III SA/Kr 1294/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. F. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 października 2010 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2010 r. Nr [...], którą to odmówiono skarżącemu J. K. umorzenia zadłużenia w kwocie 4.371,31 zł wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych: M. K., M. K. oraz N. K. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2009 r. skarżący zwrócił się do Urzędu Miasta Wydział Spraw Socjalnych o umorzenia jego zaległości względem Urzędu, z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w kwocie 4.725 zł. Decyzją z dnia [...] 2010 roku [...] 2010 r. Prezydent Miasta odmówił J. K. umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 4.371,31 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zadłużenie skarżącego powstało z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacanych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, a więc jest należnością o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zatem zasadnym jest zastosowanie w sprawie art. 30 ust. 1 powołanej ustawy, gdyż zadłużenie powstało w okresie od 1 lutego 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 roku. W konsekwencji organ stwierdził, że warunkiem umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Na podstawie zaświadczenia komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne ustalono, że egzekucja jest całkowicie bezskuteczna, a tym samym nie zostały spełnione ustawowe wymogi. Jednocześnie organ podkreślił, że w niniejszej sprawie organ nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że w przedmiotowej sprawie powinna mieć zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. Nadto, nawet jeśli przyjąć, że w sprawie powinna być stosowana ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to ponieważ w jego sytuacji nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 tej ustawy, to organ I instancji powinien wydać decyzje na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy. Decyzją z dnia 15 października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając przedstawioną w niej argumentację prawną. W szczególności, jako podstawę rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przywołując na poparcie swego stanowiska szereg orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Odpowiadając na zarzut skarżącego, niezastosowania art. 30 ust. 2 ustawy organ odwoławczy podkreślił, że powołany przepis odnosi się jedynie do należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Natomiast należności, o których umorzenie wnosi skarżący wynikają z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, do których przedmiotowy przepis nie znajduje zastosowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. K. zarzucił, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa i została wydana bez zastosowania właściwych przepisów prawa. Skarżący podniósł, że skoro sprawa dotyczy zaliczek alimentacyjnych wypłaconych uprawnionym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to ta ustawa powinna mieć zastosowanie przy rozpatrywaniu jego wniosku. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący powołał art. 41 i art. 43 ust. 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wywodząc, że stosowanie do tych przepisów, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Nadto podniósł, że nawet gdyby przyjąć, że w sprawie zaliczek alimentacyjnych wypłaconych uprawnionym będzie miała zastosowanie ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to podstawą umorzenia przedmiotowych zaległości powinien stanowić art. 30 ust. 2 tej ustawy, a nie jak błędnie wskazały organy art. 30. ust. 1. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 – dalej jako p.p.s.a.) Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.169), nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi, zarzutami, wnioskami oraz powołana podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, iż jest ona zgodna z prawem. W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć jakie przepisy organy winny zastosować w przedmiotowej sprawie. Bezsporne jest, że zaległości alimentacyjne skarżącego powstały z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Natomiast wniosek o umorzenie został złożony już pod rządami nowej ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Z tym też dniem utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), co wynika z art. 47 nowej ustawy. Wskazane powyżej ustawy w odmienny sposób regulują zarówno właściwość organu jak i zasady rozpatrywania wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności, jak i same zasady umarzania. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w niniejszej w sprawie nie powinna mieć zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z przepisem przejściowym tj. art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Powołany przepis nie jest jedynym przepisem przejściowym. Ustalając stan prawny sprawy trzeba pamiętać, że reguły intertemporalne zawarte są również w przepisach art. 42 i art. 43 tej ustawy. Art. 42 ust. 2 ustawy stanowi, że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach, zgodnie zaś z art. 43 ust. 1 egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Treść cytowanych przepisów wskazuje do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący m.in. sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. Zatem w przepisach art. 41, art. 42, art. 43 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pośród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, stąd też do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem jest wniosek dłużnika o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, a nie sprawa o zaliczkę (wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 października 2010r. sygn. akt III SA/Kr 319/10 - orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, skoro wydane w sprawie decyzje dotyczyły odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym (dzieciom skarżącego: M., M. i N.). w okresie od dnia 1lutego 2006r. do dnia 31 sierpnia 2006r., podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). W myśl art. 30 ust. 1 powyższej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (w tym należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 2005 roku) w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Powołana regulacja wskazuje jednoznacznie, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Jak wynika z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy, w szczególności z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 11 stycznia 2010r. egzekucja prowadzona wobec skarżącego była tylko częściowo skuteczna, gdyż miesięczne potrącenia były przekazywane w wysokości niższej niż kwota zasądzonych alimentów. Jednocześnie podkreślić należy, że kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Dlatego też, organy administracji rozstrzygające w niniejszej sprawie, jakkolwiek nie kwestionowały okoliczności, iż dłużnik alimentacyjny J. K. jest w trudnej sytuacji osobistej i finansowej, to jednak nie miały podstaw, by uwzględnić jego wniosek. Niezasadny jest również zarzut skarżącego dotyczący nie zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Badając możliwość umorzenia zadłużenia, powstałego z tytułu wypłaconych przez Państwo w zastępstwie osoby zobowiązanej świadczeń alimentacyjnych, należy w pierwszej kolejności określić z jakimi należnościami mamy w danym przypadku do czynienia, innymi słowy na podstawie jakiej ustawy wypłaconymi osobie uprawnionej w zastępstwie dłużnika alimentacyjnego. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie w sprawie, albowiem ustawodawca zróżnicował w przepisach art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przesłanki i warunki umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego w zależności od ich rodzaju. Przepis art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy, dający organowi możliwość umorzenia zadłużenia, dotyczy, należności określonych w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 3, a więc zarówno należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 28 ust. 1 pkt 1), jak i należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Natomiast przepis art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, umożliwiający organowi umorzenie zadłużenia na "wniosek" dłużnika, dotyczy już tylko należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc wypłaconych na podstawie obowiązującej ustawy. Nie dotyczy on natomiast, jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2010 r. o sygn. akt I OSK 980/10 orzeczenie dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Konstatacja ta wynika nie tylko z okoliczności wyraźnego określenia przez ustawodawcę w art. 28 ust. 1 pkt 1, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego (a o takich mówi się tylko w art. 30 ust. 2) to świadczenia wypłacone na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jednoznacznego rozróżnienia w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 28 ust. 1 pkt 1) i należności wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (art. 28 ust. 1 pkt 1), ale również z analizy przepisów przejściowych zawartych w rozdziale 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym w szczególności przepisów art. 41 i art. 43, które to przepisy odsyłają do przepisów dotychczasowych, co powyżej już zostało szczegółowo omówione. W konsekwencji, w świetle przytoczonych powyżej argumentów należy stwierdzić, iż umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych nie jest w ogóle możliwe na podstawie dotychczas obowiązującej ustawy o postępowaniu wbiec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, natomiast na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość taka istnieje jedynie w oparciu o art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2. Podstawy tej zatem nie może stanowić, dotyczący świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stwierdzić na koniec należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 15 października 2010r. Nr [...] wskazało nieprawidłowy numer decyzji organu I instancji, jednak z treści zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotem rozpoznania była decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2010r. Nr [...]. Zatem Sąd uznał, ze nastąpiła oczywista omyłka pisarska. Konkludując stwierdzić należy, że na podstawie prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów organ odwoławczy, podobnie jak i organ pierwszej instancji -zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami - poczyniły prawidłowe ustalenia w sprawie i w oparciu o te ustalenia wydały trafne rozstrzygnięcia. Z tych względów zarzuty skargi są bezzasadne, co obligowało Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.