III SA/Kr 1337/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku szkolnego skargę oddala Decyzją z dnia 8 września 2010 r. sygn. [...], po rozpatrzeniu odwołania A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą odmówiono przyznania M. M. zasiłku szkolnego. W podstawie prawnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego powołano m.in. przepisy art. art. 90 e, 90 n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz § 13 Regulaminu stanowiącego załącznik do uchwały Nr [...] z dnia 9 września 2009 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta A. Uzasadniając decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało następujące ustalenia i motywy prawne przyjęte za postawę rozstrzygnięcia. A. M. – matka niepełnoletniego M. M., ucznia Liceum ogólnokształcącego dnia 8 lipca 2010 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta o przyznanie zasiłku szkolnego z powodu zdarzenia losowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zdarzeniem losowym było doznanie w dniu 21 maja 2010 r. złamania kości śródstopia w następstwie przewrócenia się na stopę stanowiącego własność syna motoroweru. W następstwie urazu uczeń przez trzy tygodnie miał założony gips na stopę, a następnie uczęszczał na rehabilitacje z powodu zaniku mięśni. Wizyty w szpitalu spowodowały konieczność korzystania z taksówek co obciążyło budżet domowy. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania uczniowi zasiłku szkolnego. Odwołując się do przedstawionej dokumentacji lekarskiej organ zajął stanowisko, że następstwem tego zdarzenia losowego nie było istotne pogorszenie sytuacji materialnej ucznia. Z dokumentacji lekarskiej złożonej przy wniosku poza wskazaniem rodzaju zaopatrzenia i terminu kontroli nie wynika konieczność poddania się rehabilitacji. Przytaczając m.in. treść przepisu art. 90 e ustawy o systemie oświaty oraz § 13 ust. 2 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie m. A stanowiącego załącznik do Uchwały Rady Miasta A z 9.09.2009 r., Organ I instancji uznał, iż nie została spełniona przesłanka przyznania zasiłku szkolnego w postaci trudnej przejściowej sytuacji materialnej spowodowanej zdarzeniem losowym. W odwołaniu od tej decyzji A. M., powołując się na odnotowane w przedstawionej przy odwołaniu historii choroby 4 wizyty kontrolne podnosiła, że pięciokrotnie musiała ponieść koszty dojazdu i przejazdu taksówką, a leczenie zakończyło się 29 czerwca 2010 r. Wskazywała, że pięciokrotne przejazdy taksówką stanowiły spory wydatek w budżecie domowym, a były konieczne. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławczego przytoczyło treść przepisów art. 90 c, 90 e ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty i zajęto stanowisko, że przez zdarzenie losowe, o którym mowa w art. 90 e ust. 1 należy rozumieć jakiekolwiek zjawisko zewnętrzne w stosunku do uprawnionego, którego nie można było przewidzieć ani mu przeciwdziałać. Wskazano, że przesłankę przejściowo trudnej sytuacji materialnej pozostającej w związku z tym zdarzeniem losowym należy rozumieć szerzej niż pojęcie trudnej sytuacji materialnej w rozumieniu art. 90 d ust. 1, który dla celów stypendium szkolnego łączy ją z niskimi dochodami w rodzinie. Wskazując na przewidziane art. 90 e ust. 2 formy przyznania zasiłku szkolnego Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że zawsze służy on pokryciu wydatków edukacyjnych, a decyzja organu podejmowana jest w sferze uznania administracyjnego i ma charakter uznaniowy. Podkreślając, iż zawarte w § 13 Regulaminu udzielania pomocy materialnej uczniom, wyliczenie przypadków losowych ma znaczenie przykładowe. Organ odwoławczy zajął stanowisko, że na tle okoliczności faktycznych sprawy, zdarzenie losowe nie mogło znacznie wpłynąć na pogorszenie sytuacji materialnej rodziny. Wskazano, że choroba spowodowana urazem trwała od 26.05.2010 r. do 29.06.2010 r. i wymagała tylko czterokrotnych wizyt w przychodni lekarskiej, co nie mogło przy przejazdach taksówką spowodować znacznego pogorszenia sytuacji materialnej rodziny. Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Organu I instancji, konkludując je stwierdzeniem, że nie można przyjąć, że pogorszenie sytuacji życiowej nastąpiło w wyniku zdarzenia losowego, co uzasadniło utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła A. M. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa, wniosła o pozytywne rozpatrzenie "odwołania". Wskazując terminy 4-krotnych wizyt kontrolnych i potwierdzając zdjęcie gipsu 14.06.2010 r. po którym syn ćwiczył zgodnie z zaleceniami do 29 czerwca 2010 r. kiedy leczenie zakończono, skarżąca podnosiła- powołując się na 3% trwały uszczerbek na zdrowiu stwierdzony w trybie ubezpieczeń szkolnych- że stara się nadal zapewnić synowi dietę bogatą w wapń, co uzasadnia skargę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- dalej ustawa p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej i stosują środki określone w ustawie. W myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na tych zasadach kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku na wstępie wyrażonego, mimo naruszenia – o czym niżej – przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów prawa materialnego, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę na decyzję (lub postanowienie) i uchyla decyzję ( lub postanowienie) w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie praw materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne (niż opisane w pkt b) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jak z tego wynika tylko takie wyżej określone uchybienia mogą stanowić podstawę uwzględnienia skargi przez uchylenie decyzji. Zarazem z regulacji tej wynika, że nie każde dostrzeżone przez sąd administracyjny uchybienie daje podstawę do uwzględnienia skargi. Naruszenie przepisów prawa materialnego musi mieć bezpośredni wpływ na wynik sprawy, w sprawie rozpatrywanej – na odmowę przyznania zasiłku. Ewentualne naruszenie przepisów postępowania musi stwarzać prawdopodobieństwo, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca domaga się jednego ze świadczeń pomocy materialnej przewidzianej przepisami Rozdziału 8a- pomoc materialna dla uczniów- ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. u. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm. –dalej ustawa). Ustawa w art. 90 c ust. 1 przewiduje, że pomoc materialna ma charakter socjalny lub motywacyjny, przy czym do świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym zalicza wg ust. 2 pkt 1- stypendium szkolne i pkt 2- zasiłek szkolny. Do świadczeń pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym przepis art. 90 c ust. 3 zalicza różne rodzaje stypendiów innych niż szkolne. Dla wszystkich tych rodzajów pomocy materialnej dla uczniów wspólną cechą jest ta, iż w myśl art. 90 b ust. 2 pomoc materialna udzielana jest uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Podkreśla się w literaturze, że bezpośrednim celem pomocy materialnej uczniom nie jest zwiększenie indywidualnej konsumpcji, lecz zapewnienie sprawiedliwego – w sensie materialnym – dostępu do edukacji oraz zachęcenia uczniów do lepszych wyników w nauce i w sporcie. Wskazuje się, że "wyrównywanie szans edukacyjnych" następuje przez środki tej pomocy o charakterze socjalnym ( tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne), a "wspieranie edukacji uczniów zdolnych" środkami o charakterze motywacyjnym – stypendiami określonymi w art. 90 c ust. 3 pkt 1-4. (Por. M. Pilich, Komentarz do art. 90 b ustawy o systemie oświaty, Wyd. ABC 2008, Wyd. II notka 2). Zgodnie z art. 90 d ust. 1 stypendium szkolne ( jako jedne z dwóch rodzajów pomocy materialnej o charakterze socjalnym) otrzymać może uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełnienia funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 ( tj. otrzymywania innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych). Przepis art. 90 d ust. 7 wskazuje zarazem inne przepisy określające sposób ustalenia dochodu na osobę w rodzinie, którego przekroczenie powoduje utratę uprawnienia do stypendium szkolnego. Istota jednak tego rodzaju pomocy polega na tym, że z uwagi na trudną sytuację materialną ucznia z przyczyn, które ustawa wymienia przykładowo, ma on utrudniony dostęp do edukacji, czy trudności w pokonywaniu barier takiego dostępu do edukacji. Bezpośrednim bowiem celem stypendium szkolnego jest udzielenie pomocy w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji w formie pokrywania kosztów (w całości lub części) edukacji lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym ( art. 90 d ust. 2 pkt 1 i 2). Okres przyznawania pomocy materialnej w formie stypendium szkolnego określa przepis art. 90 d ust. 10. Natomiast skarżąca, jako matka małoletniego ucznia, domaga się innego rodzaju pomocy materialnej dla ucznia w postaci zasiłku szkolnego, a zatem innego rodzaju świadczenia o charakterze socjalnym. Podstawę przyznania zasiłku szkolnego stanowi przepis art. 90 e ust. 1 ustawy, w myśl którego zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Słusznie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniosło, że o podstawie do przyznania zasiłku szkolnego nie decyduje trudna sytuacja materialna wynikająca z niskich dochodów w rodzinie lecz trudna sytuacja musi być następstwem zdarzenia losowego, jako przejściowy jego skutek. W konkluzji swego stanowiska Kolegium w zaskarżonej decyzji przyjęło jednak, iż nie można uznać by pogorszenie sytuacji życiowej nastąpiło w wyniku zdarzenia losowego, którym było złamanie śródstopia wywołującego konieczność kilkukrotnych przejazdów taksówką i rehabilitacji. Odwołanie się do związku zdarzenia losowego z pogorszeniem sytuacji życiowej, narusza przepis art. 90e ust. 1 przez jego błędną wykładnię gdyż nie łączy ten przepis powstania uprawnienia do zasiłku w postaci związku zdarzenia losowego z trudną sytuacją życiową, lecz z powstaniem przejściowo trudnej sytuacji materialnej z powodu takiego zdarzenia. Niemniej to naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż żądanie przyznania zasiłku losowego w okolicznościach sprawy nie ma uzasadnionej podstawy w art. 90 e ustawy. Przepis art. 90 e ust. 2 stanowi, ze zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Wzajemna zatem relacja przepisów art. 90 b ust. 2 oraz art. 90 e ust. 1 i 2 ustawy o systemie oświaty prowadzi do wniosku, że podstawę przyznania uczniowi zasiłku szkolnego stanowi łączne spełnienie następujących przesłanek: wystąpienie zdarzenia o charakterze losowym, związek przyczynowy pomiędzy tym zdarzeniem a trudną sytuacją materialną, a wreszcie związek pomiędzy tą przejściowo trudną sytuacją materialną a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w zakresie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Skarżąca podstawę do przyznania zasiłku szkolnego z tytułu wypadku losowego upatrywała wyłącznie w związanych z nim kosztach kilkakrotnego przejazdu taksówkami na wizyty kontrolne. Jak wynika z dokumentacji lekarskiej i twierdzeń skargi, dnia 14.06.2010 r. zdjęto opatrunek gipsowy, ćwiczenia rehabilitacyjne po jego zdjęciu uczeń wykonywał w domu, a zwolnienie od zajęć szkolnych zakończyło się 26.06.2010 r. Skarżąca nie wskazywała żadnych niezaspokojonych potrzeb małoletniego syna związanych z procesem edukacyjnym, których pokrycie było niemożliwe lub utrudnione z powodu przejściowo trudnej sytuacji wywołanej kilkakrotnymi wydatkami na taksówkę związanymi ze zdarzeniem losowym. Nie zostały zatem spełnione wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty. Trzeba tu podkreślić, że pomoc materialna o charakterze socjalnym dla uczniów, jest szczególnym rodzajem pomocy świadczonym uczniom, na zaspokojenie potrzeb w procesie edukacyjnym, które z uwagi na trudną sytuację materialną spowodowaną przyczynami określonymi w tej ustawie nie mogą być zaspokojone. Nie można w trybie przepisów tej ustawy uzyskiwać świadczeń na zaspokojenie innych potrzeb ucznia o charakterze bytowym, które nie są bezpośrednio związane z procesem edukacyjnym. Tego rodzaju pomoc materialna może być przyznawana w trybie i na zasadach przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Wyjaśnione też zostało w piśmiennictwie, że zawarte a art. 90 e ust. 2 in fine sformułowanie:..."raz lub kilka razy w roku", nie oznacza dopuszczalności uzyskania kilkakrotnego zasiłku związanego z tym samym zdarzeniem losowym, lecz oznacza, ze można otrzymać w roku kilka zasiłków, z których każdy związany jest z innym zdarzeniem losowym. Sam zasiłek ma charakter świadczenia, którego wysokość ustalana jest jednorazowo zgodnie z art. 90 e ust. 3 (por. M. Pilich, Komentarz jw. do art. 90 e). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 powołanej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).