zasądzonych alimentów, rzeczywistych wydatków obecnej rodziny skarżącego, zwłaszcza tych związanych z funkcjonowaniem dzieci autystycznych, z których jedno jest niedowidzące, nie jest w ocenie Sądu wystarczająca i wymagała pogłębionej analizy sytuacji dochodowej, w szczególności z uwzględnieniem kwestii zdolności i możliwości spłaty powstałego zadłużenia alimentacyjnego z dochodu możliwego do uzyskania w bliższej określonej przyszłości. Tego w dostateczny sposób organy nie uczyniły. Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przepisów postępowania - artykułów: 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście przesłanek zastosowania instytucji z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co wypełnia przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uzasadniającą uchylenie kontrolowanych decyzji, zapadłych przedwcześnie. Przechodząc do merytorycznego uzasadnienia, należy podkreślić, w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna, zdrowotna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go zatem wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja ta nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy zarazem mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o." w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19, z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3150/18, z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 346/1, z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19 oraz z 14 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2149/18, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Podsumowując należy wyjaśnić, że uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, to nie rodzi to po jego stronie żadnego roszczenia wobec organu. Jednakże prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu jest bowiem stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pozostaje wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei sądowa kontrola legalności takiego aktu polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór stanowiska i na ich podstawie dokonał obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie to powinno być spójne wewnętrznie, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zawierać ocenę materiału dowodowego oraz odnosić się do prawnych podstaw decyzji. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia, że organy rozpoznając po raz kolejny sprawę w pełni zachowały opisane wyżej wymogi dotyczące postępowania w tego rodzaju sprawie. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. I OSK 611/16, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy w sposób wyczerpujący rozważyły sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Wyjaśniły jaki jest stan zdrowia dzieci skarżącego, a także jaki jest ich rozkład dnia. W oparciu o te dane wykazały, że Skarżący może, przy wsparciu żony, podjąć zatrudnienie. Wyjaśniono także w oparciu o jakie przesłanki uznano, że Skarżący może w przyszłości uzyskiwać dochody z tytułu pracy. Słusznie zwrócono także uwagę, że rodzina skarżącego może skorzystać z dostępnych form pomocy, co także zwiększy możliwości zarobkowe Skarżącego. Należy także podkreślić, że zgodnie z art. 145a § 1 w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie. Nie dotyczy to jednak, przypadków w których rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów.