III SA/Kr 1339/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, 107 K.p.a. oraz art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 8, art. 10, art. 13, art. 18, art. 20, art. 21, art. 25, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48 ustawy z dnia 1 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze orzekł o nieprzyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko M. H. (urodzoną [...] 2002 r.) w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 1 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje jednemu z rodziców, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Organ stwierdził, że rodzina B. H. składa się z trzech osób. Podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego są dochody rodziny za rok 2014. Łączny, roczny dochód rodziny za 2014 r. wynosi 32 437,18 zł; (344,00 zł + 30714,90 zł +1378,28 zł). Odliczenia od dochodu: 0,00 zł. Wskazany dochód roczny rodziny należy podzielić na 12 miesięcy co daje dochód miesięczny rodziny 2 703,10 zł. Dochód miesięczny rodziny należy podzielić na 3 osoby co w efekcie daje ostateczny dochód w przeliczeniu na osobę 901,03 zł. Dochód "progowy" przyjęty do obliczeń (zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy) to 800,00 zł. Powyższy dochód przekracza kwotę progową 800,00 zł o 101,03 zł na osobę. Organ stwierdził, że nie może wziąć pod uwagę dodatkowych dokumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię miedzy innymi dlatego, że dochody które przedstawiła B. H. są dochodami miesięcznymi z lipca 2017 r., i nie mogą być brane pod uwagę, ponieważ rokiem bazowym liczonym w okresie zasiłkowym 2016/2017 jest rok bazowy 2014 (nie są to dochody uzyskane po utracie dochodu bazowego). Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B. H. podnosząc, że jej zdaniem organ błędnie obliczył dochód jaki jej rodzina osiągnęła w 2014 r. albowiem wliczył do dochodu rentę którą mąż skarżącej uzyskał w 2014 r. z wyrównaniem od 16.01.2013 r. Skarżąca wskazała przy tym na wyrok WSA w Krakowie jaki zapadł w jej sprawie a dotyczył dochodu za 2014 r. liczonego do dochodzonych przez nią uprawnień dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że na dochód w rodzinie wnioskodawczyni w 2014 r. składał się dochód męża skarżącej opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w kwocie 35169,36 zł brutto (w tym podatek należny 1821,00, składka na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła łącznie 2633,46, składka na ubezpieczenie społeczne 0,0 zł) co dało dochód netto w wysokości 30714,90 zł; dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 0,55 ha przeliczeniowego w wysokości 1378,28 zł (0,55x12 mis x 208,83 miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustalanego przez Prezesa GUS); dochód ze stypendium socjalnego w kwocie 344,00. Wysokość łączna dochodu w rodzinie skarżącej wyniosła zatem rocznie 32.437,18 zł, co dało miesięczną kwotę dochodu rodziny 2703,10 zł (32.437,18:12=2703,10 zł). W rezultacie zatem miesięczny dochód rodziny skarżącej osiągnięty w 2014 r. i obliczony przez organ zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych w oparciu o zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z dnia 18.09.2015r., zaświadczenia z ZUS z dnia 14.09.2015r. , nakazu płatniczego z dnia 31.01.2014r. znajdujących się w aktach sprawy wyniósł 2703,10 zł miesięcznie . W rezultacie powyższych wyliczeń miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 901,03 zł (2703,10: 3 = 901,03). W następnej kolejności organ ustalił próg kryterium dochodowego, od którego ustawodawca uzależnił przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. Zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami prawa podstawowy próg dochodowy w przypadku rodziny skarżącej wyniósł 800 zł. W opinii organu zarzuty skarżącej, polegające na twierdzeniu , że w roku 2014 jej mąż otrzymał rentę z wyrównaniem od 2013 r. nie mogły odnieść skutku. Przepisy prawa zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawierają jasne reguły ustalania wysokości kryterium dochodowego. Podstawą do obliczenia kryterium dochodowego jest co do zasady dochód osiągnięty w 2014 r. i ta reguła obowiązuje organy orzekające w przedmiocie przyznawania świadczeń. Przepisy o uzyskaniu lub utracie dochodu mogą znaleźć zastosowanie począwszy od dnia 1.01.2015 r., natomiast dla świadczeń przyznawanych na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2016 r. do 30.10.2017 r. decydujące znaczenie ma dochód osiągnięty w 2014 r. Wskazany przez skarżącą dochody uzyskiwane przez jej męża w 2015 r. i w latach późniejszych będą miały znaczenie przy ubieganiu się przez nią o świadczenia na kolejne okresy zasiłkowe. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. H. zarzucając naruszenie art. 2 pkt 1, 2, 19, 20 oraz art. 7 pkt 1, 2, 3 i art. 4 pkt 2, a także art. 5 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez uznanie, że spełnione są przesłanki do otrzymania świadczenia wychowawczego na dziecko z uwagi na to, że łączny miesięczny dochód rodziny przekracza kwotę 800 zł co wynika z błędnej interpretacji przepisów regulujących sposób wyliczenia dochodu w szczególności uzyskanego wyrównania renty męża skarżącej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dochód męża skarżącej wykazany na zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego z dnia 4 września 2015 r. w kwocie 35 169,35 zł nie jest współmierny do uzyskanego dochodu jak również czasu w jakim został on osiągnięty. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 sierpnia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. H. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dochodem jest dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zatem regulacja odwołuje się do definicji ustawowej "dochodu", zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r." Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast pod pojęciem dochodu członka rodziny, stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, rozumie się przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 - 3. Przy czym pierwszy okres, na który jest przyznawane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, tj. z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 i 2 w zw. z art. 58 tej ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - art. 48 ust. 2 tej ustawy. Przepisami, które regulują zasadę utraty i uzyskania dochodu są przepisy zawarte w art. 7 ust. 1 – 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego - art. 7 ust. 1. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego - art. 7 ust. 2. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego - art. 7 ust. 3. Przytoczone brzmienie przepisów zostało przez ustawodawcę w całości przeniesione z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wprowadzono identyczne regulacje dotyczące pojęcia utraty i uzyskania dochodu w art. 5 ust. 4, 4a i 4b. Nie ma co do tego najmniejszych wątpliwości, gdyż wystarczy porównać zestawiając ze sobą powołane przepisy z obu ustaw. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do prawidłowości wyliczenia dochodu rodziny za 2014 r. w związku z uzyskanym przez męża skarżącej jednorazowym dochodem w kwocie 30 714,90 zł stanowiącym wyrównanie z tytułu renty za rok 2013 i 2014. Rozważyć należy zatem czy prawidłowa jest zastosowana przez organ wykładnia miedzy innymi art. 7 ust. 1 – 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Interpretacja dokonana przez organy obu instancji pozwala uwzględnić dochód uzyskany w 2014 r. bez względu na to, czy ten ostatni w dacie rozpatrywania wniosku istniał. To znaczy czy zasadne jest zsumowanie tych źródeł dochodu przy ustaleniu prawa do wnioskowanych świadczeń. Jeszcze raz z całą doniosłością podkreślić należy, że przepisy dotyczące uzyskania i utraty dochodu zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zostały przez ustawodawcę w całości przeniesione z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wprowadzono identyczne regulacje dotyczące pojęcia utraty i uzyskania dochodu w art. 5 ust. 4, 4a i 4b. Dlatego też na gruncie przedmiotowej sprawy w całości aktualne pozostają rozważania WSA w Krakowie zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 779/16. Również w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosując wykładnię przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dotyczących uzyskania i utraty dochodu nie dostrzegło okoliczności że dochód T. H. stanowił skapitalizowaną rentę za rok 2013 i 2014, z tą istotną różnicą, że ten dochód nie był już uzyskiwany w roku następnym po roku poprzedzającym okres zasiłkowe (w rozpoznawanej sprawie rok 2015), był już niewątpliwie niższy. Rzeczywista sytuacja finansowa rodziny zatem była inna. To zaś prowadzi do następujących wniosków: niewątpliwie funkcją art. 7 omawianej ustawy jest aktualizacja dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Z analizy takich pojęć, jak dochód rodziny i okres zasiłkowy wynika bowiem, że pomiędzy okresem, który jest istotny dla ustalenia dochodu rodziny, a czasem ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnym, może upłynąć na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej rodziny z powodu uzyskania nowych, czy też utraty dotychczasowych źródeł dochodów. Przy czym zważyć należy, iż zasadą jest, że dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w niniejszej sprawie rok 2014). Tak ustalony dochód może zostać pomniejszony w związku z utratą źródła dochodu w roku bieżącym (w niniejszej sprawie rok 2015) przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego, lub powiększony o uzyskane w tym okresie nowe (dodatkowe) źródło dochodu. Przyjęcie przez ustawodawcę takiego mechanizmu ustalenia dochodu rodziny uprawniającego do wnioskowanych świadczeń rodzinnych ma zatem na celu zweryfikowanie źródeł dochodów rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 7 ust. 1- 3 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku wychowawczego bierze się pod uwagę zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zdaniem Sądu również utrata bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku wychowawczego. W związku z interpretacją tego przepisu Sąd stwierdza, że organy obu instancji rozpoznający niniejszą sprawę ustalając dochód rodziny skarżącej wbrew treści art. art. 7 ustawy przyjęły, że na dochód rodziny skarżącej 2014 r., składa się dochód 30 714,90 zł. T. H. będący wyrównaniem z tytułu renty za rok 2013 i 2014, mimo że dochód ten nie był uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Dochód T. H. zgodnie z treścią art. 7 ustawy nie stanowił dochodu rodziny. W ocenie Sądu dochodem rodziny skarżącej 2014 r., jest stypendium dziecka- 344 zł i dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego- 1 378,28 zł. zaś dochodem uzyskanym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest renta T. H., która doliczona do średniego dochodu członka rodziny z 2014 r. i podzielona przez ilości osób w rodzinie obrazuje rzeczywisty dochód rodziny z daty przyznawania lub odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Podkreślić przy tym należy, że obywatel nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu błędów popełnionych przez organy państwa. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że wyrównanie renty za rok 2013 i 2014 zostało wypłacone jednorazowo z powodu błędnego postępowania organów. Trudno zatem byłoby przyjąć, że obywatel ma być obciążony błędami państwa, a przy okazji takie działanie byłoby nie do pogodzenia z zasadami pomocy społecznej, której celem jest pomoc obywatelom w przezwyciężeniu ciężkiej sytuacji materialnej i życiowej W powyższych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przyjmując przedstawioną przez Sąd wykładnię przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, należało uwzględnić przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej jedynie jej dochody uzyskane w 2014 r. jeżeli dochody te były uzyskiwane w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a następnie dokonać aktualizacji dochodu rodziny na czas ustalania uprawnienia do świadczenia wychowawczego. Z tych też względów Sąd uwzględnił skargę i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.