III SA/Kr 1352/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2011 r. wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowy przyznania lokalu mieszkalnego z zasobów Gminy postanawia: 1. umorzyć postępowanie sądowe w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. oddalić wniosek o ustanowienia adwokata. W skardze z dnia 4 listopada 2010 r. skarżący wniósł o przyznanie mu pomocy prawnej w zakresie całościowym ze względu na niskie dochody. W formularzu "PPF" skarżący sprecyzował, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący podał, ze mieszka wraz z matką. Skarżący posiada 1/3 udziału w mieszkaniu po ojcu oraz 15000 zł oszczędności. Dochody gospodarstwa rodzinnego skarżącego wynoszą 2251,78 zł, a składają się na nie: pensja skarżącego w kwocie 860 zł oraz emerytura matki w kwocie 1391,78 zł. Skarżący podniósł, ze studiuje zaocznie, a opłaty z tego tytułu wynoszą 3 500 zł w skali roku. Ponadto ze względu na konflikt z matką skarżący utrzymuje się sam, dokładając do czynszu 200 zł. Skarżący ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2011 r. Sąd umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, i oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący podnosząc, że nie jest w stanie opłacić sobie profesjonalnego pełnomocnika, pomimo posiadanych oszczędności. Pieniądze są przeznaczone na opłacenie studiów oraz na utrzymanie w przypadku ewentualnej utraty pracy, która jest możliwa z uwagi na fakt, że Poczta Polska planuje szereg zwolnień. Skarżący przedstawił rachunki dokumentujące ponoszenie kosztów dojazdu do pracy (88, 50 zł) oraz lekarstw (28,84 zł). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Z uwagi na fakt, iż niniejsza sprawa dotyczy odmowy przyznania lokalu mieszkalnego oznacza to, że skarżący z mocy prawa jest zwolniony od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej p.p.s.a., w związku z art. 241 tej ustawy. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a. p.p.s.a., obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z uwagi na fakt, iż sprawa dotyczy przyznania lokalu mieszkalnego z puli przeznaczonej dla osób o niskich dochodach oraz niezaspokojonych potrzebach mieszkaniowych Sąd uznał, iż mieści się ona w zakresie ww. przepisu. Skoro skarżący jest z mocy prawa zwolniony od konieczności ponoszenia kosztów sądowych, to jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Z tego względów na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia. Odnośnie wniosku skarżącego o ustanowienie dla niego adwokata, wniosek ten -zdaniem Sądu - nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z paragrafem 3 ww. przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec faktu, iż skarżący posiada oszczędności w kwocie 15000 zł, oraz dochód w niewielkiej, ale jednak stałej comiesięcznej wysokości, Sąd uznał, iż nie może być on uznany za osobę zasługująca na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Skarżący przedstawił stałe koszty swojego utrzymania, które wynoszą ok. 288,50 zł (czynsz oraz bilet miesięczny), i przy pensji skarżącego w wysokości 860 zł stanowią dla niego z całą pewnością duże obciążenie, jednakże Sąd oddalając wniosek skarżącego miał na uwadze fakt, iż zgromadził on oszczędności w kwocie 15000 zł. Osoba posiadająca takie oszczędności, jest w stanie we własnym zakresie ponieść koszty wynagrodzenia pełnomocnika, a fakt hipotetycznego i przyszłego zdarzenia w postaci zwolnienia z pracy, nie może mieć znaczenia dla oceny obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do ustanowienia adwokata z urzędu, dlatego Sąd działając na podstawie wyżej wymienionych postanowił jak w sentencji.