III SA/Kr 1267/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. spraw ze skarg W. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2013 r. nr [...] z dnia 3 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat I. D. – P., Kancelaria Adwokacka, os. [...] w K, kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Prezydent Miasta dwoma decyzjami z dnia [...] 2013 r. nr [...] i nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107 K.p.a. oraz art. 2, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 12, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej odmówił przyznania W. K. świadczeń w formie zasiłku celowego na zakup leków i na uregulowanie opłat za czynsz. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dowodów ustalono, że wyżej wymieniony prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W czerwcu 2013 r. utrzymywał się z zasiłku stałego z MOPS oraz zasiłku okresowego w łącznej wysokości 549 zł. Ponadto w dniu 4 czerwca 2013 r. uzyskał on dochód w kwocie 1000 zł ze sprzedaży telefonu komórkowego. Od miesiąca lipca 2013 r. świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego i okresowego zostały wnioskodawcy wstrzymane. Prezydent Miasta podniósł, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ustalony dochód W. K. z miesiąca lipca 2013 r. wynosi 0 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 -15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 cytowanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że W. K. w dniu 4 czerwca 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 1000 zł ze sprzedaży telefonu komórkowego. W dniu 4 lipca 2013 r. do złożonego wniosku o pomoc finansową wyżej wymieniony dołączył kopie recept z dnia 19 czerwca 2013 r. opiewające na kwotę 691,98 zł. Organ zaznaczył, że te same recepty zostały dołączone przez wnioskodawcę do uprzednio prowadzonego postępowania z wniosku z dnia 22 kwietnia 2013 r., które zakończyło się wydaniem decyzji odmownych. Od tych decyzji zostało złożone odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Prezydent Miasta stwierdził ponadto, że lekarstwa przepisane na załączonych receptach z dnia 2 lipca 2013 r. są bezpłatne. Recepty z dnia 9 lipca 2013 r. nie zostały wycenione z uwagi na braki formalne w zapisach na receptach. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jego matka pomogła mu w wykupieniu leków. W. K. od 2011 r. jest właścicielem nieruchomości – mieszkania o pow. 35,40 m2 znajdującego się przy ulicy F w K, nabytego w trakcie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Ponadto jest właścicielem nieruchomości w P, którą użycza bezpłatnie swojej córce. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości. W myśl art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W ocenie organu taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ wskazał, że W. K. podczas przeprowadzania z nim wywiadu środowiskowego w dniu 11 lipca 2013 r. zwrócił się o pomoc w formie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu lokalu przy ul. F. Do wniosku dołączył wezwanie do zapłaty z tytułu zaległości opłat mieszkaniowych w kwocie 225,84 zł. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że W. K. w dniu 4 czerwca 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 1000 zł ze sprzedaży telefonu komórkowego. Zgodnie z art. 39 cytowanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Organ stwierdził, że mieszkanie przy ul. F stanowi zasób W. K., gdyż aktualnie mieszka on przy ul. R. Ponadto opłatę czynszu w mieszkaniu, które stanowi zasób wnioskodawcy trudno uznać za niezbędną potrzebę życiową. Od powyższych decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...] i nr [...] W. K. wniósł odwołanie. Domagał się ich uchylenia. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu, a od dnia 1 lipca 2013 r. pozostaje bez żadnych świadczeń i dochodów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 3 września 2013 r. nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...] i nr [...] o odmowie przyznania W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup leków i uregulowanie opłat za czynsz. W uzasadnieniu organ wskazał na przepisy determinujące treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie czyli art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 12 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ zaznaczył, iż dochód W. K. liczony w celu sprawdzenia kryterium dochodowego wynosi 0 zł. Wyżej wymieniony wnioskiem z dnia 4 lipca 2013 r., ponowionym w dniu 12 lipca 2013 r. zwrócił się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków. W czasie wywiadu środowiskowego wskazał, że leki pomaga mu kupić matka. A zatem już z tego powodu nie sposób jest przyjąć, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki udzielenia zasiłku celowego na zakup leków, gdyż brak jest przesłanki niezbędnej potrzeby o której mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał również, że odwołujący w miesiącu czerwcu uzyskał dochód w wysokości 1000 zł, który to w pierwszej kolejności powinien przeznaczyć na wykup niezbędnych dla niego leków. W toku postępowania ustalono również, że odwołujący zamieszkuje w K w lokalu przy ul. R, którego jest współwłaścicielem, mieszka tam z byłą żoną, która od 2 lat pokrywa opłaty za ten lokal. Co więcej W. K. posiada dwie nieruchomości, mieszkanie przy ul. F i działkę wraz z budynkiem w P, którą bezpłatnie użycza swojej córce. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej posiadanie wymienionych nieruchomości pozwala przyjąć, że W. K. jest w stanie sam zdobyć środki na opłacenie kosztów leków, albo też pobierając od córki opłatę za użyczenie nieruchomości. Od tych decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł W. K. Stwierdził, że MOPS pozbawił go świadczeń zasiłku stałego i innych świadczeń prawnie należnych osobie, która znalazła się w bardzo trudnej sytuacji tak finansowej jak i zdrowotnej. Wskazał, że nie pracuje i tym samym nie uzyskuje żadnych dochodów. Mieszkanie na ul. F w K zostało zakupione dzięki pomocy matki, która pożyczyła mu pieniędzy na zakup lokalu. Konkludując skarżący zarzucił organom prowadzącym postępowanie tendencyjność i nieprawidłowe stosowanie prawa. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie twierdząc, że są one bezzasadne. W uzasadnieniu organ podtrzymał całość argumentacji zawartej w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. WSA w Krakowie działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg W. K. na decyzję SKO nr [...] i nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: |Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.)| |sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z | |prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed | |sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany | |zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. | |W ocenie Sądu wniesione w niniejszej sprawie skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je | |decyzje organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem. | |Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej | |(Dz. U. z 2013r., poz. 182 z późn. zm.). W myśl art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej | |państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać| |wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis ten przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu | |dwóch przesłanek: występowanie trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Najczęstsze powody | |powstania tych sytuacji określa art. 7 cyt. ustawy. Ocena trudnej sytuacji należy do pracowników organów pomocy społecznej, którzy | |zajmują się ukierunkowaniem wsparcia. Natomiast druga przesłanka przyznania pomocy, wynikająca z zasady subsydiarności, odnosi się do | |niemożliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W art. 4 w/w ustawy ustawodawca zastrzegł jednak, iż osoby i | |rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Uzupełnienie | |tego przepisu stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem| |socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej| |sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia | |zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, | |przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o | |których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w | |zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o | |przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest więc nienależna wówczas, gdy | |jednostka (rodzina) nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości, bo ich nie ma lub gdy nie potrafi zrobić z nich użytku. | |Bierność potencjalnego świadczeniobiorcy w wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień może stanowić przesłankę odmowy przyznania | |pomocy. | |Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 7 omawianej ustawy, przez | |podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Natomiast rodzaj, | |forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin | |korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy | |społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności | |konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody. Trzeba mieć na | |względzie, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać | |wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Podkreślić należy, iż uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku | |celowego powoduje, że organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. | |Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają, bowiem charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają | |środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Na subsydiarny charakter świadczeń z | |zakresu pomocy społecznej wskazał także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK ZU | |nr. 8, poz. 252) stwierdził, że brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady| |indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, służące | |zaspokajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych. | |Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo | |wykazały zasadność odmowy przyznania skarżącemu zasiłków celowych na zakup leków oraz uregulowanie opłat za czynsz. | |Dla oceny prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, zasadnicze znaczenie ma treść art. 12 ustawy o pomocy| |społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego dysproporcji pomiędzy udokumentowaną | |wysokością dochodu, a sytuacją materialną osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną | |sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, | |wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia, a przyznane świadczenie cofnąć lub żądać| |jego zwrotu. | |Trafnie organ podkreślił w niniejszej sprawie subsydiarny jedynie charakter pomocy społecznej wskazując na możliwość samodzielnego | |pokonania sytuacji kryzysowych przez wykorzystanie przez skarżącego własnych zasobów. Jest bowiem poza sporem, że skarżący posiada | |nieruchomość w P wykorzystywaną przez córkę na cele związane z działalnością gospodarczą, a także zakupił mieszkanie przy ul. F w K. | |Skarżący korzysta z daleko idącej pomocy rodziny. Bez istotnego znaczenia pozostaje to, w jakim stopniu zakup mieszkania umożliwiła | |skarżącemu pożyczka od najbliższej rodziny, a w jakim stopniu wykorzystał zasoby własne. Skoro skarżący uzyskuje wsparcie finansowe ze | |strony rodziny, to w pierwszej kolejności powinien wykorzystać je na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast o ile | |zasoby te zostały zużyte na zakup nieruchomości, to winny one być wykorzystane przez skarżącego tak, aby mógł uzyskać środki na | |zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zasada subsydiarności wyrażona m.in. w art. 12 ustawy o pomocy społecznej wyklucza | |przyznanie świadczeń pomocy społecznej osobom, które dysponują majątkiem takim jak nieruchomości lub wartościowe przedmioty. Ma rację | |organ odwoławczy, że to w pierwszej kolejności skarżący powinien wykorzystać nieruchomości na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb | |życiowych. Za absurdalny można uznać wniosek skarżącego o uregulowanie czynszu za lokal w którym nie mieszka. | |Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia tym osobom i rodzinom, które nie posiadają żadnych możliwości uzyskania | |pomocy najbliższych i nie mają własnych zasobów, a tym samym możliwości ich wykorzystania w celu przezwyciężenia trudności życiowych | |takich jak pozostawanie w niedostatku z powodu choroby i niezdolności do pracy. | |Zarzuty skarg dotyczące naruszenia przez organy przepisów ustawy o pomocy społecznej są chybione. Organy prawidłowo zastosowały prawo. | |Natomiast zarzuty odnośnie interpretacji umowy pożyczki, są bezprzedmiotowe gdyż istotą rozstrzygnięcia jest ocena wykorzystania | |posiadanych zasobów, a nie sposób ich nabycia. | |Zarzuty odnośnie naruszenia procedury mogą odnieść skutek w postaci uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy uchybienie przepisom | |postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W rozpatrywanym przypadku Sąd nie dopatrzył się takich uchybień. | |W świetle okoliczności przyznanych przez samego skarżącego takich jak posiadanie nieruchomości w P i nabycia w 2011 r. mieszkania (bez | |względu na źródło pochodzenia środków finansowych), nie można skarżącego uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym | |objęcie go pomocą ze strony organów pomocy społecznej | |Z tego względu, uznając decyzje za zgodne z prawem, Sąd skargi oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. | |O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra | |Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów | |nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). |