III SA/Kr 1298/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1298/17 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 25 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W złożonym w dniu 7 grudnia 2017 r. (data prezentaty Sądu) wniosku o przyznanie prawa pomocy (uzupełnionym następnie nadesłanymi na wezwanie referendarza sądowego dokumentami oraz pismem z dnia 30 stycznia 2018 r.) skarżący A. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W treści wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a na ich dochód składa się renta skarżącego w wysokości 871,96 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2040 zł. Skarżący wskazał, że razem z żoną zajmują stanowiące własność PKP mieszkanie zakładowe o pow. 42 m2, nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy też przedmiotów wartościowych. W piśmie z dnia 5 grudnia 2017 r. skarżący wyjaśnił, że jego wydatki wynoszą ponad 900 zł. Natomiast z nadesłanych kopii rachunków wynika, że za telefon skarżący płaci 65,13 zł, za Cyfrowy Polsat 49,99 zł, opłata za śmieci wynosi 14 zł, abonament RTV 22,70 zł, rachunki za prąd to ok. 70-80 zł, woda - 211,38 zł (za pół roku), wydatki w aptekach - od ok. 13 zł do ok. 140 zł. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. referendarz sądowy w pkt I oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, a w pkt II ustanowił dla niego adwokata. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że bieżące dochody gospodarstwa domowego skarżącego wystarczają po opłaceniu wykazanych zobowiązań i stałych wydatków w zasadzie na bieżącą egzystencję bez specjalnej możliwości czynienia oszczędności. Zdaniem referendarza sądowego, sytuacja taka powoduje, że choć skarżący jest w stanie pokryć samodzielnie koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania ograniczając się do konieczność opłacenia wpisu od skargi, to już opłacenie przez niego pełnomocnika z wyboru mogłoby odbyć się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i małżonki. Pismem z dnia 26 marca 2018 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia 4 kwietnia 2018 r., skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o zmianę jego pkt I dotyczącego odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, jego żona nie ma obowiązku pomagać mu w pokrywaniu kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym przeznaczone jest dla osób ubogich, którym brak środków finansowych bądź też minimalna ich ilość uniemożliwia dostęp do sądu. Natomiast skarżący wraz z małżonką dysponują stałym miesięcznym dochodem w wysokości 2911,96 zł, na który składa się renta skarżącego w wysokości 871,96 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2040 zł. Swoje wydatki skarżący oszacował na kwotę ponad 900 zł, jednak udokumentowane przez niego stosownymi dokumentami comiesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 415 zł. Nie można zatem uznać, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Nie ma racji skarżący twierdząc, że jego żona nie ma obowiązku pomagania mu w pokrywaniu kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które Sąd podziela, przyjmuje się bowiem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez osobę pozostającą w związku małżeńskim musi być rozpatrywany również w kontekście dochodów małżonka i wspólnych możliwości majątkowych. W postanowieniu z dnia 2 lutego 2018 r., sygn. I SA/Go 450/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, że "sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. (...) Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl)". Zdaniem Sądu, zasoby finansowe skarżącego nie są jednak wystarczające by mógł on opłacić wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też ustanowiono dla skarżącego adwokata. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy, a w związku z tym na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.