III SA/Kr 1358/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2011 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w rodzinie zastępczej skargę oddala Starosta decyzją z dnia [...] 2009r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 8, art. 10 ust. 3, art. 79, art. 106 ust. 1, 4, art. 112 ust. 5, ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362), § 14 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344 ze zm.), uchwały Nr [...] Rady Powiatu z dnia 25 sierpnia 2004r. w sprawie ustalania warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej (Dz. Urz. Województwa z 2004r. Nr 320, poz. 3408), § 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. a i lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), zwolnił częściowo R. R. z odpłatności za pobyt w rodzinie zastępczej N. R. za okres od dnia 28 kwietnia 2009r. do dnia 29 sierpnia 2009r. Ponadto ustalił wysokość odpłatności R. R. za pobyt w rodzinie zastępczej N. R. za okres: - od dnia 28 kwietnia 2009r. do dnia 30 kwietnia 2009r. w wysokości 29, 65 zł; - od dnia 1 maja 2009r. do dnia 31 lipca 2009r. w wysokości 889, 38 zł; - od dnia 1 sierpnia 2009r. do dnia 29 sierpnia 2009r. w wysokości 277, 33 zł. Starosta ustalił łączną wysokość odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej za okres od dnia 28 kwietnia 2009r. do dnia 29 sierpnia 2009r. w wysokości 1.196, 36 zł, kwotę tą rozłożył na 12 rat i określił, że pierwsza rata w wysokości 96,36 zł jest płatna w terminie do 15 lutego 2010r, a kolejne 11 rat (w wysokości 100 zł) miesięcznie każda płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca, począwszy od marca 2010r. W uzasadnieniu decyzji podano, że R. R. jest ojcem biologicznym małoletniej N. R. przebywającej w rodzinie zastępczej od 28 kwietnia 2009r. do 29 sierpnia 2009r. Powołano treść art. 79 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą solidarnie rodzice. Jednocześnie podano, że R. R. zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt córki w rodzinie zastępczej, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Dochodem jego dwuosobowej rodziny, w skład której wchodzą wnioskodawca i N. R. jest wynagrodzenie w kwocie 1.594,91 zł. W związku z tym organ uznał, że zachodziły przesłanki uzasadniające częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, gdyż dochód R. R. mieści się w przedziale od 201% do 250% kryterium dochodowego ustalanego zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, a ten fakt pozwalał na zastosowanie (zgodnie z § 5 Regulaminu stanowiącego załącznik do uchwały Rady Powiatu z dnia 25 sierpnia 2004 r. w sprawie ustalenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej) zwolnienia z opłat w 70%. Zatem w konsekwencji wysokość odpłatności, jaką powinien R. R. uiszczać z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, wyniosła 30% kwoty 988,20 zł stanowiącej wysokość miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Wyjaśniono również, iż odpłatność za pobyt córki R. R. w rodzinie zastępczej ustalono stosownie do ilości dni miesiąca, w jakich przebywała małoletnia w rodzinie zastępczej. Nadto wskazano, iż rozłożono, zgodnie z wnioskiem, na 12 rat kwotę ustalonej odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, biorąc pod uwagę okoliczność, iż wnioskodawca wychowuje córkę samotnie i ponosi koszty jej utrzymania, a jedynym źródłem dochodu jest jego wynagrodzenie. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. R., prosząc o zwolnienie go całkowicie z opłaty za pobyt N. R. w rodzinie zastępczej. Zdaniem odwołującego się organ l instancji, badając jego sytuację rodzinną, nie wziął pod uwagę faktu, iż samotnie wychowuje dwuletnią córkę i nie otrzymuje od biologicznej matki dziecka żadnych alimentów. W ocenie R. R. uiszczenie ustalonej w decyzji opłaty, nawet rozłożonej na raty, pogorszy jeszcze bardziej jego sytuację materialną oraz sytuację córki, mających już na obecnym etapie problem z zaspokojeniem podstawowych potrzeb rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 września 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 79 ust. 1, 2, 3, 5, 6, art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, uchwały Nr [...] Rady Powiatu z dnia 25 sierpnia 2004r. w sprawie warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w części określenia terminu płatności rat ustalonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i ustaliło, że pierwsza rata naliczonej opłaty w wysokości 96,36 zł jest płatna w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, a kolejne 11 rat w wysokości 100 zł miesięcznie każda, płatna do ostatniego dnia każdego miesiąca, począwszy do miesiąca następnego po zapłacie pierwszej raty. W pozostałej części Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 27 lutego 2008r. umieszczono małoletnią N. R. w trybie zarządzenia tymczasowego w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. Następnie została ona w dniu 3 marca 2008r. przekazana do zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem rodziny zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego prowadzonego przez B. P., gdzie przebywała do 27 kwietnia 2009r, a od 28 kwietnia 2009r. do 29 sierpnia 2009r. przebywała w rodzinie zastępczej na terenie B. Organ odwoławczy wskazał, że R. R. prowadzi gospodarstwo domowe z córką N. R., a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie za pracę R. R. w wysokości 1.594,91 zł. Tym samym przekroczone zostało kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej, które w dacie orzekania (na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w składzie rodziny uwzględnia się dziecko, którego dotyczy opłata) wynosiło 702 złote (351 x 2 = 702). Rodzina zastępcza, u której w okresie od 28 kwietnia 2009r. do 29 sierpnia 2009r. przebywała N. R., otrzymywała pomoc w wysokości 988,20 zł. Kolegium wyjaśniło, że dochód rodziny R. R. przekraczał 200% kryterium dochodowego i nie mogła mieć zastosowania instytucja całkowitego zwolnienia z § 4 regulaminu. Skoro zaś dochód ten mieścił się w przedziale 201%-250% kryterium dochodowego, wysokość częściowego zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wynosiła 70%. Ponadto organ l instancji, uwzględniając wniosek R. R. o umorzenie lub rozłożenie na raty naliczonej opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz mając na uwadze fakt, iż wnioskodawca samotnie wychowuje córkę i ponosi koszty jej utrzymania, rozłożył na 12 rat naliczoną kwotę opłaty. Zdaniem Kolegium, rozstrzygnięcie organu l instancji w tym przedmiocie było prawidłowe, gdyż uwzględniono sytuację finansową i rodzinną zobowiązanego, a wysokość raty wskazuje, iż zobowiązany będzie w stanie ponieść te koszty. Skargę na decyzję SKO wniósł R. R., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 79 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, wstrzymania jej wykonania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, o ile takowe powstaną. Zdaniem skarżącego organy obu instancji nie zbadały należycie faktycznej sytuacji materialno - bytowej jego rodziny, zaś materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie był wyczerpujący. Wyjaśnił, że po urodzeniu się córki uznał ją przed Kierownikiem USC , a z uwagi na fakt, że mieszka i pracuje w B, a biologiczna matka dziecka M. D., mieszka w A, skarżący nie mógł być stale przy córce. Skarżący podał, że matka dziecka oszukała go, twierdząc, że dziecko było chore i musiała je zostawić dłużej w szpitalu, gdy tymczasem dziecko faktycznie porzuciła, a sąd umieścił dziecko w rodzinie zastępczej w A, o czym skarżący nie został poinformowany. Dopiero w maju 2008r. dowiedział się, że dziecko jest w rodzinie zastępczej i zaczął starać się o możliwość sprawowania nad córką bezpośredniej opieki. Podkreślił, że nie miał najmniejszego wpływu na umieszczenie córki w rodzinie zastępczej. Dopiero w 2009r. przeniesiono córkę skarżącego do rodziny zastępczej w B, lecz ze względu na brak doświadczenia nie chciano powierzyć mu od razu sprawowania bezpośredniej pieczy nad maleńkim dzieckiem. Córkę pozwolono skarżącemu zabrać z rodziny zastępczej po pół roku i od tamtej pory wychowuje i utrzymuje on córkę zupełnie sam, a matka dziecka nie pomaga w najmniejszym stopniu ani nie utrzymuje kontaktów z dzieckiem. Skarżący podkreślił, że sytuacja finansowa jego rodziny jest tragiczna, zaś jego rzeczywiste zarobki wynoszą od 1.100 zł do 1.200 zł, a nie 1.594,91 zł, jak ustaliły organy, opierając się na zarobkach z okresu zimowego. Opisując ponoszone wydatki, skarżący wskazał, że ponosi miesięczne opłaty za ogrzewanie w wysokości ok. 300 zł, zaś koszty utrzymania i opieki nad dzieckiem (odzież, wyżywienie, środki pielęgnacji i czystości, leki, zabawki, opiekunka) to ok. 670 zł miesięcznie. Na utrzymanie swoje i dziecka pozostaje zatem kwota 300-400 zł na cały miesiąc. Dlatego uiszczanie rat po 100 złotych miesięcznie jest równoznaczne z ograniczaniem najbardziej elementarnych potrzeb życiowych. Skarżący podkreślił, że spłaca kredyt brata, który został zaciągnięty dla niego na spłatę kosztów zasądzonych decyzjami SKO za pierwszy okres pobytu dziecka w rodzinie zastępczej. Skarżący zarzucił, że Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do obowiązku matki dziecka M. D., która została pozbawiona władzy rodzicielskiej, lecz na niej również spoczywa obowiązek uiszczania opłat za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Skarżący podkreślił, że w czasie, gdy córka przebywała jeszcze w rodzinie zastępczej, miał ograniczoną przez sąd władzę rodzicielską, a mimo to obciążono mnie opłatami za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Natomiast matka dziecka nie ponosi kosztów jego pobytu w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010r. odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Ogólną zasadą, wynikającą z art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jest solidarne ponoszenie przez rodziców opłat na pokrycie kosztów utrzymania ich dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Przepis ten stanowi, że opłaty te ponoszone są przez rodziców do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie rodzinie zastępczej. Podkreślić trzeba, że tego obowiązku rodziców nie wyłącza pozbawienie ich władzy rodzicielskiej, jak również ograniczenie oraz zawieszenie tej władzy. Modyfikacje władzy rodzicielskiej nie oznaczają bowiem zerwania więzi rodziców z dzieckiem i nie powinny zwalniać ich z odpowiedzialności. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy prowadzące kontrolowane postępowanie były uprawnione do nałożenia na rodziców opłat za pobyt N. R. w rodzinie zastępczej. Ustawa nakazuje solidarne ponoszenie tych opłat przez rodziców, co oznacza, że organy mogą nałożyć je na oboje rodziców lub na jedno z nich. Nie jest zatem trafny zarzut skargi, kwestionujący nałożenie opłat na ojca z pominięciem odpowiedzialności matki, ponieważ zaskarżona decyzja nie oznacza zwolnienia matki od opłat, lecz stanowi jedynie wypełnienie przepisu ustanawiającego solidarną odpowiedzialność rodziców w zakresie wnoszenia opłat za pobyt ich dziecka w rodzinie zastępczej. Bezspornym jest, że N. R. przebywała w rodzinie zastępczej na terenie B od 28 kwietnia 2009r. do 29 sierpnia 2009r. Skarżący pismami z dnia 15 października 2009r. oraz 30 listopada 2011 r. zwrócił się o zwolnienie lub rozłożenie na raty opłat za pobyt córki w rodzinie zastępczej ze względu na trudną sytuację materialną rodziny, a więc wnioskował o zastosowanie art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 79 ust. 6 tej ustawy warunki częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej określane są w uchwale rady powiatu. Prawidłowo zatem w kontrolowanym postępowaniu organy zastosowały przepisy uchwały Nr [...] Rady Powiatu z dnia 25 sierpnia 2004r. w sprawie ustalania warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Regulamin, stanowiący załącznik do tej uchwały, w § 4 przewiduje całkowite zwolnienie rodziców od opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, gdy dochód w rodzinie nie przekracza 200% kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosując się do powołanych wyżej przepisów oraz na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych (wywiad środowiskowy, zaświadczenia o wynagrodzeniu), organy ustaliły, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zwolnienie lub rozłożenie opłat na raty skarżący uzyskał dochód w wysokości 1.594,91 zł. Zatem z uwzględnieniem przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nakazującym w składzie rodziny uwzględnić dziecko, którego dotyczy opłata, kryterium dochodowe dla rodziny skarżącego w dacie orzekania wynosiło 702 zł, a więc dlatego dochód rodziny R. R przekraczał 200% kryterium dochodowego, co uniemożliwiało zastosowanie całkowitego zwolnienia z § 4 w/w regulaminu. Skoro zaś dochód ten mieścił się w przedziale 201%-250% kryterium dochodowego, wysokość częściowego zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wynosiła 70%. Również dochód skarżącego z okresu od 1.07. do 30.09.2009r. (kiedy to małoletnia przebywała w rodzinie zastępczej) wyniósł średnio 1 498,06 zł miesięcznie, czyli także przekroczył kwotę 1 404,00 złote, a więc 200% kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 u.p.s. Należy także podkreślić, że organ l instancji uwzględnił wniosek skarżącego i rozłożył na 12 rat naliczoną kwotę. Skoro więc sam skarżący, znając swoją sytuację finansową, wnioskował o rozłożenie opłat na raty, oznacza to, że w jego ocenie takie rozłożenie płatności umożliwiało mu stopniowe uiszczenie opłat. Dlatego Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji, gdyż organ oparł się na przepisach ustawy o pomocy społecznej, zastosował odpowiedni regulamin uchwalony przez radę powiatu, częściowo zwolnił skarżącego z opłat, a ponadto uwzględnił jego wniosek o rozłożenie pozostałej części opłat na raty. W ocenie Sądu całokształt kontrolowanego postępowania nie wskazuje na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, co zarzucono w skardze, ponieważ okoliczności związane z pobytem córki skarżącego w rodzinie zastępczej zostały ustalone na podstawie odpowiednich dokumentów. Okres pobytu N. R. w rodzinie zastępczej nie budzi wątpliwości, zaś okoliczność, kiedy skarżący dowiedział się o umieszczeniu córki w rodzinie zastępczej, nie ma wpływu na ustalenie wysokości opłat. Natomiast wysokość dochodów skarżącego obliczono na podstawie wiarygodnych dokumentów (zaśw. o wynagrodzeniu za wrzesień 2009 r. z dnia 20.10.2009r.,oraz za okres od 1.07. do 30.09.2009r. w aktach adm., brak numeracji kart), oraz oświadczeń samego skarżącego zawartych w wywiadzie środowiskowym, co stanowiło podstawę do częściowego zwolnienia skarżącego od opłat. Zdaniem Sądu rozłożenie opłat na raty zgodnie z wnioskiem skarżącego wskazuje, iż organy zgodnie z brzmieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, wzięły pod uwagę trudną sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny skarżącego, a więc niezasadnym jest zarzut skargi naruszenia art. 79 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie mogły również odnieść skutku zarzuty skargi dotyczące aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego, tj. z daty wniesienia skargi a także z dat dotyczących okresów już po wydaniu decyzji ostatecznej, ponieważ okoliczności polegające na zmniejszeniu dochodu skarżącego nie istniały w dacie jej wydania, zaś uprawnienia sądu administracyjnego ograniczone są co do zasady do orzekania o charakterze kasacyjnym, poprzedzonego kontrolą zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w dacie jej wydania. Sąd ten nie może orzekać co do istoty sprawy, a więc nie może wydać orzeczenia reformatoryjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.