III SA/Kr 1371/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2025 r. znak 010070/680/4977792/2022 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza na rzecz skarżącej K. M. od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną do Sądu decyzją z 08.08.2025 r. (znak: 010070/680/4977792/2022) po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej: "skarżąca") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15.07.2024 r. (znak: DZ/101/4133571) zobowiązującą skarżącą do zwrotu kwoty 400 zł wraz z odsetkami tytułem nienależnie pobranego dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: 1.1. W dniu 03.04.2022 r. skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt córki w żłobku. Jako datę rozpoczęcia uczęszczania dziecka do placówki wskazała dzień 01.03.2022 r. W rubryce "pouczenia i oświadczenia" formularza DZ-R została zawarta m.in. informacja: "jeżeli wystąpią zmiany w informacjach, które podałeś we wniosku lub dokumentach, poinformuj o tym ZUS w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian. Informacje te przekaż za pomocą swojego profilu na portalu PUE ZUS. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy dziecko przestanie uczęszczać do żłobka (...)" 1.2. Pismem z 03.06.2022 r. organ poinformował skarżącą o przyznaniu dofinansowania obniżenia opłaty w wysokości 400 zł miesięcznie na okres od 01.03.2022 r. do 31.08.2022 r. 1.3. E-mailem (brak daty) organ poinformował żłobek do którego uczęszczała córka skarżącej, że dofinansowanie obniżenia opłaty wynosi 400 zł miesięcznie (nie więcej jednak niż wysokość faktycznie poniesionej opłaty za dany miesiąc) zostało przyznane od 01.03.2022 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym dziecko zakończy uczęszczanie do żłobka. 1.4. Decyzją z 01.03.2023 r. organ zmienił przyznane skarżącej prawo do dofinansowania opłaty za pobyt córki w żłobku. Wskazał, że przysługuje ono w wysokości 400 zł miesięcznie (nie więcej jednak niż wysokość faktycznie poniesionej opłaty za dany miesiąc) i zostało przyznane od 01.03.2022 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym dziecko zakończy uczęszczanie do żłobka. Organ podał również, że dofinansowanie zostanie przekazane na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek w terminie do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni pod warunkiem, iż podmiot prowadzący żłobek wprowadzi do właściwego rejestru informację o wysokości opłaty za pobyt dziecka po zakończeniu każdego miesiąca, w terminie 5 dni roboczych. 2.1. W dniu 04.03.2024 r. (k. 137 w zw. z k. 140 i k. 141) skarżąca złożyła za pośrednictwem swojego profilu na PUE-ZUS wniosek na formularzu DZ-R. Zaznaczyła rubrykę "złożyłem już wniosek o dofinansowanie i chcę poinformować, ze dziecko przestało uczęszczać do żłobka". Jako datę zakończenia uczęszczania córki do żłobka skarżąca podała dzień 01.03.2024 r. 2.2. W aktach sądowych (k. 7) znajduje się nadto dokument stanowiący wydruk z Platformy Usług Elektronicznych ZUS, z którego wynika, że w dniu 1.03.2024 r. wpłynęła do organu informacja skarżącej o zakończeniu uczęszczania dziecka do żłobka – z dniem 29.02.2024 r. 3.1 Decyzją z 10.04.2024 r. organ uchylił skarżącej od 02.03.2024 r. prawo do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku. W wierszu "data wniosku" organ wskazał 04.03.2024 r. (por. punkt 2.1 powyżej). W uzasadnieniu podał, że "na podstawie informacji przekazanej przez klienta ustaliliśmy, że dziecko nie uczęszcza już do wskazanej placówki". 3.2. Decyzją z 12.04.2024 r. organ "anulował" decyzję z 10.04.2024 r. oraz uchylił skarżącej od 01.03.2024 r. prawo do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku. W uzasadnieniu podał, że "na podstawie informacji przekazanej przez klienta ustaliliśmy, że dziecko nie uczęszcza już do wskazanej placówki". Organ wskazał przy tym, że prawo do dofinansowania przysługuje do ostatniego dnia miesiąca, w którym dziecko uczęszczało do żłobka, tj. dnia 29.02.2024 r. 3.3. Pismem z 15.04.2024 r. organ poinformował skarżącą, że kwota dofinansowania opłaty za pobyt dziecka w żłobku za marzec 2024 r. wynosi 0,00 zł. Podał, że żłobek wprowadził do właściwego rejestru korektę wysokości opłaty za ten miesiąc. 4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 15.07.2024 r. stwierdził, że przyznane skarżącej dofinansowanie opłaty za żłobek (wypłacone na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek) za okres 01.03.2024 r. do 31.03.2024 r. w kwocie 400 zł stanowi nienależnie pobrane dofinansowanie o którym mowa w art. 34 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym w zw. z art. 64p ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3. Organ wskazał, że nienależnie pobrane dofinansowanie należy zwrócić wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty dofinansowania do dnia spłaty. Kwota odsetek za okres od 01.05.2024 r. do dnia wydania decyzji została naliczona w wysokości 9,37 zł. 5. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca wskazała, że 26.01.2024 r. wypowiedziała umowę dotyczącą uczęszczania córki do żłobka ze skutkiem na dzień 29.02.2024 r. Wyjaśniła, że w dniu 01.03.2024 r. (por. punkt 2.2 uzasadnienia) poinformowała organ o fakcie zaprzestania uczęszczania córki do żłobka. Skarżąca wskazała, że pomimo sporządzonej w dniu 15.04.2024 r. korekty kwoty dofinansowania, ZUS w dniu 17.04.2024 r. bezpodstawnie wypłacił podmiotowi prowadzącemu żłobek pełną kwotę dofinansowania za marzec 2024 r. Podkreśliła, że nie ponosi winy za zbędny przelew tej kwoty i że dopełniła wszelkich formalności. Skarżąca załączyła informację o wypowiedzeniu umowy. 6. Prezes ZUS decyzją z 8.08.2025 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przywołał art. 64 ust. 1 ustawy z 4.02.2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3, zgodnie z którym w przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku o ustalenie prawa do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, lub w dołączonych do niego załącznikach osoba ubiegająca się o dofinansowanie, o którym mowa w art. 64c ust. 1, lub której przyznano to dofinansowanie jest obowiązana do powiadomienia o tym ZUS, na swoim profilu informacyjnym założonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS, w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z brakiem przekazania przez skarżącą informacji o zakończeniu uczęszczania dziecka do placówki z dniem 29.02.2024 r., na rzecz żłobka wypłacono w dniu 17.04.2024 r. kwotę dofinansowania (400 zł). Wskazał przy tym, że żłobek nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie wykreślił dziecka z rejestru z dniem zakończenia uczęszczania przez dziecko do tego żłobka. ZUS dokonując co miesiąc odczytu danych z rejestru żłobków i klubów dziecięcych otrzymywał informację o uczęszczaniu dziecka do placówki i wysokości opłat z tego tytułu. Wobec tego dofinansowanie za okres od 1.03.2024 r. do 31.03.2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 64p ust. 1 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, w sprawach dotyczących dofinansowania żłobkowego nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się m.in. zapisy art. 34 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie zobowiązana jest do jego zwrotu. Natomiast w myśl ust. 2 tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie uznaję się świadczenie wypłacone m.in. mimo braku prawa do tego świadczenia. Powyższe oznacza, że to na skarżącej spoczywa obowiązek zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia. 7. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca wskazała, że z uwagi na wysłane przez nią zgłoszenie o zaprzestaniu uczęszczania przez córkę do żłobka, jak też z uwagi na decyzję ZUS z 12.04.2024 r. oraz informację z 15.04.2024 r. o korekcie kwoty dofinansowania za marzec 2024 r. wynoszącą 0 zł, decyzja z 15.07.2024 r. jest bezpodstawna. Podkreśliła, że nie ponosi winy za błędne wypłacenie świadczenia za marzec 2024 r. Wskazała, że dokonała wszelkich niezbędnych formalności celem zgłoszenia zaprzestania uczęszczania córki do żłobka, a ZUS wypłacił dofinansowanie do żłobka w sprzeczności z własną decyzją. Podkreśliła, że nie otrzymała nigdy tej kwoty na swoje konto, a jedynym odbiorcą tych środków był żłobek. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji oraz o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów w postaci: wypowiedzenie umowy z 26.01.2024 r., informacji z 1.03.2024 r., decyzji ZUS z 10.04.2024 r., wyjaśnienia z 10.04.2024 r., decyzji ZUS z 12.04.2024 r., informacji o korekcie kwoty dofinansowania z 15.04.2024 r., decyzja z 15.07.2024 r., odwołania i decyzji ZUS z 8.08.2025 r. - celem potwierdzenia faktu, że ZUS wypłacił środki pomimo zawiadomienia ZUS o tym, że dziecko nie uczęszcza do żłobka, jak również wbrew swoim własnym decyzjom. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. 9.1. W piśmie z 21.10.2025 r. skarżąca podkreśliła, że to ona złożyła niezwłocznie informację o zaprzestaniu uczęszczania córki do żłobka oraz zaznaczyła w piśmie do ZUS, aby nie wypłacano dofinansowania na rzecz żłobka, a uczyniła to na długo przed dniem wypłaty świadczenia za marzec 2024 r. Nie powinna więc być odpowiedzialna za przepływ informacji wewnątrz ZUS. 9.2. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej poparł skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 10. Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu zaskarżonych decyzji. 11.1. Materialnoprawną podstawą kontrolowanych aktów (dotyczących zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku) stanowiły przepisy art. 64l ust. 1 ustawy z 4.02.2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3 (aktualny publikator Dz.U.2025.798, dalej "ustawa o opiece") w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z 17.04.2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883). Mimo, iż w.w. przepisy zostały uchylone z dniem 01.10.2024 r. (odpowiednio przez art. 68 pkt 22 i art. 87 ustawy z 15.05.2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic"; Dz. U. 2024 r., poz. 858; dalej "ustawa o wspieraniu") – to jednak z uwagi na treść art. 75 ust. 2 ustawy o wspieraniu – stanowiły one wzorzec kontroli sądowej. Wedle bowiem tego przepisu, w sprawach dotyczących dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy o opiece (tj. dot. dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku) do którego prawo powstało do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Powyższe oznaczało zatem, że dla oceny kontrolowanej sprawy zastosowanie miały cytowane wyżej przepisy ustawy o opiece, albowiem prawo skarżącej do tego dofinansowania powstało przed wejściem w życie ustawy o wspieraniu (por. punkt 1.2 uzasadnienia). 11.2. Stosownie do art. 64p ust. 1 ustawy o opiece, w sprawach dotyczących dofinansowania żłobkowego nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się m.in art. 34 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Według ust. 1 tego przepisu, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie zobowiązana jest do jego zwrotu. Ustęp 2. tej regulacji mówił, że za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się świadczenie wypłacone m.in. mimo braku prawa do tego świadczenia. Jak stanowił art. 64l ustawy o opiece, w przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku o ustalenie prawa do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1 (tj. dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku) lub w dołączonych do niego załącznikach osoba ubiegająca się o to dofinansowanie lub której przyznano to dofinansowanie jest obowiązana do powiadomienia o tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na swoim profilu informacyjnym założonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez ZUS, w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian. 12. Analiza zaskarżonej decyzji, w kontekście przedstawionego wyżej stanu prawnego sprawy wskazuje, że Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji trafnie przywołał przepis art. 64l ust. 1 ustawy o opiece – statuujący obowiązek poinformowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w terminie 7 dni) o zmianie stanu faktycznego rzutującego na przyznanie prawa do dofinansowania. Niemniej jednak, w okolicznościach ocenianego przypadku stwierdzić należało, iż wadliwe przyjął organ administracji, że skarżąca nie przekazała organowi na czas informacji o zakończonym z dniem 29.02.2024 r. uczęszczaniu jej córki do żłobka. W aktach sądowych znajduje się dokument (k. 7) stanowiący wydruk z Platformy Usług Elektronicznych ZUS, z którego wynika, że już w dniu 1.03.2024 r. wpłynęła do organu informacja skarżącej o zakończeniu uczęszczania dziecka do żłobka – z dniem 29.02.2024 r. Nadto, uważna lektura akt administracyjnych sprawy (por. k. 137 a.a. w zw. z k. 140 i k. 141 a.a.) również naprowadza na to, że 4.03.2024 r., skarżąca – poprzez platformę PUE ZUS przekazała organowi informację, iż jej córka przestała uczęszczać do placówki z dniem 1.03.2024 r., co oznaczało, że ostatnim dniem pobytu dziecka w żłobku był 29.02.2024 r. Przekazanie powyższej informacji czyniło zadość wymogowi z art. 64l ustawy o opiece - zarówno w kwestii samego poinformowania organu o fakcie wystąpieniu zmian rzutujących na przyznanie świadczenia, jak też terminu - w którym czynność ta winna zostać dokonana (7 dni od zaprzestania uczęszczania córki do żłobka). Wniosek ten odnieść należy zarówno do pisma z 1.03.2024 r. (punkt 2.2. uzasadnienia), jak i do pisma z 4.03.2024 r. (punkt 2.1 uzasadnienia). Co więcej, z akt wynika, iż w dniu 10.04.2024 r. (k. 10 a.s.), a więc jeszcze przed dokonaniem przez ZUS wypłaty środków podmiotowi prowadzącemu żłobek (co nastąpiło 17.04.2024 r.) – skarżąca kolejny raz poinformowała organ, że jej córka nie uczęszcza do tego żłobka akcentując, że ostatnim dniem obecności był 29.02.2024 r. i żeby nie wypłacać świadczenia za marzec 2024 r. Mimo tej informacji, jak też mimo wydania przez organ własnej decyzji z 12.04.2024 r. (zob. punkt 3.2 uzasadnienia), w której ZUS powoływał się na "informację od klienta o zaprzestaniu uczęszczania dziecka do żłobka" – dokonał on przelewu kwoty dofinansowania na rachunek placówki. W tych uwarunkowaniach stwierdzić więc należało, że zasadniczy element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ustalony został wadliwie, tj. z naruszeniem art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a., skoro nie ulegało wątpliwości, że skarżąca 1.03.2024 r. poinformowała organ o zaprzestaniu uczęszczania jej córki do żłobka. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, iż nietrafne było przyjęcie przez orzekające organy administracji publicznej, że dofinansowanie wypłacone instytucji prowadzącej żłobek w dniu 17.04.2024 r. (tj. 47 dni po przesłaniu przez skarżącą informacji z zakończeniu edukacji jej córki w przedmiotowej placówce) – za okres od 1.03 do 31.03.2024 r., zostało wypłacone w warunkach braku prawa skarżącej do tego świadczenia (art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy o kapitale opiekuńczym) i stanowi świadczenie nienależnie pobrane, przez co podlega zwrotowi przez skarżącą. Celnie podnosiła skarżąca, że ZUS wypłacił żłobkowi dofinansowanie w sprzeczności z własną informacją wyrażoną w piśmie z 15.04.2024 r. (por. punkt 3.3 uzasadnienia) i poprzedzającą to pismo decyzją z 12.04.2024 (por punkt 3.2 uzasadnienia). 13.1. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone decyzje. Naruszają one bowiem wskazane wyżej przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uważna i wnikliwa ocena materiału dowodowego winna prowadzić bowiem do wniosku, iż skarżąca uczyniła zadość obowiązkowi informacyjnemu określonemu w art. 64l ust. 1 ustawy o opiece. 13.2. Uznanie przez Sąd braku podstaw do obciążania skarżącej obowiązkiem zwrotu dofinansowana skutkował w konsekwencji umorzeniem postępowania administracyjnego w tej sprawie, o czym Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 145 par. 3 p.p.s.a.. 13.3. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Z przepisów tych wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje również wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika strony skarżącej. Z uwagi na powyższe, Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika (480 zł) obliczone na zasadzie par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2026 r., poz. 118), jak też opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł (łącznie 497 zł).