III SA/Kr 1362/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Maria Zawadzka (Spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2012 r. nr [....] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonywane. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 12 w związku z art. 2 pkt 10 oraz art. 1, art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 11, art. 15, art. 18, art. 20, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą, art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) oraz art. 104, art. 107, art. 108, art. 145 § 1 pkt 5, art. 149, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), a także rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. (Dz. U. z 2010r. Nr 123, poz. 836 ze zm.) w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1. uchylił w całości decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r. (znak [...]) oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r. (znak [...]) przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną D. F. na okres od 1 stycznia 2012r. do 30 września 2012r. w wysokości 300 zł miesięcznie, 2. odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej: D. F. na okres od 1 stycznia 2012r. do 30 września 2012r. w wysokości 300 zł miesięcznie, 3. nadał niniejszej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeśli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Nadto organ powołał art. 24 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Organ I instancji podkreślił, że w dniu 13 kwietnia skarżąca M. F. złożyła w Urzędzie Miasta zaświadczenie, ż którego wynika, że jej syn D. F. od 27 września 2006 r. przebywa w Domu Dziecka. O powyższej okoliczności organ nie wiedział w momencie przyznania świadczenia alimentacyjnego. W związku z powyższym organ w dniu 2 maja 2012 r. wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej oraz o wstrzymaniu wypłaty z świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. F. wskazała że syn mało czasu spędza w Domu Dziecka, więcej w internacie szkoły do której uczęszcza natomiast dni wolne od nauki, wakacje, ferie, Święta Bożego Narodzenia, Święta Wielkanocne spędza w domu z matką. W związku z tym ponosi koszty utrzymania syna oraz pokrywa wydatki na przybory i wycieczki szkolne oaz ubrania. Decyzją z dnia 9 sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 10, art. 12, art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało że zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy właściwy organ może bez zgody osoby uprawnionej zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której osoba nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stałą się skuteczna albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Organ podkreślił że z akt sprawy wynika że syn skarżącej znajduje się w Domu Dziecka, tym samym istnieje okoliczność uniemożliwiająca otrzymywanie przez uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ powołał się na art. 10 ust. 2 pkt. 1 ustawy zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. F. podniosła, że ponosi wydatki na edukację syna który jest osobą niepełnosprawną i uczęszcza do klasy II gimnazjum. Skarżącą podkreśliła, że nie posiada finansowych możliwości na pokrycie kosztów edukacji syna m.in. przyborów szkolnych, opłacenia wycieczek szkolnych (350 zł), kupna okularów (240 zł), w związku z tym niezbędne są alimenty, które pokrywają potrzeby edukacyjne i zdrowotne uprawnionego. Skarżąca wskazała że nie jest w stanie pokrywać samodzielnie wydatków syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie jest przy tym związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z treści art. 2 pkt 7 lit. c omawianej ustawy wynika natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Uchylenie lub zmiana w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji administracyjnej, następuje w określonym celu jakim jest zmiana - ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa. Sąd uznał więc, ze skoro art. 24 ust. 1 powołanej ustawy takiej sytuacji nie reguluje, to postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji weryfikującej może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. znaleźć mogła jedynie zastosowanie instytucja materialnoprawna zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o ile zostały spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 ustawy, zaś dopiero w okresie od 1 lipca 2012 do 30 września 2012 r., działając "na przyszłość", organ mógł uchylić decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenie na rzecz D. F. Zatem zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano zatem z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co mogło i miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i "c" ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.