III SA/Kr 139/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Tadeusz Wołek (spr.) NSA Wiesław Kisiel Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skarżąca E. P. domagała się ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci D. i B. P. Do wniosku dołączyła: - zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] 2007 r. stwierdzające, że Sąd nigdy nie inicjował postępowania o uzyskanie alimentów od D. S. a wszczęcie takiego postępowania nie jest możliwe, ponieważ aktualny adres dłużnika nie jest znany a ponadto A. nie jest państwem, z którym istnieje wzajemność w zakresie wykonywania orzeczeń uwzględniających roszczenia o alimenty ze stosunków rodzinnych, - wyroki Sądu Rejonowego z dnia [...] 2001r. sygn. akt: [...] oraz z dnia [...] 2003 r. sygn. akt [...] ustalające, że D. S. urodzony w A., którego aktualne miejsce pobytu nie jest znane, jest ojcem małoletnich D. i B. P. oraz zasądzający od D. S. na rzecz małoletnich dzieci alimenty w kwocie po 300 zł miesięcznie, wraz z klauzulami wykonalności, - wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] 2004 r. sygn. akt [...] rozwiązujący małżeństwo E. P. z D. S. i zasądzający alimenty w powyższej wysokości, wraz z klauzulą prawomocności. Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skarżącej świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na D. i B. P. Powodem odmowy był brak zaświadczenia o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych. W szczególności w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zwrócił się z prośbą o wydanie zaświadczenia uściślającego informacje zawarte w piśmie Prezesa Sądu Okręgowego przedłożonym przez skarżącą. Z zaświadczenia z dnia [...] 2007 r. wydanego przez Prezesa Sądu Okręgowego wynika, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu D. S., ponieważ nie jest znany jego aktualny adres zamieszkania. Ponadto A. nie jest państwem, z którym istnieje wzajemność w zakresie wykonywania orzeczeń uwzględniających roszczenia o alimenty ze stosunków rodzinnych w związku z czym nie jest możliwe wydania zaświadczenia o stanie egzekucji świadczeń. Organ wskazał, że zgodnie z art.10 ust. 1 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej " W przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczpospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech miesięcy oraz wymaganą dokumentacją." E. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Podniosła, że poprzednio przedkładała zaświadczenie wydawane przez Prezesa Sądu Okręgowego o bezskuteczności egzekucji i na tej podstawie przyznawano zaliczkę. W roku 2007 zaliczki jej odmówiono, gdyż nie zna adresu dłużnika, z którym od 10 lat nie ma kontaktu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł. Natomiast w myśl art. 2 pkt 5 lit. a ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Samotne wychowywanie dziecka - wedle art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych - oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie, co najmniej jedno dziecko z jego ojcem. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca wychowuje samotnie dwoje małoletnich dzieci, gdyż jest osobą rozwiedzioną i nie wychowuje dzieci z ich ojcem. Dzieci D. i B. P. uprawnione są do świadczenia alimentacyjnego. Ojciec ich D. S. przebywa w A. i nie płaci na nie alimentów, zasądzonych od niego wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] 2001r. sygn. akt: [...]. Skarżąca w sierpniu 2005r. złożyła w Sądzie Okręgowym wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi D. S., przebywającemu w A. Powołując się na treść art. 10 ust. 1a ustawy, zdaniem Kolegium, jednym z koniecznych warunków nabycia prawa do zaliczki alimentacyjnej jest wystąpienie okoliczności, w której egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna. Stosownie do przepisu art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...), bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W przypadku skarżącej warunek ten nie jest spełniony, gdyż jak stwierdził Prezes Sądu Okręgowego, egzekucja świadczeń alimentacyjnych od D. S., przebywającego w A., w ogóle nie została wszczęta. Wobec tego, w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy, nie występuje bezskuteczność egzekucji, gdyż o jej bezskuteczności możemy mówić tylko wtedy, gdy w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W tym stanie rzeczy, chociaż skarżąca spełnia pozostałe warunki, z którymi przepisy ustawy wiążą prawo do zaliczki alimentacyjnej i sytuacja materialna jej rodziny jest bardzo trudna, to z uwagi na to, że nie występuje bezskuteczność egzekucji, zaliczka alimentacyjna jej małoletnim dzieciom nie przysługuje. E. P. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca podnosząc, że na podstawie tych samych przepisów odmawia się jej przyznania zaliczki alimentacyjnej, podczas gdy wcześniej ją otrzymywała. Wskazała, że jej sytuacja życiowa jest bardzo trudna, mieszka sama z dwójką dzieci i nie może liczyć na pomoc rodziny. Jej córka jest chora i musi się leczyć prywatnie, gdyż w rejonie zamieszkania skarżącej nie ma innej możliwości. Skarżąca pracuje jako pielęgniarka i otrzymuje pensję w wysokości 850 zł. Po opłaceniu rachunków rodzinie skarżącej nie wystarcza na podstawowe potrzeby. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium ponadto wskazało, że sytuacja rodzinna i materialna skarżącej jest niezwykle trudna i z pewnością uzyskanie zaliczki alimentacyjnej w pewnym stopniu poprawiłoby warunki materialne rodziny. Jednakże przyznanie zaliczki alimentacyjnej nie zależy od swobodnego uznania organu, lecz może nastąpić tylko wtedy, gdy są spełnione wszystkie warunki ustawowe związane z nabyciem prawa do tego świadczenia. W przypadku skarżącej jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania zaliczki alimentacyjnej nie jest spełniony, ponieważ postępowanie egzekucyjne należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych nie jest w ogóle prowadzone, a więc nie występuje w rozumieniu ustawy, bezskuteczność egzekucji. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U., nr 153, poz.1270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy obu instancji naruszyły art. 10 ust. 1a oraz art. 2 pkt 1, 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r., nr 86, poz. 732 z późn.zm.) poprzez ich błędną wykładnię. Zgodnie z art. 2 pkt 5 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy, osobą uprawnioną do otrzymania zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Pojęcie bezskuteczności egzekucji zostało wyjaśnione w art. 2 pkt 1 ustawy i oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Analizy tej ustawowej definicji pojęcia bezskutecznej egzekucji nie można jednak przeprowadzać w oderwaniu od treści art. 10 ust. 1a ustawy określającego, że w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Treść wskazanych przepisów nie pozwala na przyjęcie stanowiska organów obu instancji, że ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, która oznacza przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego w wyniku którego nie wyegzekwowano alimentów oraz, że potwierdzenie stanu egzekucji zagranicznej jest tożsame tylko z przedłożeniem informacji na temat egzekucji zagranicznej, z której wynika, że egzekucja tam prowadzona jest bezskuteczna. Zauważyć, bowiem należy, iż celem ustawy jest m.in. zapewnienie osobom uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych, środków utrzymania w sytuacji, gdy wyegzekwowanie świadczenia od dłużnika nie jest możliwe. Zatem różnicowanie sytuacji osób, na rzecz których prowadzono egzekucję, która okazała się bezskuteczna oraz osób na rzecz których z różnych powodów nie można wszcząć egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, jest nieprawidłowe. Skoro ustawodawca uznał, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobom, które w wyniku prowadzonej egzekucji nie zdołały wyegzekwować od dłużnika świadczenia alimentacyjnego, to przysługuje ona również tym, którzy nie mogą jej przeprowadzić z powodów od nich niezależnych a podjęły działania zmierzające do jej wszczęcia. Decydujące znaczenie ma okoliczność nie wyegzekwowania świadczenia alimentacyjnego od dłużnika, a nie przyczyna takiego stanu rzeczy. Ponadto wskazać należy, że przepis art. 10 ust. 1a ustawy jest przepisem określającym jedynie sposób ustalania okoliczności istotnych dla przyznania zaliczki alimentacyjnej i przepis ten nie może, zatem wpływać na zakres uprawnień do jej otrzymania. Zastosowane w art. 10 ust. 1a ustawy pojęcie "informacji o stanie egzekucji" oznacza także informację o tym, że czynności egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, z różnych powodów nie mogły być podjęte. Taką informację w niniejszej sprawie w ocenie Sądu, stanowią znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego. Za taką interpretacją powyższych przepisów przemawia także to, że stanowią one zabezpieczenie przed uzyskiwaniem zaliczki alimentacyjnej pochodzącej ze środków publicznych przez osoby, które nie podjęły działań zmierzających do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych od dłużników alimentacyjnych. Zdaniem Sądu, w sprawie poddanej kontroli Sądu, egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz małoletnich D. i B. P., reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową E. P. jest bezskuteczna, ponieważ czynności egzekucyjne z różnych powodów nie mogły być podjęte a skarżąca tę okoliczność wystarczająco udokumentowała (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 446/07). Dlatego też w sytuacji, gdy skarżąca spełniała pozostałe przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej określone w przepisach ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to decyzje odmawiające jej przyznania tego świadczenia naruszają prawo. Z tych względów Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane są na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do uwzględnienia wyrażonej przez Sąd w niniejszym wyroku oceny prawnej.