III SA/Kr 1344/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Bogusław Wolas Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 lipca 2025 r., nr SKO.PS/4110/742/2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 lipca 2025 r. znak: SKO.PS/4110/742/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 27 listopada 2024 r. nr GOPS.SP.5026.343.84.2024 ustalającą E. D. (dalej: skarżąca) opłatę za pobyt syna P. B. w Domu Pomocy Społecznej [...] w O.: w okresie od 20.12.2023 r. do 31.12.2023 r. w kwocie 1.319,21 zł miesięcznie; w okresie od 01.01.2024 r . do 31.01.2024 r. w kwocie 3.407,95 zł miesięcznie; w okresie od 01.02.2024 r. do 31.03.2024 r. w kwocie 4.471,95 zł miesięcznie; w okresie od 01.04.2024 r. do 31.07.2024 r. w kwocie 4.233,91 zł miesięcznie; w okresie od 01.08.2024 r. do 31.10.2024 r. w kwocie 3.213,13 zł miesięcznie - oraz odmawiającą zwolnienia z odpłatności za pobyt syna P. B. w Domu Pomocy Społecznej [...] w O. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Organ I instancji wyjaśnił, że decyzja z dnia 27 listopada 2024 r. została podjęta po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie i po wykonaniu zaleceń organu odwoławczego wskazanych w poprzednio wydanej w sprawie decyzji Kolegium z dnia 20 maja 2024 r. nr SKO.PS/4110/192/2024, w której wskazano na konieczność ustaleń dowodowych w zakresie dochodu skarżącej oraz konieczność łącznego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia opłaty za pobyt syna skarżącej i złożonego wniosku o zwolnienie z tej opłaty. Organ I instancji przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy ze skarżącą oraz wskazał na możliwość uregulowania kwestii odpłatności za pobyt syna w DPS w formie umowy przewidzianej w przepisie art. 103 ustawy o pomocy społecznej, na co skarżącą nie wyraziła zgody. W konsekwencji organ I instancji wydał decyzję ustalającą odpłatność za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej od dnia 20 grudnia 2023 r. w oparciu o przepis art. 61 ust. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b, ustawy o pomocy społecznej, w związku ustaleniem dochodu skarżącej. W odniesieniu do dochodu strony we wskazanym w decyzji okresie od dnia 20 grudnia 2023 r. do dnia 31 października 2024 r. organ I instancji przedstawił wyliczenia dochodu mając na uwadze oświadczenie skarżącej z dnia 22.09.2023 r. o odprowadzeniu składek zdrowotnych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2022 w kwocie 15.598,86 zł i zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 8 grudnia 2023 r. Organ wyjaśnił również, że dochód ten został ustalony na podstawie art. 8 ust. 5 i 7 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie m.in.: - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez wadliwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów rozliczeniowych dotyczących działalności A. D. oraz pozostałych dokumentów złożonych w sprawie, a także poprzez oparcie się na dokumentach dotyczących dochodów w 2023 r. w stosunku do zobowiązań wyliczanych w 2024 r., a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że dochód w rodzinie skarżącej oraz jej męża jest większy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Skarżąca podniosła także, że przy ustalaniu dochodu z działalności gospodarczej nie należy uwzględniać kosztów uzyskania przychodu w postaci nakładów czynionych przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą w celu uzyskania przychodu, które co oczywiste nie pozostają w dyspozycji przedsiębiorcy, - obrazę przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie szeregu dokumentów złożonych przez skarżącą w toku postępowania, a to postanowienia z dnia 9 lutego 2022 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych (sygn. akt [...]), zeznania o osiągniętych w 2023 r. dochodach, tabelarycznego zestawienia rat należnych wierzycielom A. D. w związku z ustalonym przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia VIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych restrukturyzacyjnych (sygn. akt [...]) planem spłat, postanowienia o uchyleniu układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym z dnia 14 czerwca 2024 r., Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów za rok 2024, a w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych sprawy; - obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy w zw. z art. 6 punkt 3 i 4 poprzez ich błędną, sprzeczną z założeniami ustawy wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji nałożenie maksymalnej odpłatności za pobyt syna w DPS, w sytuacji, kiedy dochód miesięczny na osobę w rodzinie rozumiany jako kwota, którą strona rzeczywiście miesięcznie dysponuje nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a zatem strona nie powinna zostać uznana za osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt innej osoby w domu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 lipca 2025 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że z mocy ustawy o pomocy społecznej, obowiązek partycypacji osób bliskich w ponoszeniu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, ciąży od daty umieszczenia danej osoby w placówce. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W tej sytuacji konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Podkreślono, że w uchwale NSA sygn. akt I OPS 7/17 wprost wskazano, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika, że syn skarżącej został skierowany do domu pomocy społecznej decyzją z dnia 27.22.2023 r. Od 20 grudnia 2023 r. - daty umieszczenia w DPS - na skarżącej ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt syna, a także gminy w zakresie obowiązku ponoszenia wskazanych opłat, z tym że gmina nie ma obowiązku wnoszenia opat jeśli opłatę taką mogą ponieść wstępni mieszkańca DPS. Organ zaznaczył, że postępowanie to jest prowadzone jedynie względem matki mieszkańca DPS ponieważ jego ojciec nie żyje, a syn skarżącej nie zawarł związku małżeńskiego. Zgodnie z przepisem art. 61 ust 2d ustawy o pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy (w zaproponowanym przez gminę kształcie w zakresie opłaty wynikającej z ustalonego dochodu), o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Organ uznał, że skoro skarżąca nie deklaruje woli zawarcia umowy na zaproponowanych warunkach przez gminę, to do zawarcia umowy nie doszło. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącej. Ustalając dochód skarżącej uwzględniono zarówno dochód męża skarżącej uzyskany z działalności gospodarczej i obliczony zgodnie z art. 8 ust. 5 i 7 ustawy o pomocy społecznej oraz dochód skarżącej uzyskiwany z otrzymywanego we wskazanym okresie wynagrodzenia. Opłata za pobyt syna w domu pomocy społecznej ustalana jest za każdy miesiąc pobyt syna w DPS osobno - zgodnie z posiadanym dochodem osoby zobowiązanej. Osobną kwestią pozostaje natomiast możliwość zwolnienia z tej opłaty. Oceny przesłanek określonych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej organ dokonuje po ustaleniu opłaty. Zaznaczono przy tym, że Prezydent Miasta Krakowa uznał w odrębnej decyzji, dotyczącej ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt drugiego z synów w domu pomocy społecznej, że skarżąca utraciła dochód z działalności gospodarczej (męża) i dochód w związku z zakończeniem odbywania służby wojskowej, a tym samym nie spełnia kryterium dochodowego określonego w ustawie - jest irrelewantne dla niniejszej decyzji. W ocenie Kolegium w niniejszym postępowaniu organ I instancji zasadnie uznał, że opłata za pobyt syna P. jest ustalana za konkretny okres w zakresie posiadanych w tym okresie dochodów i możliwości. Utrata dochodu ma natomiast znaczenie w sytuacji ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, zwłaszcza że zgodnie z przepisem art. 8 ustawy o pomocy społecznej organ bierze pod uwagę przy przyzwaniu świadczeń z pomocy społecznej dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub przy utracie dochodu z miesiąca złożenia wniosku. Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej jest ustalana za okres od umieszczenia osoby w DPS do dnia opuszczenia domu pomocy społecznej z tym, że opłata ta jest podzielna - dotyczy bowiem każdego miesiąca odrębnie, stąd też można uzasadniać ustalenie opłaty za konkretne okresy pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, tak jak to uczynił organ I instancji w wydanej obecnie decyzji. Organ ustalił zatem opłatę odnosząc się do ustalonego dochodu skarżącej, oraz wysokości średniego kosztu utrzymania i opłat wnoszonych przez mieszkańca domu pomocy społecznej, mając na uwadze obowiązujące w tym okresie kryterium dochodowe. Odnosząc się natomiast do kwestii zwolnienia z opłaty, organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji zasadnie wskazał, iż nie występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, występujące w takim stopniu i takiego rodzaju by uzasadniały zwolnienie z opłaty za pobyt syna w DPS. Organ I instancji nie zakwestionował tego, że skarżąca jest osobą przewlekle chorą, jednak do lipca 2024 r. posiadała ona stałe wynagrodzenie pozwalające na partycypację w kosztach utrzymania syna. Pomimo utraty wynagrodzenia od sierpnia 2024 r. skarżąca miała możliwości, aby ponosić opłatę za pobyt syna w DPS. W ocenie Kolegium sytuacja dochodowa rodziny została ustalona na podstawie zebranych dokumentów oraz przeprowadzonego postępowania, a dochód rodziny i dochód na osobę w rodzinie został rzetelnie wyliczony. Wynika z tych ustaleń, że dochód ten znacząco przekracza próg dochodowy, od którego aktualizuje się obowiązek ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w DPS, a koszty utrzymania (na podstawie dokumentów dołączonych do wywiadu z 05.09.2024 r. — koszt energii elektrycznej 264,78 zł — 492,07 zł, koszt opłat z gaz — 157,90 zł, koszt opłat za wodę i ścieki — 272,78 zł) i zakupu leków (przedłożono 2 faktury na łączną kwotę 110,64 zł) nie są szczególnie wysokie i nie odbiegają od kosztów ponoszonych przez inne osoby funkcjonujące w społeczeństwie. W ocenie organu opisane schorzenia udokumentowane zaświadczeniami i potwierdzeniem stałych wydatków związanych z licznymi chorobami, przy ustalonym stałym dochodzie skarżącej, nie wskazują na okoliczność przemawiające za zwolnieniem z opłaty za pobyt syna w DPS. W ocenie Kolegium wydatki te nie mają charakteru szczególnego względem innych osób funkcjonujących w społeczeństwie, a będących osobami w wieku z którym wiążą się również schorzenia. Organy nie kwestionują, że sytuacja skarżącej jest trudna, ale nie ma ona charakteru szczególne uzasadniającego zwolnienie z opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Nadto podkreślono, że zwolnienie z opłaty jest uznaniem organu I instancji, a nie jego obowiązkiem, tak jak to ma miejsce przy spełnianiu przesłanek z art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo wskazano, że działalność gospodarcza męża skarżącej, pomimo zadłużenia i restrukturyzacji, przynosiła w okresie od 20.12.2023 r. do 31.10.2024 r. dochody, co potwierdzają zaświadczenia z Urzędu Skarbowego. W aktach sprawy znajduje się postanowienie o zatwierdzeniu układu z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt [...] oraz postanowienie o uchyleniu układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym z dnia 14 czerwca 2024 r. sygn. akt [...]. Świadczą one o prowadzonym w tym okresie postępowaniu restrukturyzacyjnym w stosunku do działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej i powstałych zaległościach. Dostrzegając te obciążenia organ wziął pod uwagę, że działalność gospodarcza przynosiła dochody, które zostały ustalone w toku niniejszego postępowania. W tej sytuacji organ nie uznał za zasadne, aby dokonać zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS w ww. okresie. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca odmówiła partycypacji w jakimkolwiek stopniu w kosztach utrzymania syna w DPS, także mniejszym niż wymagany ustawowo, stąd wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie i ustalenie wysokości dopłaty wynikającej z ustawy stało się konieczne. Tym bardziej, że w czasie pobytu syna w rodzinie zastępczej realizowała ona obowiązek alimentacyjny względem niego w kwocie 150 zł, który w dalszym ciągu na niej ciąży i zdaniem organu powinien być realizowany przez dopłatę do DPS. W przypadku całkowitego zwolnienia Skarżącej z odpłatności za pobyt syna w DPS, obowiązek tej opłaty spadłby na Gminę Z., która skierowała syna skarżącej do DPS. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że organ zasadnie oparł się na zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego, jest to bowiem zgodne z przepisem art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W zakresie natomiast niemożności wniesienia zaległej opłaty i chęci rozłożenia tej opłaty na raty lub jej umorzenia wyjaśniono, że skarżąca może złożyć na podstawie art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej wniosek o rozłożenie na raty zaległej opłaty bądź też jej umorzenie w całości lub w części na etapie postępowania o zwrot należnej opłaty. Takie postępowanie organ I instancji będzie prowadził w sytuacji, gdy po wydaniu niniejszej decyzji skarżąca nie wpłaci należnych opłat. W ocenie organu odwoławczego nie jest możliwe również uwzględnienie zarzutu o konieczności hipotetycznego rozważania, czy strona będzie w przyszłości zmuszona do korzystania z pomocy społecznej, skoro obecny dochód strony przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie, a sposób obliczenia opłaty wynika z ustawy - ustawodawca założył, że opłata może być naliczona w taki sposób, aby pozostająca kwota dochodu dla osoby zobowiązanej nie przekraczała 300 procent kryterium dochodowego. Zwolnienie z opłaty natomiast jest wyjątkiem, a nie zasadą, jest ono bowiem oparte na uznaniu administracyjnym, zaś sam mechanizm ustalenia opłaty w ustawie o pomocy społecznej wskazuje na wyprzedzający obowiązek rodziny przed gminą wnoszącą opłaty zastępczo. Dwoje dzieci skarżącej przebywa w domu pomocy społecznej, a zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dzieci w domu pomocy społecznej nie może być przerzucany na barki innych podatników w sytuacji, gdy strona może opłatę ponosić. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 6, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i okoliczności faktycznych niniejsze sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie uwzględnienia w zakresie stanu faktycznego sprawy możliwości finansowych skarżącej i jej sytuacji osobistej, co skutkowało uznaniem tak przez organ I instancji, jak i SKO, że skarżąca jest w stanie ponosić opłatę za pobyt syna w DPS; b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a to z uwagi na brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a konsekwencji również nie uwzględnienia możliwości finansowych Skarżącej, w tym m.in.: faktu pozostawania skarżącej na bezrobociu bez prawa do zasiłku; znacznych zobowiązań finansowych rodziny, w tym zobowiązań kredytowych objętych postępowaniem układowym męża Skarżącej oraz późniejszym ogłoszeniem upadłości męża; przewlekłych chorób skarżącej i jej męża - co skutkowało uznaniem tak przez organ I instancji, jak i SKO, że skarżąca jest w stanie ponosić opłatę za pobyt syna w DPS-ie; c) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania obywateli do władzy publicznej, w szczególności poprzez dokonanie skrajnie odmiennej oceny tożsamego samego stanu faktycznego, opartego na jednakowych okolicznościach, wykazanych identycznymi dowodami i wyjaśnieniami skarżącej, a w konsekwencji wydanie decyzji odmiennej od rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta Krakowa Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, który w dniu 21 grudnia 2023 r. w postępowaniu [...], który uznał, że skarżąca nie kwalifikuje się do ustalenia opłaty za pobyt drugiego syna A. G. w DPS; d) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organ, jakie dowody zostały przeprowadzone celem ustalenia stanu faktycznego i sytuacji rodzinnej, osobistej oraz materialnej skarżącej, a także na jakich dowodach oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie instancyjnej kontroli zaskarżonej decyzji; e) art. 15 k.p.a. poprzez brak rozważenia wszystkich okoliczności i dowodów w sprawie, zaniechanie odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, brak wyczerpującego ustalenia i rozpatrzenia całokształtu okoliczności sprawy i materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady dwuinstancyjności poprzez niedokonanie merytorycznej oceny okoliczności sprawy z uwzględnieniem aktualnego, tj. istniejącego w dacie wydania decyzji przez Kolegium stanu faktycznego; f) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy przy dokonaniu prawidłowych ustaleń oraz stosując w sposób prawidłowy przepisy, Kolegium winno było uchylić rozstrzygnięcie organu I instancji i orzec w sposób odmienny co do istoty sprawy, względnie uchylić je i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji jedynie w oparciu o dochody skarżącej, z całkowitym pominięciem możliwości majątkowych oraz sytuacji zdrowotnej tak skarżącej, jak i jej męża; b) art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie ich treści w toku postępowania administracyjnego i wydanie decyzji, której skutkiem jest zobowiązanie skarżącej do ponoszenia wydatków ponad jej możliwości finansowe i zarobkowe, a co pozostaje w oczywistej sprzeczności z ideą pomocy społecznej wynikającą z przedmiotowej ustawy, którą jest pomoc w przezwyciężaniu problemów, skierowana także wobec rodziny osoby korzystającej z instytucji wprowadzonych ustawą o pomocy społecznej; względnie, z ostrożności procesowej: c) art. 64 u.p.s. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że w sprawie nie występują przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od opłaty za pobyt syna w DPS ani w całości, ani w części, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz wyjaśnień skarżącej wynika, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztu pobytu syna w DPS, a zatem sytuacja skarżącej w pełni uzasadnia zwolnienie od przedmiotowej opłaty. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, że Kolegium nie poczyniło jakichkolwiek własnych ustaleń w sprawie, opierając się wyłącznie na ustaleniach i organy całkowicie pominęły kwestię możliwości skarżącej w zakresie ponoszenia opłat za pobyt syna w DPS. Organy bezwzględnie trzymały się wyliczeń dotyczących dochodów męża skarżącej z pozarolniczej działalności gospodarczej z 2023 r., jak również dochodu samej skarżącej z umowy o pracę. Oba te dochody były po pierwsze hipotetyczne, gdyż nie uwzględniały zobowiązań małżonków, a po drugie dotyczyły okresu nie tylko sprzed wydania decyzji, ale nawet sprzed umieszczenia syna P. w DPS-ie. W przypadku dochodów męża, organy obu instancji bezrefleksyjnie pominęły szereg okoliczność, które miały niebagatelne znaczenie w świetle właśnie możliwości finansowych skarżącej, tj.: a) konieczność uregulowania zaległości tak w ZUS, jak i US, które nie wynikały z zaświadczenia Naczelnika US, a na co wielokrotnie wskazywała skarżąca w toku postępowania administracyjnego; b) konieczność regulowania zobowiązań zatwierdzonego Postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 9 lutego 2022 r,, w sprawie do sygn. akt: sygn. akt [...]; c) uchylenia ww. układu na mocy Postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 14 czerwca 2024r., w sprawie do sygn. akt: sygn. akt [...], z uwagi na niemożliwość jego realizacji, tj. niewypłacalność A. D.; d) zamknięcia działalności gospodarczej przez męża w październiku 2024r.; e) uregulowania w listopadzie 2024r. zaległych składek na rzecz ZUS-u w kwocie ok. 9.000,00 zł; f) dochód zwiększył fakt sprzedaży koparki, jednak zaświadczenie Naczelnika US nie uwzględnia konieczności uregulowania w zw. z tym faktem podatku w kwocie: 15.089,00 zł i ZUS-u w kwocie: ok. 13.000,00zł; g) ogłoszenie upadłości męża A. D. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie, VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 3 lipca 2025 r. Organy obu instancji uznały, że mimo zaistnienia ww. okoliczności, działalność męża skarżącej przynosi dochody, które wpływają na dochód rodziny, a w konsekwencji, że skarżąca ma środki finansowe pozwalającej na pokrycie opłaty za pobyt syna w DPS. Skarżąca podkreśliła, że dokładny plan spłaty został przedłożony w toku postępowania administracyjnego, w formie zestawienia tabelarycznego. Z zestawienia tego jednoznacznie wynika, że łącznie na rzecz wierzycieli A. D. przeznaczał miesięcznie kwotę przeszło 10.000,00 złotych. Tym samym, cały dochód, na który powoływały się organy obu instancji - przeznaczony był tak naprawdę na spłatę przedmiotowych wierzytelności. Organy obu instancji w swoich wyliczeniach, zupełnie zlekceważyły fakt, że skarżąca wraz z mężem, zobowiązani są do regulowania zobowiązań kredytowych, a także pominęły również fakt, że jej mąż zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w dniu 31 października 2024 r., tj. ponad 3 tygodnie przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (27 listopada 2024r.), a z dniem 15 listopada 2024 r. uzyskał statusu osoby bezrobotnej. Skarżąca podkreśliła po raz kolejny, że w analogicznej sprawie prowadzonej przez Prezydenta Miasta Krakowa w tożsamym czasookresie, a dotyczącej drugiego syna (A. G.), organ prowadzący postępowanie jednoznacznie uznał, że dochód rodziny nie pozwala na ustalenie względem skarżącej jakiejkolwiek odpłatności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje; Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 lipca 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 27 listopada 2024 r., ustalającą opłatę za pobyt syna skarżącej P. w Domu Pomocy Społecznej [...] w O. oraz odmawiającą zwolnienia skarżącą z odpłatności za pobyt syna we wskazanym Domu Pomocy Społecznej. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2024 poz.1283 ze zm. - dalej: u.s.p.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.s.p. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, niewięcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, niewięcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W myśl art. 64 ust. 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Zatem organ może – ale nie musi – zwolnić wnioskodawcę z obowiązku ponoszenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Odmiennie jest w przypadku art. 64a u.p.s. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się również, że zakres zwolnienia objęty jest uznaniem administracyjnym. Jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. Wybór ten nie jest jednak zupełnie dowolny, lecz został ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. W przypadku uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409-413). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (zob. M. Jaśkowska [w:] Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, Warszawa 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto szereg reguł dotyczących kontroli aktów uznaniowych. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyrok NSA z 25.06.2019 r. I OSK 3578/18). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ wyznaczając skarżącej wysokość opłaty za pobyt syna P. w DPS błędnie ustalił dochód skarżącej i jej męża. W szczególności organy ustalając średni miesięczny dochód męża skarżącej wzięły pod uwagę jego dochód z działalności gospodarczej z 2023 r. Natomiast nie uwzględniły faktu, że na mężu skarżącej ciążyła konieczność regulowania zobowiązań zatwierdzonych na podstawie Postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 9 lutego 2022 r,, w sprawie do sygn. akt: sygn. akt [...], konieczność uregulowania zaległości tak w ZUS, jak i US, a także tego, że układ został uchylony na mocy Postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VIII Wydział Gospodarczy ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych z dnia 14 czerwca 2024 r., sygn. akt: sygn. akt [...], z uwagi na niemożliwość jego realizacji, tj. niewypłacalność A. D., a w końcu głoszenia upadłości męża skarżącej i zakończenia jego działalności gospodarczej w październiku 2024 r W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą organ powinien ustalić dochód zgodnie z zasadami przewidzianymi w ustawie o pomocy społecznej, tj. badając rzeczywistą sytuację dochodową w okresie objętym decyzją. Sam fakt, że mąż skarżącej w 2023 r. osiągnął dochód około 162 934 zł (po odliczeniu składki i należnego podatku średni dochód wynosił około 10 026 zł miesięcznie), nie oznacza jeszcze automatycznie, że taki sam dochód osiągał od stycznia do końca października 2024 r. Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 27 listopada 2024 r., zatem organ powinien ustalić sytuację dochodową skarżącej i jej męża istniejącą w tym okresie albo co najmniej aktualną w chwili orzekania, a nie mechanicznie oprzeć się na średnim dochodzie wynikającym z zeznania podatkowego za 2023 r. Szczególnie przy działalności gospodarczej jest to istotne, ponieważ dochód może ulegać znacznym wahaniom i nie powinien być utożsamiany wyłącznie z dochodem wykazanym w PIT za poprzedni rok. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ ma obowiązek dokładnie wyjaśnić aktualną sytuację dochodową osoby zobowiązanej i oprzeć rozstrzygnięcie na rzeczywistych danych dotyczących dochodu, a nie na uproszczonych założeniach. Wynika to również z zasad postępowania dowodowego z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W konsekwencji należy stwierdzić, że organ I instancji wydając decyzję w listopadzie 2024 r. błędnie ustalił dochód rodziny skarżącej przyjmując jedynie pensje skarżącej oraz średni miesięczny dochód z działalności gospodarczej męża skarżącej za 2023 r. Organ nie ustalił także czy mąż skarżącej prowadzi działalność opodatkowaną na zasadach ogólnych, liniowo czy ryczałtem. Podkreślić również należy, że organ II instancji orzekajac w lipcu 2025 r., powinien uwzględnić materiał dowodowy istniejący na dzień wydania własnej decyzji. W szczególności wezwać skarżącą o PIT-y za 2024 r., oraz uwzględnić informacje o uchyleniu układu i późniejszej upadłości, gdyż okoliczności te wymagały oceny. Nie musiały one automatycznie prowadzić do obniżenia odpłatności, ale organ powinien wyjaśnić, jaki wpływ mają na ustalenie dochodu rodziny. Są to okoliczności bezpośrednio odnoszące się do możliwości ponoszenia odpłatności za DPS i organ odwoławczy nie mógł ich pominąć. Organ odwoławczy powinien więc rozważyć, czy te okoliczności miały wpływu na rzeczywiste dochody i sytuację majątkową rodziny skarżącej w tym czasie. W sprawach odpłatności za pobyt w DPS podstawą jest art. 61 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Ustawa nie posługuje się pojęciem "roku bazowego", jak ma to miejsce np. przy niektórych świadczeniach rodzinnych. Organ powinien ustalić dochód rzeczywiście osiągany przez rodzinę w okresie, którego dotyczy odpłatność, a co najmniej dochód aktualny na dzień wydawania decyzji. Jeżeli mąż skarżącej prowadził działalność gospodarczą i jednocześnie znajdował się w postępowaniu restrukturyzacyjnym, organy nie powinny automatycznie zakładać, że dochód wykazany w PIT za 2023 r. odzwierciedlał sytuację finansową rodziny skarżącej w 2024 r. Przeciwnie – restrukturyzacja jest okolicznością, która może świadczyć o istotnym pogorszeniu sytuacji ekonomicznej przedsiębiorcy. W konsekwencji organ powinien był ustalić między innymi jakie dochody małżonkowie faktycznie osiągali od stycznia do października 2024 r., jakie były bieżące przychody i koszty działalności gospodarczej męża, jakie obciążenia wynikały z zatwierdzonego układu restrukturyzacyjnego, czy i w jakim zakresie realizacja układu wpływała na środki pozostające do dyspozycji rodziny oraz czy po uchyleniu układu sytuacja finansowa przedsiębiorstwa uległa dalszemu pogorszeniu. Nie oznacza to oczywiście, że samo prowadzenie restrukturyzacji automatycznie eliminuje dochód przedsiębiorcy. Natomiast organ nie może poprzestać na historycznym PIT za 2023 r., jeżeli z akt sprawy wynika, że w 2024 r. sytuacja ekonomiczna przedsiębiorcy była istotnie inna. Nawet gdyby organ uznał, że okoliczności te nie wpływają na wysokość odpłatności za okres od stycznia do października 2024 r., powinien to szczegółowo w wydanej decyzji wyjaśnić. Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nieuwzględnienie okoliczności podnoszonych przez skarżącą a odnoszących się do pogarszającej się od 2022 r. sytuacji finansowej działalności jej męża, a przez to dowolną ocenę materiału dowodowego. Ponownie rozpoznając sprawę organy jeszcze raz przeanalizują sytuację materialną rodziny skarżącej Nadto oceniając możliwość zastosowania zwolnienia uregulowanego w art. 64 u.p.s. organy w równym stopniu rozważą także racje, które przemawiają za udzieleniem skarżącej zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt syna skarżącej w DPS. Ponieważ opisane uchybienia dotyczyły decyzji wydanych w obu instancjach postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję o oraz poprzedzająca ją decyzje organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 § 1 tej ustawy. Prowadząc ponownie postępowanie organy administracji podejmą rozstrzygnięcie z uwzględnieniem wykładni art. 64 u.p.s. przedstawionej w uzasadnieniu niniejszego wyroku w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody oraz istniejący stan prawny