III SA/Kr 1374/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jakub Makuch Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu 23 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargi P. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 22 sierpnia 2025 r., nr 1201-IEE.7113.2.100.2025.6.EP w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - uchyla zaskarżone postanowienie - 1.1. P. T. – nazywany dalej "Skarżącym", w piśmie z 2 listopada 2023 r., złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W motywach wniosku Skarżący wskazał na postanowienie sądu powszechnego z 12 grudnia 2022 r., w którym orzeczono o jego upadłości jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Z treści tego postanowienia (k. 36 akt administracyjnych) wynikało zaś, że sąd umorzył niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania Skarżącego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, tj. 12 stycznia 2021 r. W konsekwencji, ponieważ zobowiązania objęte postępowaniem egzekucyjnym stały się wymagalne przed tą datą, postępowanie egzekucyjne należało umorzyć. 1.2. Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Tarnowie odmówił Skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawna postanowienia organ wskazał art. 59 § 1 i § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej jako "u.p.e.a."). 1.3. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r., uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wyjaśnił, że część tytułów wykonawczych, które objęte zostały kontrolowanym postanowieniem, zawierało błędy. Ponadto zażalenie Skarżącego zostało przekazane przez organ pierwszej instancji przeszło rok po jego wniesieniu, co oznacza, że od czasu wydania zaskarżonego postanowienie sytuacja Skarżącego mogła ulec zmianie. 1.4. Ponownie rozpatrując sprawę, Dyrektor Oddziału ZUS w Tarnowie, w postanowieniu z 12 maja 2025 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, w pozostałym zaś zakresie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W odniesieniu do tej części postępowania egzekucyjnego, która została umorzona, wskazując na art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., organ wyjaśnił, że w spornych tytułach wykonawczych błędnie oznaczono należności pieniężne – stąd też tytuły te nie spełniały wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W zakresie przesłanki umorzenia zawartej w art. 59 § 2 u.p.e.a. organ stwierdził, że Skarżący dysponuje majątkiem, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Skarżący był bowiem zatrudniony, a ponadto wypłacane mu było przyznane na stałe świadczenie rentowe. Odnosząc się do zgłoszonej we wniosku, który zainicjował postępowanie, kwestii ogłoszenia upadłości Skarżącego oraz umorzenia jego zobowiązań powstałych przed 12 stycznia 2021 r. na podstawie postanowienia wydanego 14 grudnia 2022 r. przez sąd upadłościowy, organ wskazał, że nie ma ono wpływu na sprawę. Egzekwowana zaległość powstała bowiem na podstawie decyzji z 30 listopada 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej na Skarżącej, jako jej wspólnika. Zdaniem organu, postanowienie sądu upadłościowego nie może dotyczyć zobowiązań spółki cywilnej. 1.5. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podniósł, że od wielu lat jest chory, a ponadto znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i osobistej. 1.6. Postanowieniem z 22 sierpnia 2025 r. (nr 1201-IEE.7113.2.100.2025.6.EP), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wyjaśniając swoje stanowisko Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie przywołał art. 59 § 2 u.p.e.a. i omówił zawarte w tym przepisie przesłanki. Dalej zaś wskazał, że w okresie od marca do maja 2025 r. wynagrodzenie Skarżącego wynosiło przeszło 4.900 zł, a dodatkowo pobierał on świadczenie rentowe w wysokości 2.409,55 zł. To zaś oznaczało, zdaniem organu, że nie można było mówić o nieściągalności zobowiązania, czy też o braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie przyznał również rację organowi pierwszej instancji co do konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego we wskazanej części. 2.1. W skardze wywiedzionej od powyższego postanowienia Skarżący podniósł między innymi zarzuty naruszenia: - art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo że egzekucja jest w praktyce bezskuteczna i prowadzi jedynie do pogorszenia sytuacji życiowej Skarżącego; - art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieprzeprowadzenie pełnej, rzetelnej i obiektywnej oceny sytuacji majątkowej oraz zdrowotnej Skarżącego, a także nieuwzględnienie przedłożonych w tym zakresie dowodów. 2.2. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak również zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. 2.3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 3.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn aniżeli w niej wskazano. 3.2. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."), sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Tym samym dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. 3.3. W art. 15 k.p.a. ustanowiono zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zasada ta polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, by dwukrotnie oceniono dowody, przeanalizowano wszystkie argumenty. Jednocześnie w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy jest organem merytorycznym, którego powinnością jest nie tylko odnieść się do zarzutów odwołania, lecz ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę już rozstrzygniętą przez organ pierwszej instancji. Innymi słowy organ odwoławczy rozpoznaje sprawę w całości co do jej istoty. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zakres postępowania wszczynanego na wniosek strony wytycza treść tegoż właśnie wniosku. We wniosku zaś podstaw do umorzenie postępowania egzekucyjnego Skarżący upatrywał w objęciu egzekucją zobowiązań, co do których – w jego ocenie – zastosowanie znajdowało wspomniane postanowienie sądu upadłościowego. To zaś miało oznaczać, jak to ujął Skarżący, że "prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec mojej osoby (...) jest bezprawne, gdyż postępowanie powinno zostać umorzone, gdyż obowiązek powyższego zobowiązania wygasł." Jakkolwiekby odczytywać treść wniosku Skarżącego, należy stwierdzić, że w jego centrum znajdowało się stwierdzenie, że na skutek postanowienia sądu upadłościowego zaległości Skarżącego uległy umorzeniu – a co za tym idzie nie było podstaw aby dalej prowadzić dotyczącą ich egzekucję. O ile organ pierwszej instancji przynajmniej marginalnie wypowiedział się, co do tej kwestii, tak Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie przemilczał ją w całości. Skoncentrowanie się przez Skarżącego w odwołaniu na kwestii jego złej sytuacji majątkowej oraz osobistej nie usprawiedliwia organu. Organ odwoławczy nie sprawuje bowiem jedynie funkcji kontrolnej, kierując się racjami podniesionymi w środku zaskarżenia, ale – jak już było o tym mowa powyżej – orzeka o całości sprawy w sposób merytoryczny. Nie może zatem w sposób dowolny pomijać zasadniczego zagadnienia w sprawie, nawet jeżeli nie zostało ono przywołane w odwołaniu strony skarżącej. 3.4. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, jaki jest charakter żądania Skarżącego, podejmując w tym celu wysiłek interpretacyjny zmierzający do przypisania podniesionej przez wnioskodawcę kwestii do konkretnej podstawy prawnej. Następnie zaś, w zależności od wyniki tego działania, wyjaśni jaki jest charakter zobowiązań ujętych w spornych tytułach wykonawczych, uwzględniając przy tym fakt wydania ich na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Tarnowie z 30 listopada 2022 r. o przeniesieniu na Skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek (k. 3 akt administracyjnych). W swoich rozważaniach organ powinien również uwzględnić znaczenie postanowienia sądu upadłościowego z 14 grudnia 2022 r. (k. 5 akt administracyjnych) dla zakresu zobowiązań Skarżącego objętych postępowaniem egzekucyjnym. 3.5. W zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że w tym przypadku organ nie jest zobowiązany ani uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie skuteczności prowadzonej egzekucji jako takiej. Omawianą regulację należy rozumieć w ten sposób, że stawia ona organom wymóg zbadania, czy zobowiązany posiada środki przewyższające wydatki egzekucyjne, a jeżeli takich nie posiada, czy stan ten ma charakter definitywny – czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W ramach tej podstawy prawnej organ zobowiązany jest zatem do podjęcia czynności zmierzających do pozyskania informacji na temat majątku zobowiązanego, który może służyć zaspokojeniu wierzyciela. Dopiero w następnym kroku, wówczas gdy już ustalony został adekwatny względem art. 59 § 2 u.p.e.a. zakres faktów – organ uprawniony jest do wyboru w ramach uznania administracyjnego jednej z dostępnym mu alternatyw; tj. umorzyć postępowanie egzekucyjne, bądź odmówić jego umorzenia. 3.6. Lektura kontrolowanej decyzji nie daje odpowiedzi na pytanie, jaki stan faktyczny został ustalony przez organ. Z jej uzasadnienia można jedynie odczytać, że Skarżący posiada rachunki bankowe, ale nie wiadomo, czy znajdują się na nich jakiekolwiek środki nadające się do egzekucji. Dalej wskazano, że Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, ale nie wiadomo, jaka jest wysokość wynagrodzenia i czy można wobec niego prowadzić skuteczną egzekucję. To samo dotyczy pobieranego świadczenia rentowego. Z kilku dość zdawkowych uwag trudno jest wnosić, na czym organ oparł swoją konstatację o tym, że ze składników tych można prowadzić skuteczną egzekucję (s. 4 decyzji). Tak lakoniczne i pobieżne przedstawienie faktycznych aspektów sprawy nie spełnia wymogów wynikających z art. 124 § 1 pkt 4 oraz art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Ostatecznie bowiem, jak wynika z treści ostatniego z tych przepisów w uzasadnieniu faktycznym organ zobowiązany jest w szczególności do wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. 3.7. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali fakty adekwatne względem stosowanej normy prawnej, tj. art. 59 § 2 u.p.e.a., a następnie przedstawi je w wyczerpujący sposób w motywach swojego rozstrzygnięcia, tak aby zrealizowana została zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.), a samo rozstrzygnięcie poddawało się merytorycznej ocenie ze strony sądu administracyjnego w przypadku jego zaskarżenia. 3.8. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd nie rozstrzygnął, ponieważ Skarżący kosztów tych nie poniósł.