III SA/Kr 1257/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2023 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO.PS/4110/300/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, na rzecz adwokata D. W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO.PS/4110/300/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 4 kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania M. P. (dalej: "skarżąca") zasiłku okresowego. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Organ I instancji decyzją z dnia 4 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że dochód skarżącej, za miesiąc luty 2022 r. wyniósł 881,18 zł. Składa się na niego dodatek mieszkaniowy w wysokości 315,38 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 565,80 zł (tj. 1,64 ha przeliczeniowego x 345 zł). W związku z tym Prezydent Miasta Krakowa ocenił, że skarżąca nie spełnia niezbędnych wymogów, kwalifikujących do otrzymania zasiłku okresowego, ponieważ jej dochód jest wyższy niż kryterium dochodowe, które wynosi 776 zł. Dodatkowo organ wskazał, że skarżąca jest samoistnym posiadaczem gruntów rolnych o pow. 1,64 ha stanowiących masę spadkową po F. P. oraz jest podatnikiem podatku rolnego i od nieruchomości działki nr [...] w K. Ponadto stwierdzono, że skarżąca stale korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Prezydenta Miasta Krakowa. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że skarżąca osiąga dochód w wysokości 881,18 zł, czyli więcej niż wynosi kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (tj. 776 zł). Dochód ten przekracza zatem ustawowe kryterium uprawniające osobę samotnie gospodarujące do zasiłku okresowego. Decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego nie jest decyzją uznaniową i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Właściwy organ administracji publicznej nie posiada żadnej swobody w zakresie przyznania tego rodzaju świadczenia, gdyż uzyskanie zasiłku okresowego uzależnione jest jedynie od spełnienia przez osoby samotnie gospodarujące lub osoby pozostające w rodzinie wszystkich warunków wynikających z art. 38 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że skarżąca stale korzysta ze wsparcia MOPS i w 2021 r. przyznało jej świadczenia opiewające łącznie na kwotę 12320,89 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, szczegółowo opisała swoją sytuację zdrowotną i życiową, wskazując na ciągle pogarszający się stan zdrowia, tragiczne jej zdaniem warunki mieszkaniowe. Podkreśliła ponadto, że organ bez wyjaśnienia przypisuje jej dochody, których nigdy nie osiągała, za nieruchomość do której nie ma tytułu prawnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. dalej, w skrócie u.p.s. lub ustawa) zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zalicza się go zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych do zasiłków obligatoryjnych (tzw. decyzje związane) w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przepis ten wskazuje wprost na sytuację, w jakich zasiłek okresowy winien zostać przyznany, a są to sytuacje, gdy dana osoba lub rodzina nie może samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowych. Oprócz bowiem pozostawania danej osoby w określonej sytuacji życiowej, drugim kryterium jest kryterium dochodowe. Sposób obliczenia dochodu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną został określony w art. 8 u.p.s. W odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej dochód takiej osoby nie może przekroczyć 776 zł miesięcznie, a zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł. Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo obliczyły dochód skarżącej. Jak wynika z pism Urzędu Miejskiego w T. z dnia 29 marca 2021 r. oraz 8 kwietnia 2021 r. (kserokopie tych pism, których oryginały znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21) skarżąca figuruje jako samoistny posiadacz gruntów, stanowiących masę spadkową po F. P. oraz jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości, tj. działki nr [...] położonej w K. o powierzchni 1,75 ha (z czego 1,64 ha jest sklasyfikowane jako użytki rolne, co stanowi po przeliczeniu 1,6345 ha przeliczeniowego, a 0,11 ha figuruje jako zakrzaczenia Lz). Od 2000 r. do skarżącej kierowane są decyzje ustalające podatek od ww. gruntów. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta Krakowa wydziału egzekucji administracyjnej i windykacji z dnia 8 marca 2021 r. (pismo znajduje się w aktach administracyjnych dołączonych do akt III SA/Kr 1502/21) skarżąca figuruje w rejestrze podatku rolnego jako spadkobierca w udziale 1/1 ww. gruntów, a także w rejestrze podatku od nieruchomości prowadzonego również przez Burmistrza T., jak spadkobierca w udziale 1/1 o pow. 1100.00 m2, a należne podatki są uiszczane na bieżąco. Wbrew zarzutom skargi ugruntowane jest stanowisko doktryny i orzecznictwa, z którego wynika, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu (w nin. sprawie – m.in. z tytułu dziedziczenia) oraz jego zaklasyfikowanie (rodzaj użytków, klasa gleboznawcza). Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 345 zł z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, opubl. w CBOSA). Skarżąca nie przedłożyła odpisu z księgi wieczystej założonej dla nieruchomości położonej w K. Nie wyjaśniła też dlaczego od ponad 20 lat płaci podatki od całej nieruchomości, w tym gospodarstwa rolnego, skoro nie uważa się za właściciela tej nieruchomości. Prawidłowo zatem organy uwzględniając treść dokumentów z Urzędu Miejskiego w T., przyjęły, że skarżąca jest samoistnym posiadaczem (nie przyjęły – jak zarzuca skarżąca –że jest właścicielem). Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. nie tylko prawo własności ale także posiadanie gospodarstwa rolnego zobowiązuje organy do obliczenia dochodu zgodnie z ww. przepisem. Z tych powodów Sąd nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., czy też art. 8 ust. 9 u.p.s. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo określiły dochód skarżącej i zasadnie odmówiły przyznania jej zasiłku okresowego. Co do zarzutu błędnej oceny co do możliwości wykorzystania własnych zasobów i możliwości, należy zwrócić uwagę, że jeszcze przed powzięciem informacji o posiadanej przez skarżącą nieruchomości w K., NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I OSK 2791/15, wydanym wskutek rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej, wskazał m.in. że prawidłowo WSA w Krakowie dokonał logicznej i znajdującej poparcie w doświadczeniu życiowym oceny takich okoliczności jak to, że skarżąca żyje w dużym mieście, gdzie jest dużo ofert pracy, czy że jest właścicielem mieszkania, które może przynosić dochody, jako istniejące możliwości, które skarżąca może wykorzystać aby sprostać swej sytuacji życiowej. Z akt administracyjnych wynika, że pomoc w celu umożliwienia przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych jest skarżącej stale udzielana. Nie wynika natomiast, czy i w jaki sposób skarżąca podejmuje jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy jej trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Sądowi z urzędu wiadomo (np. wyrok tut. Sądu z 11 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 254/13), że skarżąca od lat korzysta z pomocy społecznej. Nawet posiadając lekki stopnień niepełnosprawności nie podjęła pracy zarobkowej. Informacja ta nie ma wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji, jednak w tym kontekście trudno zarzucać, że organy oprócz udzielania pomocy, podkreślają subsydiarny charakter tej pomocy i wskazują na celowość podjęcia pewnej aktywności przez skarżącą w celu poprawy jej sytuacji finansowej. Również kwestia regulacji prawnej posiadanej przez skarżącą od co najmniej 2000 r. nieruchomości, za które płaci podatki, należy do skarżącej, a nie organów pomocy społecznej. Zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Organy w sposób wystarczający i spełniający wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły. Wyjaśniły też podstawy prawne decyzji. Uwzględniły wszystkie znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Ustalając wysokość kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu (pkt II sentencji) Sąd miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. (sygn. akt SK 66/19), który dotyczył rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2015 r., 1801). Jednakże z uwagi na rodzajowe podobieństwo nin. sprawy do innych spraw skarżącej, w których ten sam pełnomocnik został ustanowiony z urzędu (seria spraw o sygn. akt III SA/Kr od 1256/22-1269/22) i związany z tym niewątpliwie mniejszy nakład pracy pełnomocnika, sąd miarkował wysokość jego wynagrodzenia, ustalając je na kwotę 240 zł, podwyższoną o należny podatek Vat, co wynika z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r., poz. 18). W trakcie trwania postępowania pełnomocnik z urzędu do momentu rozpoznania sprawy złożył jedno pismo procesowe, w którym wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wobec powyższego Sąd uznał za właściwe przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wskazanej wyżej kwoty.