III SA/Kr 127/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 listopada 2023 r., znak SKO.NP/4115/348/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi B. M. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 23 listopada 2023 r. (nr SKO.NP/4115/348/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy D. z 25 września 2023 r. (nr GOPS-5211-8-23) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W stanie faktycznym sprawy skarżąca pismem z 21 lipca 2023 r. wniosła do Wójta Gminy D. żądanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, K. P. Do wniosku skarżący dołączyła orzeczenie z 17 czerwca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki datowanym od 4 maja 2021 r. Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynikało, iż skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, dziećmi oraz niepełnosprawną matką. Osoba ta leczy się na chorobę Parkinsona, nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, duszność bolesną, stany lękowe oraz ma problemy okulistycznie. Przebyła udar oraz wielokrotne (także w czerwcu 2023 r.) złamanie kości udowej Jest osobą leżącą, pampersowaną, cewnikowaną, wymaga pomocy i opieki we wszystkich sprawach życia codziennego. W kwietniu 2023 r. zmarł ojciec skarżącej i od tego czasu skarżąca przejęła opiekę nad matką. Skarżąca wykonuje przy matce wszystkie czynności higieniczne i bytowe (kąpiel, zmianę pampersów, podkładanie basenu, czasem karmienie), pilnuje podawania leków, czyści cewnik. Siostra skarżącej pomaga jej przy kąpieli matki. Skarżąca do kwietnia 2023 r. pomagała mężowi w prowadzeniu firmy, tj. komisu samochodowego. W oświadczeniu (k.99 a.a) skarżąca podała również, że ma troje rodzeństwa, które nie może podjąć się opieki nad matką. Siostra A. mieszka w tej samej miejscowości, pozostaje w stałym leczeniu i opiekuje się wnuczką, pomaga przy kąpieli matki. Brat A., również zamieszkuje w tej samej miejscowości i pracuje zawodowo. Z kolei brat J., mieszka w T., jest na rencie chorobowej po przebytym zawale i wstawionych by-pasach. Organ pozyskał także do akt ocenę pacjenta według skali Barthel (wynik to 10 punktów) oraz oświadczenie skarżącej o historii zatrudnienia, z której wynikało, że skarżąca od 2000 r. do kwietnia 2023 r. pracowała nieoficjalnie (nie będąc formalnie zatrudnioną) w komisie samochodowym swojego męża. Zajmowała się tam przygotowaniem samochodów do sprzedaży, co obejmowało ich mycie, pastowanie, polerowanie oraz odkurzanie wnętrz. Decyzją z 25 września 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się na 82 rok życia. Tym samym, nie został spełniony wymóg określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: ustawa). Dalej organ wyjaśnił, że co prawda wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r, sygn. akt K 38/13 uznał ten przepis za niekonstytucyjny, ale to nie do organu należy zmiana istniejącego przepisu prawa. W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa") poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) oraz stwierdzenie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na wiek powstania niepełnosprawności u osoby potrzebującej opieki, - art. 7 i art. 77 § 1 kpa, polegającą na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążenie do ustalenia przez organ i instancji prawdy obiektywnej. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 23 listopada 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jednocześnie w ocenie Kolegium, brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. SKO stanęło na stanowisku, że analiza historii zatrudnienia skarżącej (aktywność ta miała ustać w kwietniu 2023 r.), a w szczególności ocena specyfiki zatrudnienia skarżącej, pozwoliła wyprowadzić wniosek, że rodzaj i forma tego zatrudnienia nie wymuszały całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. Organ odwoławczy zaznaczył również, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. W ocenie Kolegium, opieka jaką skarżąca wypełnia nad matką, dotyczy czynności dnia codziennego w dużej mierze wykonywanych w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane. Kolegium zwróciło uwagę także na przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 128, art. 129 § 2) i podało, że skarżąca posiada jeszcze troje rodzeństwa. W ocenie organu odwoławczego, brak jest obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki skarżącej. Zdaniem SKO, część obowiązków w ramach czynności opiekuńczych mogą przejąć pozostali członkowie rodziny, na których również ciąży wobec chorej obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i obowiązek moralny. Kolegium podkreśliło iż samo stwierdzenie, że osoby zobowiązane do alimentacji pracują zawodowo, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, czy mają problemy zdrowotne lub opiekują się wnukami, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć skarżącej (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad niepełnosprawną. SKO podsumowało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, gdyż w przedmiotowym wypadku nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy, co wynika z faktu, że skarżąca nie dowiodła niemożności niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, szczególnie w sytuacji, w jakiej wykonywała pracę w firmie męża, co umożliwiało pewną elastyczność zatrudnienia, a ponadto nie wykazała w dostateczny sposób zakresu czynności jakie wykonuje względem podopiecznej. Zakres czynności ustalony w toku prowadzonego postępowania nie ma charakteru szczególnego, co obrazuje np. opisany przez skarżącą dzień z podziałem na godziny. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a poprzez: a) brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; b) brak zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; c) nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że w niniejszej sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy, a zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nad matką nie ma charakteru szczególnego, bowiem dotyczy czynności dnia codziennego w dużej mierze wykonywanych w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane; 3. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres opieki wykazany przez skarżącą nie koliduje z podjęciem zatrudnienia, tym bardziej że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką skarżącego, a Kolegium nie dostrzegło obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnej matki. Skarga żądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zawierała wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi przypomniano, że matka skarżącej jest osobą leżącą, korzysta z pampersów, nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, nie może przygotować sobie sama posiłków, potrzebuje pomocy w karmieniu, ubieraniu, rozbieraniu, przyjmowaniu leków, dokonywaniu pomiarów podstawowych funkcji życiowych, zmianie pampersów. Nie można więc uznać, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą przy matce, to czynności dnia codziennego w dużej mierze wykonywane w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane. Podkreślono, że zakres czynności wykonywanych przy matce uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy zatrudnienie miałoby nastąpić u osoby obcej, czy u męża, a to z uwagi na fakt, że matka skarżącej wymaga stałej, całodobowej opieki, zatem elastyczność czasu pracy nie ma w realiach niniejszej sprawy najmniejszego znaczenia. Wskazano również, że to jedynie skarżąca ma możliwość sprawowania opieki nad matką. Pozostałe osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawna nie mogą tego czynić ani w ramach osobistej pomocy, ani w formie finansowej, nie ma również możliwości, aby ktokolwiek przejął chociażby część obowiązków, które osobiście wykonuje przy matce skarżąca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Na wstępie należy podkreślić, że SKO w Tarnowie w wydanej w tej sprawie decyzji trafnie zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Kolegium Odwoławcze wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo wywiodło, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy obu instancji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych aktów stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22). Wyrażona zatem w cytowanym wyżej przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (tak wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). Przy czym podkreślić trzeba, że opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (tak cytowany wyżej wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zagadnieniem spornym w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad matką. Poprzedzając dalsze wywody podkreślić należy, że Sąd nie podzielił stanowiska wyrażonego przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, a dotyczącego oceny charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą. Kolegium przyjęło, że opieka skarżącej nad matką dotyczy tzw. czynności dnia codziennego, w dużej mierze wykonywanych w większości gospodarstw domowych, gdzie zamieszkują osoby starsze i schorowane. Zdaniem Sądu, o ile trafny był pogląd SKO, że czynności polegające na sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, itp. – mają przymiot nadany im przez Kolegium, o tyle charakteru takiego nie można przypisać czynnościom opiekuńczym realizowanym przez skarżącą względem matki. Dostrzec bowiem należy, że matka skarżącej jest jednak osobą pampersowaną i cewnikowaną, co zostało zapisane w wywiadzie środowiskowym (k. 73 akt adm.). Ponadto jest osobą leżącą, miała kilkukrotnie złamaną kość udową i stan ten wskazuje, że niewątpliwie wymaga ona szerokiej pomocy i wsparcia ze strony innych osób. W ocenie Sądu, czynności polegające na zmianie pampersów, czyszczeniu cewnika, czy podkładaniu basenu osobie która nie może samodzielnie się poruszać, bez wątpienia przekraczają zakres "zwykłych czynności wykonywanych w gospodarstwie domowym". Niemniej jednak, jak wskazano na wstępie części motywacyjnej uzasadniania, z perspektywy normatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zasadnicze znaczenie ma to, czy wnioskodawca ubiegający się o to wsparcie zmuszony jest do całkowitej absencji zawodowej warunkowanej właśnie potrzebą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu, analiza ogółu uwarunkowań ocenianej sprawy nie dowodzi, aby przesłanka ta została w kontrolowanej sprawie wykazana. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę na charakter pracy (zatrudnienia), z którego skarżąca miała zrezygnować. Jak wynika bowiem z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia skarżącej (k. 85 akt adm.), od 2000 r. do kwietnia 2023 r. podejmowała ona nieoficjalną pracę w komisie samochodowym prowadzonym przez jej męża. Przez 23 lata poprzedzające moment złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca zajmowała się przygotowywaniem do sprzedaży samochodów znajdujących się w komisie męża. Czynności te obejmowały: mycie samochodów, pastowanie ich, polerowanie, odkurzanie wnętrza i mycie tapicerki. Mając na uwadze wskazany rodzaj aktywności zawodowej skarżącej, jak też specyfikę wykonywanych obowiązków oraz charakter zatrudnienia - w ocenie Sądu - organ II instancji w pełni trafnie przyjął, że aktywność ta jest do pogodzenia z niewątpliwie konieczną opieką nad matką. Przede wszystkim dostrzec należy, że opisany wyżej rodzaj obowiązków zawodowych daje skarżącej dużą elastyczność czasu, w którym miałyby one być realizowane. Praca ta nie ma bowiem "sztywnego" wymiaru czasowego, wymagającego określonej dyspozycyjności (punktualności) w konkretnych porach każdego dnia. Nadto, doświadczenie życiowe wskazuje, że intensywność pracy o wskazanej wyżej specyfice jest uzależniona zasadniczo od ilości samochodów, które w danym dniu trafiają do sprzedaży (do komisu). Skarżąca w toku postępowania nie wykazała tego, że komis samochodowy jej męża codziennie przyjmuje tak znaczną ilość aut, że ich przygotowanie do sprzedaży (odkurzenie, mycie) pochłaniać musi skarżącej znaczną ilość czasu. Przeciwnie, skoro komis samochodowy, w którym skarżąca pracuje opiera się na zaangażowaniu członków najbliższej rodziny (zatrudnianych zresztą z pominięciem jakichkolwiek prawem przewidzianych form), to przyjmować raczej należy, iż jest to rodzinne przedsiębiorstwo, którego skala nie jest wielka, a to wskazywałoby, że ilość czasu, który poświęca skarżąca w ramach swojego wkładu w to przedsiębiorstwo, nie jest znacząca i tak bardzo absorbująca, aby niemożliwym było pogodzenie tego zajęcia z czynnościami opiekuńczymi nad matką. W tym też kontekście podkreślić trzeba, iż z akt nie wynika, aby wskazany rodzaj i charakter pracy skarżącej nie mógł odbywać się np. w ten sposób, aby przygotowywane do sprzedaży auto, podstawione zostało pod dom skarżącej, tak aby możliwe było wykonanie tej pracy w czasie, w którym skarżąca nie byłaby obciążona obowiązkami opiekuńczymi (np. podczas snu matki), tudzież w czasie, w którym siostra skarżącej przejmuje (wykonuje) obowiązki opiekuńcze (por. niżej). Już zatem wskazane wyżej okoliczności i uwarunkowania świadczyły o braku związku przyczonowo-skutkowego w rozumieniu zaprezentowanym na wstępie uzasadnienia. Drugą istotną kwestią w niniejszej sprawie jest trafnie dostrzeżona przez organ odwoławczy powinność oraz możliwość współpartycypacji w opiece nad niepełnosprawną matką – zobowiązanych do alimentacji, pozostałych jej dzieci. W ocenie Sądu, dla ustalenia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a nieodzownością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, znaczenie ma także ocena sytuacji rodziny osoby ubiegającej się o to świadczenie - jako całości, w tym sytuacji wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Inaczej mówiąc, możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem postrzegać należy jako element stanu faktycznego rzutujący na występowanie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W sytuacji bowiem, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął. Stanowisko takie wyrażane jest w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten w wyroku z dnia 20 grudnia 2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22) akcentował bowiem, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że podlegająca opiece osoba niepełnosprawna posiada oprócz skarżącego, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) NSA wywodził, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto – podkreślał NSA – w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych. Z kolei w wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 128/23) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast w wyrokach z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r., I OSK 158/23 Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę, że nie można pominąć faktu, iż w niedalekiej odległości od matki skarżącej (w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała - sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. W toku postępowania skarżąca akcentowała, że jej rodzeństwo nie jest w stanie opiekować się matką – siostra A. pozostaje w stałym leczeniu, opiekuje się wnuczką i pomaga przy kąpieli matki, brat A. jest czyny zawodowo, natomiast brat J. jest na rencie chorobowej z uwagi na stan zdrowia. Dostrzec jednak trzeba, że zarówno siostra, jak i jeden z braci skarżącej mieszkają w tej samej co miejscowości co ona i jej matka. Akta sprawy nie dostarczają informacji wskazujących na występowanie obiektywnych przesłanek leżących po stronie siostry skarżącej i brata A., które rzutowałyby na pominięcie ich przy ocenie możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Z akt wynika przy tym, że siostra skarżącej A. jest osobą, która jest w stanie (ze względu na zdrowie i dysponowanie czasem), angażować się w opiekę nad wnuczką – co do której nie jest nawet zobowiązana do alimentacji. Choć skarżąca podawała w toku postępowania, że jej siostra pozostaje w stałym leczeniu, to jednak nie wykazała tego w toku postępowania, a wskazana wyżej okoliczność opiekowania się wnuczką wskazuje, że uwarunkowania zdrowotne siostry skarżącej nie są tego rodzaju, aby wykluczały ją ze wskazanych czynności. Nadto, osoba ta – co w sprawie niesporne – angażuje się też w opiekę nad matką. Skarżąca, co prawda, umniejszała wkładowi siostry w jej opiekę nad matką, ograniczając czynności opiekuńcze siostry do pomocy jedynie przy kąpieli matki, jednakże skoro osoba ta mieszka w okolicy, a nadto, dysponuje czasem i zdrowiem do udzielania pomocy przy czynnościach opiekuńczych, to nie sposób wykluczyć tego, aby zakres ten w istocie nie mógł być szerszy. Z kolei brat skarżącej A. pracuje zawodowo (prowadzi działalność gospodarczą), a przy braku zaprezentowania przez skarżącą bliższych danych o jego sytuacji (rodzinnej, finansowej, zdrowotnej) przyjąć należało, iż nie występują, leżące po jego stronie, żadne obiektywne przeszkody do alimentowania matki (współpartycypacji w opiece), tym bardziej, że tak jak siostra skarżącej A., mieszka w tej samej miejscowości, co jego niepełnosprawna matka. Akcentowane więc przez Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych wyżej wyrokach "możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem", w połączeniu z charakterem pracy skarżącej (por. wyżej) są – wg Sądu – tego rodzaju, że brane łącznie przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego, pozwalają na zanegowanie tego związku z kontrolowanym przypadku. Dodać należy, iż Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela także pogląd, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 354/23). Wyrażony natomiast w skardze pogląd akcentujący to, iż sytuacja finansowa i rodzinna pozostałego rodzeństwa nie pozwala na sprawowanie opieki nad matką – nie prezentuje argumentów i okoliczności podważających stanowisko zajęte przez SKO w Tarnowie, w szczególności w kontekście stwierdzenia skarżącej, że siostra pomaga w opiece nad matką (angażuje się w tę opiekę). Brak też było podstaw do aby podzielić zarzut skargi dotyczący wadliwości postępowania dowodowego. Dostrzec trzeba, że skarżąca była w toku postępowania reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika i miała nieskrępowaną możliwość wypływania na ukształtowanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia tej sprawy. Zarzuty zaniechań organu w tym względzie podniesione w skardze uznać więc należało za pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Ogół więc okoliczności ocenianej sprawy nakazywał podzielić stanowisko organu odwoławczego o braku występowania przesłanek uprawniających do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.