III SA/Kr 1301/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. – B. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. W. – B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: oddalić wniosek. W sporządzonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zaznaczyła iż domaga się ustanowienia adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną uwidoczniła brak osób z którymi pozostawałaby we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając swój majątek podała, że oprócz lokatorskiego mieszkania M-4 nie ma żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego oszacowała na kwotę 935 zł renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Uzasadniając swoje starania wyraziła głębokie zaniepokojenie sygnalizowanymi przez siebie okolicznościami. Ze względu na fakt, że strona inicjuje przed tutejszym sądem administracyjnym liczne postępowania więc okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, iż skarżąca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Boryka się z problemem niepełnosprawności i długiej choroby. Jest osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia. Otrzymuje rentę inwalidzką. Mieszka sama. Ostatnio za mieszkanie lokatorskie płaciła ok. 364 zł. Do tego dochodzą niewielkie, kilkunastozłotowe wydatki na prąd i gaz. Z urzędu stwierdza się także, że na przestrzeni ostatnich sześciu lat skarżąca zainicjowała ogółem 36 spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Sąd uchylił decyzje organów pierwszej i drugiej instancji tylko w jednym przypadku (sygn. akt III SA/Kr 1269/12) i w jednym przypadku wymierzył grzywnę organowi. W pozostałych sprawach skargi lub wnioski były albo oddalane albo odrzucane, względnie pismo pozostawiono bez rozpoznania. Gdy chodzi o zaskarżenie rozstrzygnięć Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie to ustanowieni dla strony adwokaci z urzędu skargę kasacyjną wnieśli jedynie w czterech sprawach (III SA/Kr 1099/09; 34/10; 380/11; 1283/11). Z tego w trzech przypadkach skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. W pięciu sprawach ustanowieni dla strony adwokaci z urzędu sporządzili natomiast opinie o braku podstaw do wniesienia skargi (sygn. akt. III SA/Kr 165/10; 24/11; 337/12; 176/13; 212/13). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym m.in. ustanowienie adwokata (art. 245 §3 ppsa) gdy wykaże, że jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W realiach niniejszej sprawy skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione informacjami dostępnymi na zasadzie notorii urzędowej jest wystarczające do oceny sytuacji skarżącej i jej możliwości płatniczych obrazując, że skarżąca nie należy do osób zamożnych. Wskazując na powyższe zauważyć równocześnie trzeba, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy w zakresie częściowym uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji przez skarżących przysługujących im publicznych prawa podmiotowych w świetle konstrukcji czy to nadużycia prawa do sądu czy też nadużycia uprawnienia do składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Jeśli chodzi o kwestię nadużycia prawa do sądu to w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy przy uwzględnieniu znanej z urzędu okoliczności inicjowania przez skarżącą szeregu postępowań, w których złożyła ona wnioski o prawo pomocy, należy rozważyć czy wnioskująca o pomoc nie nadużyła tego prawa. Z jednej strony samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu. Z drugiej zaś strony nie można tracić z pola widzenia, że w większości przypadków inicjowane przez skarżącą do tej pory postępowania sądowe stanowiło cel sam w sobie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w dwunastu przypadkach skarga lub wniosek strony podlegały odrzuceniu. Nie można też zapominać, że ustanowieni dla strony adwokaci z urzędu nader często wyrażali opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tam natomiast gdzie skarga kasacyjna została wniesiona przeważnie podlegała oddaleniu. Przedstawione wyżej okoliczności sprawiają, iż domaganie się przez skarżącą prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w obecnej sprawie, gdzie jej skargę oddalono dla tej przyczyny, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego i jest to okoliczność bezsporna, bo skarżąca wskazuje na nią nawet przy obecnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce 10 formularza PPF, należy postrzegać przez pryzmat nadużycia tego prawa. Trudno bowiem oprzeć się wrażeniu, że korespondencja skarżącej z sądem stanowi dla niej jedynie okazję do wyrażenia swojego niezadowolenia z istniejącej sytuacji społecznej. W konsekwencji prawo strony nie może być bezwzględnie realizowane i musi znaleźć ograniczenie w konfrontacji interesów pozostałych członków społeczności korzystającej z praw konstytucyjnych, którzy w ramach realizacji swoich uprawnień nie oczekują, że Skarb Państwa sfinansuje kosztowną realizację prawa do sądu bez względu na jej racjonalność i zakres interesów chronionych takim postępowaniem. Z tych względów orzeczono jak w sentencji.