III SA/Kr 139/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer (spr.) WSA Dorota Dąbek Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2008r. znak [...] wydaną na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, 8, 14, 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, 104, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r., Nr 115, poz. 728) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) przyznał rodzinie B. S. zasiłek specjalny celowy w kwocie 50 zł na leki. Uzasadniając decyzję odwołał się do poczynionych ustaleń wskazujących, że B. S. prowadzi gospodarstwo domowe z córką K., uczennicą liceum. Dochód uzyskiwany przez rodzinę przekracza kryterium dochodowe rodziny, jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych jej członków. Stąd też zasadnym jest przyznanie jej zasiłku celowego specjalnego. Wysokość świadczenia została ustalona w oparciu o przedstawione przez skarżącą potrzeby przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. zakwestionowała wysokość przyznanego jej specjalnego zasiłku celowego, twierdząc, że z tak niskiej kwoty nie jest się w stanie utrzymać. Ponadto podniosła, że w gruncie rzeczy nie posiada żadnych dochodów. Kwota alimentów – 600 zł, które organ wliczył w pulę dochodów jej rodziny jest przeznaczana zgodnie z celem alimentów tj. na potrzeby dziecka. Opłaty za mieszkanie uiszcza jej były mąż, gdyż jest jego jedynym właścicielem. Oddelegowany jest w chwili obecnej do pracy w Niemczech. Dodała, że ponosi wydatki na leki, kształtujące się w kwocie ok. 300 zł. Po rozpoznaniu w/w odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10.12.2008r. znak [...] wydaną na podstawie art. 2 ust.1, 3 ust. 4, 7, 41 ust. 1, 106 ustawy o pomocy społecznej i 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ w sposób szczegółowy odniósł się do ustaleń faktycznych i wyjaśnił, że odwołująca prowadzi 2 – osobowe gospodarstwo domowe, a dochód rodziny wynosi 1507,67 zł miesięcznie. Dochód na osobę wynosi 753,84 zł. Kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc materialną wynosi dla wieloosobowego gospodarstwa domowego 351 zł na osobę w rodzinie. Ponieważ dochód skarżącej przekroczył ponad dwukrotnie ustawowe kryterium dochodowe mogła ona ubiegać się jedynie o przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 ust.1 w/w ustawy. Decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez organ wystąpienia "szczególnego przypadku". Organ uznał w związku z tym, że ujęta w decyzji kwota 50 zł na mająca być przeznaczona na leki uwzględnia potrzeby skarżącej, gdyż znajdujący się w aktach sprawy rachunek z apteki potwierdza, że wydatki na leki w przypadku skarżącej wynoszą w granicach 50 zł. Tak więc przyznana kwota chociaż w części przyczyni się do zaspokojenia potrzeb rodziny skarżącej. Organ dodał też, w związku z zarzutem zbyt niskiej przyznaje kwoty, że za odmową przyznania specjalnego zasiłku celowego w większym rozmiarze przemawia interes społeczny. Zwrócił uwagę, że w wyniku pauperyzacji społeczeństwa do ośrodków pomocy społecznej wpływa większa ilość wniosków, a przy ograniczonych możliwościach finansowych MOPS musi mieć na uwadze cel i wysokość przyznawanych zasiłków tak, aby zaspokoić potrzeby jak największej ilości osób potrzebujących. Decyzja organu odwoławczego stała się przedmiotem skargi B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzuciła w niej błędne ustalenia organu w przedmiocie kwoty, którą przeznacza na leki. Zaznaczyła, że dostarczyła w trakcie postępowania administracyjnego dwie faktury za wykupione leki, jedna opiewająca na kwotę 144,83 zł a druga na kwotę 102,39 zł. Organ nie wziął pod uwagę żadnej z nich, w ten sposób dochodząc do błędnych wniosków, że kwota 50 zł to kwota wystarczająca na pokrycie kosztów leczenia. Załączyła ponadto kilka recept, których nie wykupuje z braku na to środków. Odnośnie ustaleń organu co do uzyskiwanego przez nią dochodu, wyjaśniła, że przesyłane przez męża pieniądze - 900 zł nie trafiają bezpośrednio do jej rąk, ale na konto Spółdzielni. Pozostała kwota 600 zł ledwo starcza na życie rodziny, przy czym posiada zwiększone potrzeby finansowe w związku z koniecznością leczenia (problemy z tarczycą, kręgosłupem, krążeniem, nadciśnieniem). Ponadto mieszkanie wymaga generalnego remontu i również dodatkowych środków finansowych, którymi nie dysponuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.169) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany zarzutami skargi, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Skarga w przedmiotowej sprawie nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym stanem prawnym. Ustawa o pomocy społecznej w art. 2 i 3 określa ogólne cele i zadania pomocy społecznej, m.in. stanowiąc, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustawa zakłada w ogólności, że pomoc przeznaczona jest dla osób w trudnej sytuacji życiowej, posiadających niski dochód. W tym celu (w art. 8 w zw. z rozporządzeniem w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej) przewiduje progi dochodowe uzależniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej od tego czy osoba wnioskująca o świadczenie jest osobą samotnie gospodarującą czy jest tzw. osobą w rodzinie. Nie jest spornym w sprawie, że skarżącą B. S. należy uznać za "osobę w rodzinie" w rozumieniu w/w przepisów w związku z prowadzeniem przez nią gospodarstwa domowego wraz z córką. Zatem próg dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia wynosi 351 zł. Przed rozważeniem czy zasadnie organ uznał, że w związku z przekroczeniem przez dochód skarżącej w/w kwoty należy się jej jedynie specjalny zasiłek celowy przyznawany w granicach uznana administracyjnego, po ustaleniu przez organ, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek (zgodnie z art. 41 w/w ustawy) należy wyjaśnić rozumienie pojęcia dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca wywodzi bowiem, że jest osobą pozostającą bez dochodu, nie posiadającą zabezpieczenia emerytalnego czy rentowego i że pobierane na rzecz córki alimenty od byłego męża oraz kwota przekazywana przez niego na pokrycie kosztów mieszkania nie stanowią w istocie jej dochodu. Z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej, nie jest wymagane, by dochód, którym dysponuje wnioskująca o świadczenie osoba pochodził ze źródła, które związane jest z wykonywaniem przykładowo przez nią osobiście pracy, czy z przyznanego na jej konkretnie rzecz świadczenia. Zgodnie z art. 8 ust. 3 w/w ustawy: za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia(6) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa akcentuje źródło pochodzenia przychodu w ten sposób, że nie jest ważny tytuł i źródło jego uzyskania. Z tego względu należy przyjąć, że alimenty, które skarżąca odbiera w imieniu córki od byłego męża i które, jak sama przyznaje w skardze, rozdysponowuje w rzeczywistości w całości na potrzeby nie tylko córki ale i swoje (twierdząc, że po uzyskaniu przez córkę pełnoletności ona sama będzie dysponować kwota alimentów, w ten sposób pozbawiając matkę jedynego źródła dochodu) wchodzą w pulę dochodów rodziny skarżącej. Faktem jest, że rodzina skarżącej faktycznie utrzymuje się wyłącznie z pieniędzy przekazywanych przez byłego męża. Również dzięki pieniądzom otrzymywanym od męża na pokrycie kosztów mieszkania. Okoliczność, że pieniądze te nie trafiają bezpośrednio do rąk skarżącej, ale na konto Spółdzielni nie zmienia faktu, że są dochodem pokrywającym potrzeby mieszkaniowe skarżącej i jej córki. Co do alimentów, gdyby przyjąć nawet argumentację skarżącej, że jest to dochód córki, to dla uzyskania świadczeń z ustawy o pomocy społecznej ustalając jak kształtuje się dochód w rodzinie należy brać pod uwagę dochód wszystkich członków rodziny, a więc również dochód córki z tytułu alimentów. Nadto zauważyć należy, że nawet gdyby z kwoty przekazanej przez byłego męża na pokrycie kosztów mieszkania wynoszącej 907 zł, w tym z tytułu czynszu 615,09 zł , a pozostała kwota to opłata za media uwzględnić, iż ½ czynszu zobowiązany jest regulować były mąż, albowiem jak wynika z wyroku rozwodowego, prawo korzystania z przedmiotowego lokalu zostało ustalone na rzecz obojga byłych małżonków, to i tak uzyskany dochód w rodzinie przekracza kwotę 351 zł na osobę, czyli przekracza ustawowy próg, który musi być bezwzględnie spełniony, aby można było korzystać z świadczeń przysługujących z ustawy o pomocy społecznej Podsumowując, istotne dla określenia rodzaju dochodu z punktu widzenia przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest przeznaczenie dochodu tj. czy zaspokaja on podstawowe potrzeby wnioskujących o pomoc społeczną. Mając to na uwadze, za prawidłowe należy uznać ustalenie organów, że dochód, którym legitymuje się skarżąca, przy uwzględnieniu dochodu na osobę w rodzinie nie pozwalał na przyznanie jej zgodnie z wnioskiem z 25.08.2008r. zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków. Słuszna jest dalsza ocena organu, podjęta w granicach uznania administracyjnego na podstawie art. 41 w/w ustawy stanowiącego o specjalnym zasiłku celowym, o tym, że zachodzi szczególny przypadek w sytuacji skarżącej, gdyż jest ona pozbawiona możliwości pracy i samodzielnego zarobkowania. Przewlekle choruje i stąd potrzebuje w istocie pomocy ze strony państwa. Wysokość tego rodzaju zasiłku jest ograniczona nie tylko przepisem art. 41 ust. 1 (ma to być wysokość nie przekraczająca odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny) ale także możliwościami finansowymi pomocy społecznej. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, uwzględnia się potrzeby osób, które zwracają się o pomoc do ośrodka pomocy społecznej, w szerszym kontekście. Mianowicie w świetle wymagań i potrzeb społeczeństwa zwracającego się o pomoc społeczną z uwagi na postępujące ubóstwo. W związku z tym nie można podzielić poglądu skarżącej, że pomoc społeczna ma zastąpić jej starania o zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych. Ma ona jedynie je wspomagać i uzupełniać. Dlatego zasadnym było przyznanie B. S. 50 zł tytułem zasiłku specjalnego celowego, przy uwzględnieniu okoliczności, że dysponuje ona dochodem przekraczającym ustawowy próg dochodu osoby w rodzinie. Na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga z uwagi na powyższe została oddalona.