III SA/Kr 1378/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego M. S. - Kancelaria Radcy Prawnego, K, [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Burmistrz postanowieniem z dnia [...] 2011 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 58 § 1, art. 59 § 1 kpa, odmówił J. M. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi z dnia [...] 2009r. znak: [...] oraz [...] 2009r. znak: [...]. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że 20 stycznia 2011 r. J. M., jako osoba uprawniona do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawach zakończonych ww. decyzjami. Wniosek o wznowienie został oparty na podstawie z art. 145 § 1 i 2 kpa wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2010r. niezgodności z Konstytucją art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. We wniosku o wznowienie postępowania zawarto też prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o wznowienie postępowania, podnosząc, że strona dopiero 19 stycznia 2011 r. dowiedziała się o treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Burmistrz przytoczył treść art. 145a kpa i wskazał, że zgodnie z art. 57 § 3 oraz § 4 kpa miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania kończy się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. W związku z faktem, iż w przedmiotowej sprawie koniec terminu przypadł na dzień ustawowo wolny od pracy, tj. 6 stycznia 2011 r., za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy dzień powszedni, czyli w tym przypadku 7 stycznia 2011 r. Dlatego też Burmistrz uznał, że przedmiotowy wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem terminu. Ponadto w ocenie Burmistrza strona nie przedstawiła dowodów stwierdzających niemożność złożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a nie było żadnych przeszkód niemożliwych do przezwyciężenia, takich jak przerwa w komunikacji, powódź, pożar, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą w dokonaniu określonej czynności procesowej oraz których strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zażalenie na powyższe postanowienie złoży J. M., podnosząc, że spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 58 kpa warunkujące przywrócenie terminu, tj. uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony, wniesienie o przywrócenie terminu oraz jednoczesne dokonanie czynności, dla której przewidziany był termin. Strona podkreśliła także, iż nie miała możliwości dowiedzenia się wcześniej o wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 59 w związku z art. 58, art. 145a oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa, utrzymało w mocy postanowienie organu l instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na treść art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2007r. Nr 68, poz. 449), zgodnie z którym w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się między innymi orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw. Ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe, a akty normatywne ogłasza się niezwłocznie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 listopada 2010r. sygn. akt K 5/10 opublikowany został w Dzienniku Ustaw z 2010r. Nr 229, poz. 1504, a zatem z punktu widzenia wymogów promulgowania wyroków stosowne wymogi zostały zachowane. Zatem w ocenie Kolegium nie można czynić zarzut organowi l instancji, że nie poinformował strony o ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wprawdzie w świetle zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego praktyka taka byłaby pożądana, w szczególności stosownie do treści art. 9 kpa. Jednakże zdaniem Kolegium zaniechanie tego obowiązku przez Ośrodek Pomocy Społecznej, nie mogło przesądzać o uprawdopodobnieniu braku winy strony, tym bardziej, że publikacja aktów prawnych oraz informowanie o wyrokach Trybunału Konstytucyjnego dotyczących aktów prawnych odbywa się w trybie wskazanej wyżej ustawy. Kolegium wyjaśniło, że publikacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego w prasie ogólnopolskiej ma walor jedynie informacyjny i osoba zainteresowana nie może uzasadniać uchybienia terminu ustawowego brakiem wiedzy o wydaniu wyroku stanowiącego podstawę wznowienia. Skargę na postanowienie SKO wniósł J. M. W uzasadnieniu skargi przedstawiony został przebieg postępowania. Skarżący podkreślił, że nie był informowany o publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, a rzetelną informację uzyskał dopiero od Rzecznika Praw Obywatelskich 19 stycznia 2011 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012r. umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów i ustanowił dla skarżącego radcę prawnego. Na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu l instancji. .Art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że od decyzji wydanych przez organ l instancji przysługuje stronom odwołanie. Konsekwencją tego mechanizmu jest ostateczność decyzji administracyjnych wydanych przez organy II instancji w wyniku rozpatrzenia odwołania. Zaznaczyć trzeba też, że decyzja organu l instancji, od której w ustawowym terminie nie wniesiono odwołania, również staje się ostateczna. Ostateczność decyzji oznacza, że wiąże ona strony oraz organy administracji. Taka decyzja może być uchylona na podstawie orzeczenia sądu administracyjnego, zaś w trybie administracyjnym poprzez zastosowanie tzw. postępowań nadzwyczajnych, do których zalicza się stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 145 § 1 wylicza sytuacje, w których dopuszczalne jest wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Jest to możliwe, jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa, 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2 kpa), 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Ponadto, stosownie do art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Osoba, która uważa, że ma miejsce któraś z opisanych wyżej sytuacji może domagać się wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Podanie zawierające wniosek o wznowienie postępowania powinno być złożone do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w l instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 kpa). Nie ulega wątpliwości, że organ administracji, do którego skierowano wniosek o wznowienie postępowania, powinien ustalić, czy wniosek został złożony w terminie określonym w art. 148 kpa. W przypadku powoływania się przez wnioskodawcę, tak jak w kontrolowanym postępowaniu, na podstawę wznowieniową z art. 145a kpa kluczowe znaczenie ma treść § 2 art. 145a, który to przepis nakazuje wniesienia skargi o wznowienie w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Trafnie też wskazały organy, że art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych stanowi, że w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się między innymi orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw. Skoro więc wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 listopada 2010r. sygn. akt K 5/10 opublikowany został w Dzienniku Ustaw z 2010r. Nr 229, poz. 1504, a ten dziennik został ogłoszony dnia 6 grudnia 2010r., to od tego dnia należało liczyć bieg miesięcznego terminu określonego w art. 145a § 2 kpa. Niewątpliwie zatem przedmiotowy wniosek o wznowienie postępowania, złożony 20 stycznia 2011 r. (k. 37 akt adm.) został złożony po upływie tego terminu. Jednakże skoro żądaniu wznowienia postępowania towarzyszył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, organy administracji były zobowiązane do zbadania, czy zachodzą podstawy do przywrócenia terminu opisane w art. 58 kpa. Przy badaniu przesłanek przywrócenia terminu organy zobowiązane są do kierowania się ogólnymi zasadami postępowania wyjaśniającego, czyli podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 §1 kpa) oraz ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu przytoczone wyżej zasady zostały przez organy naruszone. Już bowiem w treści wniosku o przywrócenie terminu strona podniosła, że dowiedziała się o wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dniu 19 stycznia 2011 r. Ponadto w zażaleniu strona podała, że aktywnie poszukiwała informacji dotyczących mającego zapaść wyroku Trybunału, nie była w stanie tych informacji uzyskać w lokalnych instytucjach (w tym w Ośrodku Pomocy Społecznej), a otrzymała ją dopiero od Rzecznika Praw Obywatelskich. Dlatego zdaniem Sądu nie można postawić stronie zarzutu, że nie dbała wystarczająco o swoje interesy i nie próbowała zdobyć informacji o istotnym dla niej o wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem na tej podstawie przyjąć, że ponosi ona winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W kontrolowanym postępowaniu organy zastosowały nazbyt restrykcyjną interpretację przepisów, uznając, że brak złożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie miesiąca od daty publikacji przedmiotowego wyroku Trybunału wskazuje na winę strony w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu organy w istocie nie rozpatrzyły przedmiotowego wniosku skarżącego o przywrócenie terminu, ponieważ ograniczyły się do przytoczenia treści przepisów oraz poglądów doktryny i nie oceniły, czy w świetle okoliczności podnoszonych przez skarżącego we wniosku o wznowienie oraz w zażaleniu, można mówić o winie bądź też o braku winy strony w uchybieniu terminu. Niewyjaśnienie oraz niedokonanie oceny istotnych dla rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu okoliczności stanowiło zaś naruszenie przepisów postępowania, które niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało odmową przywrócenia terminu bez zbadania, czy strona ponosiła winę w uchybieniu terminu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy zobowiązane będą do zbadania, jakie kroki podejmowała strona w okresie od publikacji wyroku Trybunału. Dopiero po ustaleniu wszystkich istotnych okoliczności organy rozstrzygną, czy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego daje podstawę do przyjęcia, że strona ponosi czy też nie winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w punkcie l sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ppsa. Odnośnie wynagrodzenia dla ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, to zgodnie z art. 250 ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010r, Nr 10, poz. 65 ze zm.), koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa, a zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) stawka minimalna wynagrodzenia w niniejszej sprawie wynosi 240 zł. Kwotę tą powiększono, stosownie do § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania.