III SA/Kr 1341/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 czerwca 2024 r. znak SKO-NP-4115-39/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt SKO-NP-4115-39/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Ł. z 29 grudnia 2023 r. orzekającej o odmowie przyznania B. K. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 11 września 2023 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 sierpnia 2023 r. do 31 października 2023 r. Decyzją z 11 września 2023 r. Wójt Gminy Ł. przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 lipca 2024 r. Wnioskiem z 9 listopada 2023 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Z treści wniosku wynika, że matka skarżącej jest panną. Skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w lipcu 2023 r. Skarżąca ostatni raz podlegała ubezpieczeniu w 2019 r. Z orzeczenia z 13 lipca 2023 r. wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 lipca 2024 r. We wniosku skarżąca wskazała, że w przypadku wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, z dniem jego przyznania rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 13 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2023 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca w 2020 r. zrezygnowała z pracy w Anglii. Musiała zająć się matką, która zachorowała na nowotwór. Wujek ubezpieczył skarżącą w KRUS, aby nie pozostała bez ubezpieczenia. Skarżąca jest jedynym dzieckiem, jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki. Matka skarżącej jest osobą bardzo chorą, ma przerzuty do płuc i innych części ciała, problemy z pamięcią - zapomina zażyć leki. Wymaga całodobowej opieki. Skarżąca gotuje, podaje posiłki, podaje leki, zapewnia kontrole lekarskie, pomaga w myciu się. Matka skarżącej nie może funkcjonować bez pomocy. Decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w powołanym przepisie. Decyzją z 14 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. W uzasadnieniu organ wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Kolegium podniosło, że okoliczność, iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić samoistnej podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W ocenie organu matka skarżącej niewątpliwie wymaga pomocy, jednakże biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez skarżącą z gospodarstwa rolnego a opieką nad matką. Zdaniem Kolegium wykazany zakres opieki nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca pobiera ponadto specjalny zasiłek opiekuńczy, ale z uwagi na brak spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie doszło do kumulacji świadczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na fakt że rodzeństwo skarżącej może opiekować się niepełnosprawną. W parciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zasądzenia na rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym. W odpowiedzi nas skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 9 listopada 2023 r., od 1 listopada 2023 r. do 31 lipca 2024 r. na mocy decyzji Wójta Gminy Ł. miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a decyzja w sprawie jego przyznania nie została uchylona do 31 grudnia 2023 r. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w.") w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Zgodnie z art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. W orzecznictwie przyjmuje się, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 listopada 2024 r., II SA/Po 477/24). Przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ którejkolwiek instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę i powstrzymanie się od zarobkowania spełniało przesłanki rezygnacji (lub niepodejmowania) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również - co do zasady - do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 listopada 2024 r., II SA/Po 425/24). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2022 r., I OSK 2317/21). Jak podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny, brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W ocenie Sądu okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, w świetle art. 63 ust. 1 u.ś.r., wykluczała możliwość orzekania przez organy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Spełniona bowiem była przesłanka złożenia wniosku przed tą datą, ale z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia przez skarżącą - w postaci pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, która nie została usunięta do czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, brak było podstaw do przyjęcia, w świetle art. 61 ust. 1 u.ś.r., że prawo to powstało przed dniem 31 grudnia 2023 r. Trzeba bowiem podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wyżej wymieniona regulacja nie będzie natomiast mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie było możliwe z tej przyczyny, że wnioskodawca nie spełniał wszystkich wynikających z przepisów u.ś.r. warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z 4 października 2024 r., II SA/Łd 491/24). Sąd podziela również stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, że pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad matką brak jest związku przyczynowo – skutkowego. W rezultacie, nawet w braku pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, brak byłoby podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w świetle u.ś.r. Skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika przez całe postępowanie administracyjne, nie wykazała, aby zrezygnowała z zatrudnienia celem opieki nad matką. Za niezasadne należało również uznać podniesione w skardze zarzuty, że organy bezpodstawnie odmówiły skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na istnienie jeszcze innych osób zobowiązanych do alimentacji. W niniejszej sprawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ w ogóle nie odnosił się do kwestii rodzeństwa, ponieważ skarżąca jest – jak wynika z akt sprawy – jedynym dzieckiem niepełnosprawnej W. K. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowym zastosowaniem norm prawa procesowego i materialnego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.