III SA/Kr 135/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego B. Z. - Kancelaria Radcy Prawnego, ul. [....] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Ponownie wydaną decyzją z [...] 2016 r. Burmistrz odmówił skarżącej N. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca była uprawniona do alimentów w wysokości 400 zł zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego z 28 stycznia 2010 r. Egzekucja alimentów była bezskuteczna, co potwierdzało zaświadczenie Komornika z 26 sierpnia 2016 r. Bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania świadczenia było przekroczenie limitu (725 zł) dochodu rodziny (skarżącej i jej matki) uprawniającego do świadczenia zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 z późn. zm.). Matka skarżącej uzyskała w 2015 r. dochód w wysokości 19 780,76 zł co w przeliczeniu na jednego członka dwuosobowej rodziny dawało 824,20 zł. Organ wskazał, że do dochodu za 2015 r. zaliczona została jednorazowa wypłata nagrody jubileuszowej przyznanej matce skarżącej w kwocie 1 588,49 zł netto ponieważ był to jeden ze składników wynagrodzenia z umowy o pracę. Organ powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych (m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 22 lipca 2010 r., IV SA/Gl 113/10), z których wynikało, że modyfikacja dochodu może nastąpić w wyjątkowych sytuacjach określonych w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tj. w przypadku tzw. "dochodu utraconego" – tego typu dochód (jednorazowa wypłata nagrody jubileuszowej) nie został wymieniony w powołanym przepisie. W odwołaniu skarżąca przyznała, że dodatkowy dochód jej matki (pielęgniarki) wiązał się wynagrodzeniem za pracę – był to jednak dochód jednorazowy, a co za tym idzie należało go traktować analogicznie jako dochód "utracony". Skarżąca ponownie podkreśliła, że jednorazowa wyplata (zabezpieczająca 4 miesięczne alimenty) spowodowała utratę świadczeń na rok. Ojciec skarżącej w żadnym razie nie przyczyniał się do spełnienia obowiązków alimentacyjnych, pomimo że kontynuowała ona naukę na studiach dziennych i nie miała możliwości podjęcia pracy. Decyzją z dnia 9 grudnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnianiu organ wskazał, że prawidłowo dochód z tytułu jednorazowej nagrody jubileuszowej wypłacony matce skarżącej w 2015 r. został zaliczony do podstawy obliczania dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Niemożliwe było wyłączenie tego typu wypłaty z podstawy obliczenia rocznego dochodu za 2015 r. ponieważ art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zawierający enumeratywne wyliczenia typów tzw. dochodów utraconych, nie pozwalał na zastosowanie rozszerzającej wykładni. W wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ponownie podkreślała, że decyzja jest dla niej krzywdząca i faktycznie pozbawia ją alimentów w sytuacji gdy ojciec nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Przyznana skarżącej pełnomocniczka z urzędu – domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji - zarzuciła dodatkowo naruszenie art. 9 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że jednorazowa nagroda jubileuszowa nie jest tzw. utraconym dochodem. Dodatkowo pełnomocniczka zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) poprzez ustalenie, że nagrodzą jubileuszowa nie jest utraconym dochodem. W uzasadnieniu zarzutów pełnomocniczka wskazywała na orzeczenia sądów administracyjnych (wyroki WSA w Lublinie: z 28 maja 2009 r., II SA/Lu 201/09; z 10 grudnia 2010 r., II SA/Lu 582/10; z 29 czerwca 2012 r., II SA/Lu 440/12 oraz wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1321/10). Podkreślała także jednorazowość wypłaty i konieczność celowościowej wykładni z uwzględnieniem ratio legis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uzasadniając jak dotychczas. Na rozprawie pełnomocniczka odwoływała się do preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazywała, że jednorazowa wypłata (z której matka skarżącej sfinansowała remont) zadecydowała o odmowie świadczenia za cały okres zasiłkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Nawet jednorazowa wypłata pracowniczej nagrody jubileuszowej, jeżeli otrzymująca ją osoba nadal pracuje na tej samej podstawie (tej samej umowie o pracę) musi zostać uwzględniona przy wyliczaniu dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jest bowiem jednym ze składników dochodów ze stosunku pracy tj. wynagrodzeń z umowy o pracę, wypłacanych zasadniczo co miesiąc. Tylko dochody wymienione w sposób wyraźny w art. 2 pkt 17 powołanej ustawy mogą zostać pominięte jako tzw. dochody utracone. Jednorazowa, pracownicza nagroda jubileuszowa nie została wymieniona w tym przepisie - tym samym ustawodawca ograniczył organom możliwość rozszerzającej interpretacji przepisów dotyczących o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Źródłem sporu było zaliczenie jednorazowej nagrody jubileuszowej do dochodów z wynagrodzenia za pracę, a w konsekwencji zaliczenie tego typu wypłaty do dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Należy podkreślić, że podstawową przyczyną takiego rozwiązania jest odwołanie się ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do zasad podatkowych – te zaś nakazują jednolicie traktować wszystkie składniki wynagrodzeń wypłacanych ze stosunku pracy. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 15a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - gdy w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu menedżerskiego albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z powołanym przepisem systemowo zbieżny jest art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowiący, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Z kolei zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) ilekroć w tej ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Innymi słowy ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednolicie traktuje wszystkie składniki wynagrodzenia odwołując się pośrednio do tzw. "źródeł przychodów" z ustawy podatkowej. Zgodnie więc z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy (podlegające opodatkowaniu zgodnie z ww. art. 27) uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Opisana powyżej konstrukcja ustawowa nie pozwala organom obliczającym dochód, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na odrębne traktowanie wynagrodzeń ze stosunku pracy w zależności czy są to świadczenia okresowe (typowe wynagrodzenie) czy też świadczenia jednorazowe (nagrody jubileuszowe, jednorazowe premie itp.). Jest to bowiem jedno i to samo źródło przychodów podatkowych. Jedyną możliwością nieuwzględnienia w dochodzie kwot, które w późniejszym okresie faktycznie nie są wypłacane – jest wymienienie konkretnego typu dochodu w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten dotyczy tzw. "utraconych dochodów" i, jak słusznie zauważały organy, zawiera zamknięty katalog, różnego typu dochodów. Nie została w nim wymieniona "nagroda jubileuszowa", czy też jakikolwiek inny jednorazowy składnik wynagrodzenia ze stosunku pracy. Sąd dostrzega, że w 2016 r. przychody matki skarżącej ze stosunku pracy są niższe, ponieważ tylko w 2015 r. została wypłacona nagroda jubileuszowa. Niemniej jednak, wynika to z faktu, że ustawodawca nie uwzględnił obniżenia wynagrodzenia z umowy o pracę jako przesłanki pozwalającej modyfikować obliczenie dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak podkreślają sądy administracyjne, art. 2 pkt 17 ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu. Wśród nich ustawodawca nie wymienił - jako powodu utraty dochodu - obniżenia kwoty wynagrodzenia (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., I OSK 1368/16 dotyczący braku możliwości uwzględnienia obniżenia wynagrodzenia z dalej trwającego tego samego stosunku pracy). Podobną interpretację zastosował Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyjmując, że nie jest możliwe nieuwzględnianie wynagrodzenia wypłaconego z tytułu godzin nadliczbowych tylko dlatego, że w roku następnym pracownik przestał takie wynagrodzenie uzyskiwać, ponieważ: "Osoba, która przestaje wykonywać swoje obowiązki pracownicze w godzinach nadliczbowych, ani nie traci zatrudnienia ani też godzin nadliczbowych nie można traktować jako innej pracy zarobkowej" (wyrok z 2 lipca 2009 r., IV SA/Wr 91/09). Powoływany przez pełnomocniczkę skarżącej wyroki dotyczyły całkowicie innych sytuacji (uwzględniania w dochodach roku poprzedzającego późniejszych – osiąganych w roku następnym "nowych" dochodów, ale nie w wysokości faktycznie wypłaconej, tylko również w przeliczeniu na 1/12 tj. przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym). Sąd uznał więc, że nie miały one w ogóle związku z interpretowanymi przepisami. Odnosząc się natomiast do argumentacji pełnomocniczki skarżącej odwołującej się do celowości ustawy i jej preambuły Sąd zauważa, że w preambule tej ustawodawca wskazał, że "(...) konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji (...)" – zasada ta jednak nie oznacza, że organy i kontrolujące je sądy administracyjne mogą w sposób rozszerzający interpretować przepisy dotyczące zasad ustalania sytuacji majątkowej osób uprawnionych do alimentów. Ustawodawca nie zezwolił bowiem na korygowanie wyliczeń w oparciu o jakiekolwiek zdarzenia powodujące zmniejszenie faktycznych dochodów po zakończeniu roku, którego dochody brane są pod uwagę do ustalenia prawa do świadczeń. Tylko art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wymienia dochody, które mogą zostać wyłączone z obliczeń z powodu ich utraty w roku pobierania świadczenia, a jak już Sąd powyżej wskazywał, jednorazowa nagroda jubileuszowa, nie została w tym przepisie wymieniona. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na zasadzie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z §21 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.) zasądzając na rzecz działającego z urzędu pełnomocnika koszty pomocy prawnej 240 zł powiększone o należny podatek VAT.