III SA/Kr 1394/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi U. I. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/456/2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/456/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło U. I. (zwanej dalej także skarżącą) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 marca 2024 r. nr SO-04.8252.20.2022-3/24. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 20 marca 2024 r. nr SO-04.8252.20.2022-3/24 organ I instancji ustalił, że pobierane przez skarżącą w okresie od 12 lipca 2022 r. do 8 marca 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 17.512,40 zł, przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 marca 2022 r. nr SO-04.8252.20.2022-1/22 jest świadczeniem nienależnie pobranym. Tą samą decyzją organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu w/w kwoty wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia spłaty na podane w niej konto bankowe. Decyzja została przesłana na adres skarżącej, jednak pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 4 i 12 kwietnia 2024 r. nie odebrała ona przesyłki z placówki pocztowej. W dniu 17 maja 2024 r. (data prezentaty Urzędu Miasta Krakowa) skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że nie odebrała korespondencji zawierającej decyzję, gdyż z uwagi na stan zdrowia od kilku tygodni nie przebywa w miejscu zamieszkania tylko mieszka u swoich rodziców w G. Skarżąca wyjaśniła, że ma bardzo poważne problemy z kręgosłupem i cierpi na [...], co powoduje, że ma znaczne trudności z poruszaniem się i wymaga pomocy osób trzecich przy codziennych czynnościach. Ponadto skarżąca jest matką samotnie wychowującą dziecko, u którego zdiagnozowano [...], przez co wykazuje ono [...]. Dziecko wymaga terapii oraz stałej opieki, którą od chwili narodzin skarżąca sprawuje osobiście, gdyż ojciec dziecka nie angażuje się w jego wychowanie. Skarżąca stwierdziła, że z uwagi na jej obecny stan zdrowia konieczna była pomoc jej rodziców w sprawowaniu opieki nad synem. W związku z powyższym skarżąca nie mogła zapoznać się z treścią decyzji organu I instancji oraz wnieść od niej odwołanie w ustawowym terminie. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 marca 2024 r. W ocenie Kolegium, złożone wyjaśnienia nie uprawdopodobniają, że istotnie naruszenie terminu ustawowego do złożenia odwołania miało swoje uzasadnienie w niezwykle ważnej przeszkodzie po stronie skarżącej. Organ odwoławczy zauważył, że skarżąca została zawiadomiona przez organ I instancji zgodnie z przepisami prawa pismem z dnia 14 lutego 2024 r. (które osobiście odebrała), że wobec pozyskanej informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podleganiu przez nią ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Zdaniem Kolegium, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw i tym samym w sposób zawiniony uchybiła terminowi do wniesienia odwołania. Kolegium uznało zatem, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i w związku z tym nie uwzględniło jej wniosku o przywrócenie terminu. Z powyższym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie zgodziła się U. I. i pismem z dnia 2 sierpnia 2024 r. wniosła na nie skargę, domagając się jego zmiany i przywrócenia jej terminu do wniesienia odwołania, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do dalszego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przyjęcie, że nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, co skutkowało odmową przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie opisała swoją sytuację zdrowotną i rodzinną i stwierdziła, że jej sytuacja życiowa spowodowała, że musiała na kilka tygodni zmienić swoje miejsce pobytu. Wymagał tego jej stan zdrowia, a przede wszystkim dobro dziecka i zapewnienie mu opieki, której skarżąca z uwagi na swój stan zdrowia nie mogła sprawować osobiście. Również stan zdrowia uniemożliwiał jej przyjazd do K. w celu złożenia informacji o tym, że chwilowo przebywa pod innym adresem. W związku z tym skarżąca uważa, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2024 r. o odmowie przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 marca 2024 r. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej k.p.a.), a w szczególności jej art. 58, zgodnie z którym w razie uchybienia terminowi, należy przywrócić go na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przytoczony przepis określa zasadę, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić tylko na wniosek zainteresowanego oraz przesłankę przywrócenia terminu, tj. uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w niedopełnieniu określonej czynności procesowej w wyznaczonym terminie. Podkreślić przy tym należy, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy wykonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Powyższe oznacza, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżąca wskazała, że nie odebrała korespondencji zawierającej decyzję organu I instancji, gdyż z uwagi na stan zdrowia od kilku tygodni mieszkała u swoich rodziców. Skarżąca wyjaśniła, że ma bardzo poważne problemy z kręgosłupem i cierpi na [...], co powoduje, że ma znaczne trudności z poruszaniem się i wymaga pomocy osób trzecich przy codziennych czynnościach. Ponadto skarżąca jest matką samotnie wychowującą syna, u którego zdiagnozowano [...], przez co wykazuje ono [...]. Dziecko wymaga terapii oraz stałej opieki. Z uwagi jednak na swój stan zdrowia skarżąca musiała skorzystać z pomocy swoich rodziców w sprawowaniu opieki nad synem. W ocenie Sądu, skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przyczyny uchybienia terminu skarżąca upatruje w swoim złym stanie zdrowia, który uniemożliwił jej zapewnienie należytej opieki sobie i jej niepełnosprawnemu synowi i zmusił do skorzystania z pomocy rodziców. W aktach sprawy (na kartach 13-14) znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 20 grudnia 2021 r. nr [...], wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie, którym utrzymano w mocy orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie w dniu 11 października 2021 r. nr [...] (k. 11-12 akt adm.). Z treści orzeczenia II instancji wynika, że u syna skarżącej stwierdzono [...] i [...]. Stwierdzony stan zdrowia dziecka powoduje konieczność zapewnienia mu stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych takich jak samoobsługa, poruszanie się i komunikowanie z otoczeniem w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. W aktach sprawy (k. 57 akt adm.) znajduje się również dołączone do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenie z dnia 14 maja 2024 r., z którego wynika, że skarżąca korzystała z rehabilitacji na [...]. Powyższe dokumenty uprawdopodabniają, zdaniem Sądu, twierdzenia skarżącej o jej złym stanie zdrowia i konieczności skorzystania przez nią z pomocy rodziców. Ponadto należy zauważyć, że choć organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego (pismo z dnia 14 lutego 2024 r., k. 47 akt adm.), to przed wydaniem decyzji nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Co więcej organ nie pouczył też skarżącej o obowiązku zawiadomienia go o każdej zmianie jej adresu (art. 41 § 1 k.p.a.). Skarżąca nie wiedziała zatem kiedy postępowanie zakończy się i zostanie wydana decyzja ani, że w sytuacji gdy wyjedzie do rodziców powinna o tym poinformować organ. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności oraz sytuacja zdrowotna w jakiej znalazła się skarżąca uprawdopodabniają brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę uprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu terminu, zgodnie z art. 153 p.p.s.a.