III SA/Kr 1302/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Tadeusz Wołek NSA Grażyna Danielec (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody z dnia 2 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego G. P. – Kancelaria Radcy Prawnego w S, ul. [...], tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją znak: [...] z dnia [...] 2011 r. Prezydent Miasta na podstawie: - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz.993 z 2006 r. ze zm.); - art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98. poz. 1071 z 2000 r. ze zm.); po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego orzekł o wymeldowaniu skarżącej – I. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. A w K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że w dniu 18 stycznia 2011 r. na wniosek Z. M. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie skarżącej – I. M. z pobytu stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż skarżąca nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały ponad 6 miesięcy. W toku postępowania administracyjnego Z. M. wyjaśnił, że żona I. M. w lokalu przy ul. A w K nie mieszka od lipca 2010 r. Jego zdaniem skarżąca dobrowolnie wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu i wynajmuje mieszkanie na terenie K. Skarżąca ma klucze do omawianego lokalu, nie ponosi kosztów związanych z jego utrzymaniem, wyprowadzając się zabrała część swoich rzeczy. Z. M. wyjaśnił również, że od momentu kiedy żona wyprowadziła się, do lokalu przy ul. A mogła przychodzić tam pod nieobecność jego i córek. Przesłuchani świadkowie: M. O. oraz córka skarżącej E. M., potwierdzili, że skarżąca nie mieszka przy ul. A w K. Sama skarżąca wyjaśniła, że w lokalu nie zamieszkuje od lipca 2010 r. Lokal opuściła by psychicznie odpocząć od sytuacji rodzinnej. Wyprowadzając się zabrała część swoich rzeczy. Wyjaśniła również, że przychodzi czasami w weekendy do lokalu, ma do niego klucze i swobodny dostęp. Skarżąca oświadczyła, że pomimo istniejącego konfliktu z mężem widzi możliwość powrotu do przedmiotowego lokalu. W dniu 16 marca 2011 r. do organu wpłynęło pismo skarżącej, w którym wskazuje, że w lokalu przy ul. A w K zamierza zamieszkiwać. W związku ze złożoną przez skarżącą deklaracją powrotu do lokalu dokonano oględzin lokalu. W czasie przeprowadzonych oględzin organ ustalił, skarżąca ma swobodny dostęp do spornego lokalu, jednakże w nim nie zamieszkała wbrew złożonej deklaracji. Skarżąca w trakcie przeprowadzanych czynności okazała w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy osobiste. Zdaniem organu, skarżąca nie zamieszkuje w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Świadczą o tym zarówno wyjaśnienia samej skarżącej, wnioskodawcy oraz zeznania świadków. Według skarżącej decyzja o opuszczeniu przedmiotowego lokalu spowodowana była konfliktem z mężem i potrzebą odpoczynku psychicznego od sytuacji rodzinnej. Organ podkreślił, że była to dobrowolna decyzja skarżącej. Bezspornym, jak ustalił organ, w sprawie jest, iż skarżąca posiada nadal w przedmiotowy lokalu część swoich rzeczy jednak fakt, iż przychodzi do lokalu, nie stanowi podstawy do uznania, iż jej pobyt, nosi znamiona pobytu stałego. Zdaniem organu z doświadczenia życiowego wiadomo, iż zdarzają się sytuacje, że członkowie rodziny, a nawet osoby obce dysponują kluczami do mieszkań i posiadając swobodny dostęp odwiedzają je, pod nieobecność właścicieli. Nie oznacza to jednak, iż zamieszkują w tych lokalach z zamiarem pobytu stałego, którego ustawowa definicję określa art. 6 ust 1 ustawy o ewidencji ludności. Z tego typu sytuacją, w ocenie organu I instancji, mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie meldunkowej. Zdaniem organu długotrwały, utrzymujący się przez kilka miesięcy stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru stałego przebywania, a zatem opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi znamiona trwałości i powinno skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, domagając się jej uchylenia. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżąca podniosła, iż decyzja jest nieprawidłowa i wydana bez zastosowania właściwych przepisów prawa. Przy jej wydaniu naruszono przepisy prawa materialnego i procesowego, a organ błędnie ustalił stan faktyczny, co miało niewątpliwy wpływ na wydanie nieprawidłowej decyzji. W ocenie skarżącej organ I instancji rozpatrując kwestę jej zameldowania na pobyt stały naruszył właściwie wszystkie zasady postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że lokal przy ul. A w K jest jej miejscem stałego pobytu. Mimo, iż w tym lokalu nie przebywa, ma zamiar stałego w nim pobytu. Skarżąca podkreśliła, że jej pobyt w mieszkaniu przy ul. B jest pobytem czasowym. Nie wynajmuje lokalu - jak ustalił organ - lecz zajmuje lokal grzecznościowo na czas pobytu właścicieli poza granicami Polski. Podniosła, iż lokal opuściła ze względu na konflikt z mężem. Jednak opuszczenie lokalu jest nie na stałe a czasowe. Jej zdaniem, organ nie wziął pod uwagę w sprawie tego, że w mieszkaniu przy ul. A w K są jej rzeczy osobiste, skarżąca przychodzi tam, ma klucze. Decyzją z dnia 2 września 2011 r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił, że opuszczenie miejsca pobytu stałego było wynikiem świadomej decyzji skarżącej i nie wynikało z bezprawnych działań osób trzecich. Organ podkreślił, że sama skarżąca oświadczyła, że wyprowadziła się wraz z małoletnim synem do mieszkania znajomych, którzy przebywają za granicą, ponieważ chciała psychicznie odpocząć od sytuacji rodzinnej, zwłaszcza od męża, z którym od kilku lat pozostaje w konflikcie. Opuszczając mieszkanie zabrała część rzeczy swoich i dziecka, nadal ma swobodny dostęp do przedmiotowego lokalu, posiada klucze, ale nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Czasami w weekendy przychodzi do mieszkania aby zrobić pranie oraz sprawdzić czy są tam nadal jej rzeczy. Ponadto podała, że z uwagi na naganne zachowanie męża oraz naganne traktowanie jej przez córki, postanowiła - mając również na uwadze dobro i spokojną egzystencję małoletniego syna - wyprowadzić się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W okresie letnim i jesiennym często bywała w powyższym lokalu, bo znajduje się tam wspólny dorobek małżeński, w okresie zimowym rzadziej. Organ podkreślił, że skarżąca nie dołączyła do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów i innych dowodów, które uprawdopodobniłyby jej oświadczenie, że opuszczenie było niedobrowolne. Znaczenie w sprawie, ma jak podkreślił organ, to że wyjaśnienia skarżącej były zbieżne z zeznaniami Z. M., który z racji posiadanego tytułu prawnego do lokalu wniósł o wymeldowanie żony oraz z zeznaniami E. M. i M. M. - córek Wymienionych. Z zeznań wskazanych świadków jednoznacznie wynikało, że skarżąca już wcześniej nie nocowała w lokalu przy ul. A w K, a od lipca 2010 r. nie zamieszkuje w nim w sposób trwały. Zdaniem córek opuszczenie przez matkę lokalu było Jej świadomą decyzją. Jak zeznała świadek E. M. – skarżąca zamieszkała ze swoim nowym partnerem w lokalu przy ul. B w K, gdzie nadal przebywa. Jej wizyty w miejscu stałego zameldowania są sporadyczne (robi pranie, zabiera rzeczy pozostawione na strychu). Organ odwoławczy podkreślił, iż organ meldunkowy orzekając o wymeldowaniu, w przypadku dobrowolnego opuszczenia lokalu nie bada przyczyn, które skłoniły osobę do opuszczenia miejsca pobytu stałego, ustala tylko fakt opuszczenia lokalu jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie, a taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie meldunkowej. Rozpatrując niniejszą sprawę meldunkową, organ odwoławczy, podniósł, że dla spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu nie zawsze można wymagać zerwania wszelkiego związku z lokalem. W zależności od okoliczności stanu faktycznego, w lokalu mogą pozostać osoby bliskie, z którymi osoba opuszczająca lokal utrzymuje kontakty, bywa u nich, może nawet dysponować kluczami do lokalu, takie relacje szczególnie mogą występować pomiędzy rodzicami a dziećmi. Ale utrzymywanie tego rodzaju kontaktów wcale nie musi oznaczać, iż nie doszło do opuszczenia lokalu. O tym czy dany lokal stanowi miejsce stałego pobytu decydujące jest, czy lokal ten rzeczywiście stanowi centrum życiowe danej osoby. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Skarżąca podkreśliła, iż opuszczenie lokalu ma charakter czasowy, ponadto w lokalu znajdują się jej rzeczy. Podkreśliła swój zamiar stałego pobytu w lokalu przy ul. A w K. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dniu 24 lutego 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej. Pełnomocnik skarżącej zarzucił: - rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na zastosowaniu przez organ administracji II instancji przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.), powodujące nieważność zaskarżonej decyzji (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.), ze względu na wydanie jej bez podstawy prawnej, względnie z rażącym naruszenie prawa, podczas gdy organ administracji winien był zastosować ustawę z dnia 24 września 2010 r. ewidencji ludności (Dz. U. z dnia 19 listopada 2010 r., Dz. U . nr 217, poz. 1427); - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a to naruszenie art. 25 ust. 1 w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (odpowiednio art. 5 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 starej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) wobec błędnego przyjęcia, że samo dłuższe (około 6 miesięcy) przebywanie przez skarżącą w innym miejscu niż miejsce jej stałego zamieszkania powoduje, iż jej dane meldunkowe stały się nieaktualne podczas gdy wziąwszy pod uwagę fakt, iż znaczna część aktywności życiowej skarżącej nadal koncentruje się w jej dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały, gdzie też znajdują się rzeczy reprezentujące jej prawa, dodatkowo brak stałego zamieszkiwania w tym miejscu nie jest wynikiem świadomego wyboru lecz przymusowej sytuacji w jakiej się znalazła, nie sposób uznać że skarżąca podlega wymeldowaniu; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 7 w związku z art. 77 §1, art. 80 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolne nie znajdujące odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do wymeldowania skarżącej, podczas gdy w toku niniejszego postępowania administracyjnego wykazane zostało, iż centrum życiowe skarżącej znajduje się w jej dotychczasowym miejscu zameldowania, to jest w K przy ulicy A, a ustalenia organów administracji co do tego, iż skarżąca tam nie zamieszkuje oraz iż utraciła zamiar stałego przebywania w tym miejscu są dowolne, w szczególności w kontekście niedobrowolnego charakteru tymczasowej zmiany jej miejsca faktycznego przebywania; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 8 i 9 w związku z art. 11 k.p.a. wobec prowadzenia postępowania w sposób naruszający wskazane w tych przepisach zasady postępowania administracyjnego, podczas gdy organy administracji powinny należycie informować skarżącą o okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, działać zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania oraz wyjaśniać zasadność przesłanek którymi się kierowały przy rozstrzygnięciu sprawy. Pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 2 k.p.a. zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, iż do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Sąd pragnie podkreślić, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Pamiętać należy, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzenia do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca obecnie zamieszkuje u znajomych, jednakże - jak podkreśliła - pobyt ten ma charakter czasowy. Zamiar, to jest wola skarżącej ma znaczenie, przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Podkreślić należy, iż skarżąca cały czas podtrzymuje chęć zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. W rozpatrywanej sprawie znaczenie ma również możliwość dostępu do lokalu. Nie jest sporne, iż skarżąca posiada swobodny dostęp do mieszkania, przechowuje w nim swoje rzeczy osobiste, ma do niego klucze. Sąd nie zgadza się z interpretacją organu dotyczącą motywów podtrzymywania związków z lokalem. Zdaniem organu "w zależności od okoliczności, w lokalu mogą pozostać osoby bliskie, z którymi osoba opuszczająca lokal utrzymuje kontakty, bywa u nich, może nawet dysponować kluczami do lokalu, takie relacje szczególnie mogą występować pomiędzy rodzicami a dziećmi". Skarżąca jest skonfliktowana z mężem, ponadto jej córka M. zeznała, iż nie widzi możliwości zamieszkania przez matkę w przedmiotowym lokalu, a córka E. - jak sama wskazała - nie miała z matką kontaktu od dłuższego czasu. Według Sądu przyjąć należy, iż skarżąca chce utrzymywać związek z lokalem, gdyż tratuje go jako miejsce swoje stałego pobytu, a nie z pozostałymi tam członkami rodziny. Wobec powyższego, interpretacja przedstawiona przez organ jest nie do zaakceptowania. Ponadto wskazać należy, iż skarżąca – która uważa, że nie opuściła dobrowolnie lokalu, podjęła kroki prawne - tj. złożyła "pozew o dopuszczenie do posiadania" w Sądzie Rejonowym w dniu 9 stycznia 2012 r. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, iż skarżąca dobrowolnie opuściła przedmiotowy lokal oraz, że nie ogniskuje tam swoich spraw życiowych, gdyż skoncentrowała je w innym miejscu. Skarżąca wielokrotnie podkreślała, iż jej wyprowadzka ma charakter czasowy a spowodowana była atmosferą panująca w domu. Należy zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreślić należy, iż skarżąca w miejscu swojego obecnego pobytu przebywa "grzecznościowo", tzn. lokal został jej użyczony czasowo przez znajomych przebywających zagranicą. Nie można więc przyjąć, iż ogniskuje tam na stałe swoje centrum życiowe. Rozpoznając sprawę organ związany jest przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które, ustanawiające dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny. Sąd uznał, iż w sprawie zostały naruszone ww. przepisy k.p.a. a organ II instancji w sposób nieprawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obowiązane są uwzględnić stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzji I instancji mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Odnośnie zarzutów pełnomocnika skarżącej Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż artykuł 80 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. (Dz. U z 2010 r. nr 217 poz. 1427 ze zm.) został zmieniony ustawą z dnia 15 grudnia 2011 r. i obecnie brzmi "Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r." tak więc ustawa na którą powołuje się pełnomocnik jest aktem oczekującym. W związku z tym zarzuty podniesione w piśmie pełnomocnika odnośnie zastosowania nie obowiązującej ustawy w całości są chybione. Uznając, że decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - orzekł jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia dla pełnomocnika skarżącego z tytułu poniesienia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt.1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).