III SA/Kr 136/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca (E.K.) zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 listopada 2018 r. (utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z 12 września 2018 r.) w przedmiocie odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2016 r. do 29 kwietnia 2024 r. Wskazała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym, małoletnim synem (P. K.), który zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego z 31 października 2017 r., [...] został uznany za osobę niepełnosprawną z koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W konsekwencji zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.). Powołany przepis, zdaniem skarżącej, wymieniał bowiem dwa, alternatywne warunki tj. konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego lub konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko, że powołany w skardze art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez użycie spójnika "oraz" wymaga, aby orzeczenie o niepełnosprawności zawierało oba wskazania tj. konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ zaznaczył, że powołany w skardze wyrok (wydany na skutek odwołania od niekorzystnej dla niepełnosprawnego decyzji Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności) zawierał tylko jedno wskazanie tj. konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga była zasadna. Zdaniem Sądu organy dokonały błędnej interpretacji art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uwzględniając przepisów szczególnych dotyczących orzekania o niepełnosprawności osób w wieku do 16 roku życia tj. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz. U. Nr 17, poz. 162 z późn. zm.). Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli małoletni został uznany za niepełnosprawnego z przyczyn oznaczonych symbolami 12C i 11-I, to należało uznać, że jest to równoznaczne z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, tym bardziej, że jednocześnie orzekający sąd pracy i ubezpieczeń społecznych wyraźnie orzekł, że w przypadku małoletniego istnieje "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia rehabilitacji i edukacji". Zasadniczo, okoliczności faktyczne nie budziły sporu. Skarżąca (matka małoletniego niepełnosprawnego) złożyła 10 września 2018 r. wniosek o ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego dołączając wyroki sądów obu instancji tj. wyrok Sądu Rejonowego z 31 października 2017 r. (wydany na skutek wniesienia przez nią odwołania od niekorzystnej decyzji Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności) oraz wyrok Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalający apelację Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżąca złożyła również oświadczenie, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 2015 r. Złożyła również oświadczenie o nieprzebywaniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jedyną przyczyną odmowy ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było, że dołączony wyrok nie zawierał wyraźnego wskazania o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", a jedynie o "konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji". Zdaniem organu, aby można było ustalić świadczenie, orzeczenie (tu: wyrok sądowy) powinno zawierać oba wskazania. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd zwraca jednak uwagę, że skoro sąd ustalił, że z powodu konkretnie istniejących i wymienionych w wyroku przyczyn zdrowotnych wskazana była konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji niepełnosprawnego dziecka, to oczywistym było, że wskazana była konieczność stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego dziecka. Trudno bowiem sobie wyobrazić, że konieczne jest współdziałanie rodzica w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji niepełnosprawnego 10-letniego dziecka (a w każdym razie dziecka do 16 roku życia), a jednocześnie nie będzie konieczne sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie bowiem z §1 ww. rozporządzenia w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia, oceny niepełnosprawności dokonywać należało się na podstawie następujących kryteriów: 1) przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2, przekraczającego 12 miesięcy, 2) niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo 3) znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem. Skoro więc sąd orzekający w przedmiocie niepełnosprawności orzekł, że wskazana będzie konieczność stałego współudziału opiekuna m.in. w procesie edukacji, a na dodatek, że "małoletni wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji" – to zbyt formalistycznym był pogląd organu, że brak wyraźnego wyrzeczenia o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – uniemożliwia ustalenie świadczenia. Organy państwa powinny dokonać systemowej i prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując, że całościowo interpretowane orzeczenie sądowe o konieczności stałego współdziałania opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji wymagające korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego dziecka jest równoznaczne z spełnieniem kryteriów, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 69 Konstytucji RP osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Z kolei zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Ponadto, zgodnie z art. 23 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 z późn. zm.) Polska zobowiązała się do szczególnej troski i sprzyjaniu oraz zapewnieniu, stosownie do dostępnych środków, pomocy udzielanej dzieciom niepełnosprawnym oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. W powołanym przepisie Konwencji o prawach dziecka, mowa jest o "rozszerzeniu" pomocy udzielanej niepełnosprawnym dzieciom, co stanowi dodatkowo podstawę do zakazu zawężającej i formalistycznej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając ponownie sprawę, organy powinny uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135). Sąd zasądził na rzecz skarżącej koszty pełnomocnika w wysokości 480 zł zgodnie z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.). Zaskarżona decyzja dotyczyła bowiem odmowy przyznania świadczenia, a więc nie była to należność pieniężna (tj. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a), co do której organ w ogóle się nie wypowiadał (por. postanowienie NSA z 25 października 2018 r., I OZ 1000/18).