III SA/Kr 1309/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędzia WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi F. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 maja 2022 r. nr SKO-NP-4115-522/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Decyzją z dnia 16 maja 2022 r. znak: SKO-NP-4115-522/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję z dnia 27.07.2021r., znak: GOPS.5211.849.2021, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K. o odmowie przyznania skarżącemu F. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę Z. F. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący we wniosku z dnia 30 czerwca 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką Z. F. legitymującą się orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w N. z dnia 12.07.1995r. o zaliczeniu do osób z I grupą inwalidzką, co jest równoważne orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, natomiast inwalidztwo istnieje od 1995r. Decyzją ZUS w N. z dnia 7 czerwca 202l r. o ponownym ustaleniu prawa do renty ustalono, że skarżącemu F. F. przysługuje renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy na czas określony do 31 maja 2023r. Organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przesłankę z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r., sygn. akt SK 2/17 (Dz.U. z 2019 r. poz. 1257) z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie odnosi się z kolei do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wobec powyższego okoliczność, iż skarżący posiada ustalone prawo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie mogła stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał jednak, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego znajdującego się we wniosku oraz z przeprowadzonego przez organ wywiadu środowiskowego z 8 lipca 2021r. wynika, że skarżący wraz z żoną M. F. zamieszkuje wspólnie z osobą wymagającą opieki, to jest Z. F., która jest wdową (ur. [...] 1934 r.). Matka skarżącego ma zdiagnozowaną chorobę Alzhaimera, nadciśnienie tętnicze, słaby wzrok, nie rozpoznaje domowników, nie porusza się samodzielnie ze względu na wzrok. Skarżący pomaga jej przy utrzymaniu higieny osobistej, zmianie pampersów, przygotowuje posiłki, udziela pomocy w poruszaniu się. Skarżący wraz z żoną i wymagającą opieki matką zamieszkuje w domu jednorodzinnym, murowanym, w którym zajmuje podpiwniczenie i parter. Na piętrze zamieszkuje syn skarżącego ze swoją rodziną, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Organ ustalił także krąg osób zobowiązanych do alimentacji Z. F. i jak wynika z tych ustaleń oprócz skarżącego zobowiązane do alimentacji matki jest także jego rodzeństwo, a to siostra K. P. (zam. S. - pracuje zawodowo) oraz trzej bracia: S. F. (zam. w [...]), J. F. (zam. K. [...], prowadzi gospodarstwo rolne) J. F.1 (zam. K. [...] - nie pracuje). W tym stanie faktycznym organ odwoławczy uznał, że mimo faktu iż Z. F. jest osobą posiadającą orzeczenie o I grupie inwalidzkiej to fakt, że zobowiązane do alimentacji wobec niej - oprócz skarżącego – są jeszcze pozostałe jej dzieci (córka i trzech synów) - nie daje podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką skarżącego Z. F. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy. W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w N. z dnia 12.07.1995r. o zaliczeniu do osób z I grupą inwalidzką, co jest równoważne orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, natomiast inwalidztwo istnieje od 1995 r. Przede wszystkim należy podnieść, że Sąd podziela pogląd organu odwoławczego w kwestii interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został częściowo uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019r., sygn. akt SK 2/17 (Dz.U. z 2019 r. poz. 1257) z dniem 9 stycznia 2020 r. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie odnosi się z kolei do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wobec powyższego okoliczność, iż skarżący posiada ustalone prawo renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie mogła stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż nie przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu skarga nie jest jednak uzasadniona. Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Jest to zatem świadczenie z zakresu pomocy społecznej. Winno ono zatem być przyznawane wówczas, gdy potencjalny beneficjent świadczenia nie jest w stanie we własnym zakresie zapewnić właściwego wsparcia osobie bliskiej, przy wykorzystaniu innych dostępnych środków, a zatem wówczas, gdy nie istnieją inne sposoby zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Matka skarżącego Z. F. niewątpliwie jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki w zakresie uniemożliwiającym opiekunowi podjęcie zatrudnienia, jeśli miałby sprawować opiekę samodzielnie, bez pomocy innych osób. Skarga nie jest jednak zasadna, gdyż organ ustalił krąg osób zobowiązanych do alimentacji Z. F. i jak wynika z tych ustaleń oprócz skarżącego zobowiązane do alimentacji matki jest także jego rodzeństwo, a to siostra K. P. (zam. S. - pracuje zawodowo) oraz trzej bracia: S. F. (zam. w [...]), J. F. (zam. K. [...], prowadzi gospodarstwo rolne) J. F.1 (zam. K. [...] - nie pracuje). Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; powoływanej dalej jako "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach. Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżący ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazał okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Nie stanowi takiej okoliczności zamieszkiwanie w innej miejscowości czy też za granicą, pozostawanie w stosunku pracy czy też posiadanie własnej rodziny. Obowiązek alimentacyjny rodzeństwa skarżącego (pozostałych dzieci Z. F.) nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego skarżącego, gdyż jego rodzeństwo jest równym stopniu zobowiązane do alimentacji. Należy również podkreślić, że dwóch braci skarżącego zamieszkuje w tej samej miejscowości co skarżący i ich matka, nadto jeden z braci nie pracuje, a drugi prowadzi gospodarstwo rolne, ma zatem elastyczne godziny pracy. Istnieje zatem możliwość podzielenia się opieką nad matką lub skorzystania z usług opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.